{"id":847,"date":"2008-03-11T21:19:38","date_gmt":"2008-03-11T20:19:38","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2008\/03\/11\/muesluem-baba-marxn-kapitalini-oegretiyor-i-fuat-ercan\/"},"modified":"2008-03-11T21:19:38","modified_gmt":"2008-03-11T20:19:38","slug":"muesluem-baba-marxn-kapitalini-oegretiyor-i-fuat-ercan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/muesluem-baba-marxn-kapitalini-oegretiyor-i-fuat-ercan\/","title":{"rendered":"M\u00fcsl\u00fcm Baba MARX\u2019\u0131n KAP\u0130TAL\u2019\u0130N\u0130 \u00d6\u011fretiyor-I\/ Fuat ERCAN"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>34 Minute, 25 Second <\/div>\n\n <\/div>

\u201chakiki eylem ancak hem\u2026 geriye hem ileriye d\u00f6n\u00fck olarak tamamlanmam\u0131\u015f s\u00fcrecin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde vuku bulur; diyalektik de bu s\u00fcrece hakimiyetin bir ayg\u0131t\u0131 olur\u201d \/ (E.Bloch, Umut \u0130lkesi, \u00e7ev:T.Bora)<\/p>\n

K.Marx\u2019\u0131n Kapital\u2019i yaz\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00fczerinden 140 y\u0131l ge\u00e7mi\u015f. \u00dczerinden 140 y\u0131l ge\u00e7ti\u011fi halde bu eserin genel olarak d\u00fcnyay\u0131 ama \u00f6zelde ise T\u00fcrkiye\u2019yi d\u00fcne, ge\u00e7mi\u015fe nazaran daha iyi a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceden hareketle bu y\u0131l bir\u00e7ok kongre ya da konferansa, Kapital\u2019in 140 y\u0131l\u0131nda falanca ya da filanca konu ba\u015fl\u0131kl\u0131 sunu\u015flar yapt\u0131m. T\u00fcm bu sunu\u015flarda marksizmle \u00e7ok alakal\u0131 ama Kapital\u2019le mesafeli muhalif-sol d\u00fcnyaya, ya da Marx\u2019\u0131 kendi egemen alanlar\u0131nda g\u00f6rmek istemeyen akademik d\u00fcnyaya elimden geldi\u011fince Marx\u2019\u0131n eserinin ya\u015fanan d\u00fcnyay\u0131 anlamam\u0131za ne kadar \u00e7ok kaynakl\u0131k edece\u011fi ve dahas\u0131 geli\u015ftirilecek alternatif politikalara ne kadar \u00e7ok kaynakl\u0131k edece\u011fini anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. \u00c7ok ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fumu zannetmiyorum. Ama M\u00fcsl\u00fcm Baba \u201cihtiyac\u0131m var\u201d diye televizyon ekranlar\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 andan itibaren o reklama, M\u00fcsl\u00fcm baban\u0131n itirazdan ihtiyaca d\u00f6n\u00fc\u015fen \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131na ne kadar \u00e7ok ihtiyac\u0131m oldu\u011funu anlad\u0131m. Sa\u011folsun bu reklam, Karl Marx\u2019\u0131n Kapital\u2019ini ama bundan hareketle de g\u00fcncel olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kapitalizmi anlatmam\u0131 olduk\u00e7a kolayla\u015ft\u0131rd\u0131. Reklam bir yandan kapitalizmin temel bile\u015fenleri (ikinci b\u00f6l\u00fcmde anlataca\u011f\u0131m gibi emek d\u0131\u015f\u0131nda) olan meta ile paray\u0131 Marx\u2019\u0131n feti\u015fizm olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. Yani ilerleyen b\u00f6l\u00fcmlerde i\u015faret edece\u011fim gibi KAP\u0130TAL\u2019in olduk\u00e7a \u00f6nemli bir kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131 olan feti\u015fizm (bu kavram g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ger\u00e7ekli\u011fi i\u00e7inde genelle\u015fmi\u015f feti\u015fizm olarak tan\u0131mlanabilir) ve daha da \u00f6nemlisi -yine dergimizin ilerleyen say\u0131lar\u0131nda de\u011finece\u011fimiz, Marx\u2019\u0131n KAP\u0130TAL\u2019in yedinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc olarak tasarlad\u0131\u011f\u0131 ama sonra koymad\u0131\u011f\u0131- \u00dcretimin Dolays\u0131z Sonu\u00e7lar\u0131’n\u0131n da i\u015faret etti\u011fi ger\u00e7ek anlamda ‘i\u00e7erilmeyi’ (Marx bu kavram\u0131 emek i\u00e7in kullan\u0131r ama ben kavram\u0131 kapitalizmin artan egemenli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak t\u00fcm toplumun kapitalizmin yap\u0131sal \u00f6zelliklerine tabi olmas\u0131 anlam\u0131nda b\u00fct\u00fcnsel i\u00e7erilme anlam\u0131nda kullanaca\u011f\u0131m) olduk\u00e7a yetkin bir \u015fekilde a\u00e7\u0131kl\u0131yor. K\u0131saca M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n \u201cihtiya\u00e7 listesi\u201dni kullanarak, ondan hareket ederek Marx\u2019\u0131n KAP\u0130TAL\u2019ini ve ama esas olarak T\u00fcrkiye ger\u00e7e\u011fini sizlere elimden geldi\u011fince aktarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131cam. <\/p>\n

Reklamla ilgili a\u00e7\u0131lmas\u0131 gereken bir di\u011fer nokta ise reklama konu olan c\u0131ng\u0131l\u0131n, M\u00fcsl\u00fcm G\u00fcrses\u2019in daha \u00f6nce \u201c\u0130tiraz\u0131m var\u201d \u015fark\u0131s\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek kullan\u0131lm\u0131\u015f hali olmas\u0131d\u0131r. \u0130tirazdan ihtiyaca d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm de bana T\u00fcrkiye\u2019deki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc tart\u0131\u015fmaya a\u00e7ma f\u0131rsat\u0131 veriyor. Bu de\u011fi\u015fimde M\u00fcsl\u00fcm Baba’n\u0131n itirazdan ihtiyaca ge\u00e7i\u015fi, kendi tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir kopu\u015fu mu ifade ediyor? Yorumlar genellikle bu y\u00f6nde ama erken d\u00f6nem ‘\u0130tiraz\u0131m var’\u0131nda da sanki yoksullu\u011fun yaratt\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullara itiraz ederken bile, bir ihtiya\u00e7 listesinin oldu\u011funu ve fakat ona ula\u015famama hali oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Kopu\u015f de\u011fil, s\u00fcreklilik hali. Fakat ister kopu\u015f isterse s\u00fcreklilik diyelim, her ikisi de sadece M\u00fcsl\u00fcm G\u00fcrses\u2019e ait durumlar de\u011fil, asl\u0131nda i\u00e7inden ge\u00e7ilen de\u011fi\u015fim halindeki sosyal ger\u00e7ekli\u011fa ait durumlar. Evet kapitalizm ve kapitalizmin i\u015flerli\u011fi olan sermaye birikimi ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde \u201ckitlelerin bir \u015feyleri t\u00fcketme ihtiyac\u0131 da art\u0131yor.\u201d \u0130leride k\u0131saca de\u011finece\u011fimiz gibi \u201citiraz\u0131n\u201d y\u00fckseldi\u011fi d\u00f6nemde itiraz en temel ihtiya\u00e7lara ula\u015famamaya ili\u015fkin bir itiraz: Ama \u015fimdi M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n ihtiya\u00e7 dedi\u011fi \u015feyler asl\u0131nda itiraz olan d\u00f6neme g\u00f6re daha \u00e7ok \u201cistek.\u201d Bu ele\u015ftirel olmayan iktisat kitaplar\u0131nda anlat\u0131lan \u015feyin nas\u0131l toplumsal olana i\u00e7selle\u015ftirildi\u011finin de bir ifadesidir. Hemen hemen t\u00fcm iktisat ders kitaplar\u0131 iktisad\u0131n nesnesi olarak \u015fu fukara tan\u0131ma ba\u015fvurur: \u201dk\u0131t kaynaklar sonsuz ihtiya\u00e7.\u201d \u015eimdi M\u00fcsl\u00fcm Baba da bizlere detayl\u0131 bir istek listesi sunuyor.<\/p>\n

“\u0130htiyac\u0131m var \u015fu uzun tatile \/ \u0130htiyac\u0131m var bir g\u00fczel perdeye \/
D\u00fcnyan\u0131n bilgisine \/ Yeni bir elbiseye \/ Mutlu g\u00fcnler g\u00f6rmeye
\u0130htiyac\u0131m var.” “Yatak yorgan setine \/ LCD TV\u2019ye \/
Home theater sisteme \/ ihtiyac\u0131m var.”<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcm Baba s\u00f6yl\u00fcyorsa do\u011fru de\u011fildir ama ‘\u0130tiraz\u0131m var’ diyen M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019ya bu \u201cs\u00f6yletiliyorsa\u201d o zaman bu \u00f6nemli. T\u0131rnak i\u00e7ine ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201cs\u00f6yletiliyorsa\u201d ifadesi hem do\u011fru hem de yanl\u0131\u015f bir ifade. Do\u011fru \u00e7\u00fcnk\u00fc reklam\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilme s\u00fcreci, bu s\u00fcre\u00e7te AKBANK\u2019\u0131n temsil etti\u011fi sermaye grubu olarak SABANCI grubu ve AKBANK i\u00e7in reklam\u0131 haz\u0131rlayan \u015e\u0130RKET ile M\u00dcSL\u00dcM BABA aras\u0131nda parasal bir ili\u015fki ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ili\u015fkide sermayenin \u015fimdi, \u015fu andaki g\u00fcc\u00fc ile M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n bu g\u00fc\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131ndaki kendi sanat\u00e7\u0131 donan\u0131m\u0131\/g\u00fcc\u00fc bir araya gelmi\u015f demektir. Di\u011fer yandan \u201cs\u00f6yletiliyorsa\u201d ifadesi ayn\u0131 zamanda ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze sirayet eden bir s\u00fcreci i\u015faret ediyor. Bu s\u00fcre\u00e7 o kadar \u00e7ok \u015feyi i\u00e7eriyor ki… \u0130lk elden itirazdan ihtiyaca ge\u00e7en M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019y\u0131, ama daha toplumsal olana ait bir \u015fey ise istek\/ihtiya\u00e7 listesi kabaran bir toplumu i\u015faret ediyor. Hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla bu s\u00fcre\u00e7 \u201chala annenizin kolonyas\u0131n\u0131 m\u0131 kullan\u0131yorsunuz\u201ddan ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ama zaman i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrmeyen bir \u015fey varsa o da ihtiyac\u0131m\u0131z ya da isteklerimize konu olanlar\u0131n listesi olduk\u00e7a \u00e7o\u011fald\u0131. Reklamda bu o kadar a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ifade ediliyor ki, M\u00fcsl\u00fcm Baba ihtiyac\u0131m var dedik\u00e7e evde, sokakta, i\u015fyerindeki insanlar\u0131n kafalar\u0131n\u0131n \u00fczerinde \u201chep ayn\u0131 olan\u201d ihtiya\u00e7 listesine konu olan nesneler ucu\u015fuyor. Burada bir belirleme yapabiliriz; biz Marksistler bu nesnelere meta diyoruz. Meta kavram\u0131 s\u0131k\u00e7a kullan\u0131lan mal ifadesinden farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u015faret etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Asl\u0131nda meta ve mal iki farkl\u0131 toplumsal ihtiya\u00e7 \u00fcretme tarz\u0131na ait kavramlard\u0131r. \u0130nsanlar ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri \u00fcretim faaliyeti, tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde kendi i\u00e7inde farkl\u0131 i\u00e7sel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc olan d\u00f6nemlerden ge\u00e7mi\u015ftir. Bug\u00fcn kapitalist toplum bize her kadar \u201cb\u00f6yle gelmi\u015f b\u00f6yle gidecek\u201d mant\u0131\u011f\u0131 dolay\u0131nda bir ger\u00e7eklik kurgusu sunuyorsa da bu b\u00f6yle de\u011fildir. Horkheimer bu e\u011filimi \u201cverili toplum bi\u00e7imini kendini yineleyen hep ayn\u0131 s\u00fcre\u00e7lerden olu\u015fan bir mekanizma olarak g\u00f6rme\u201d egilimi olarak a\u00e7\u0131klar. \u0130htiya\u00e7lar\u0131 gidermek i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015fen \u00fcretim faaliyetinde hele bu hi\u00e7 b\u00f6yle de\u011fildir. \u0130nsanl\u0131k tarihinin uzun zaman dilimlerinde insanlar do\u011frudan kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in \u00fcretim faaliyetinde bulunuyorlard\u0131. \u00dcretim sonucunda hi\u00e7 ku\u015fkusuz az da olsa bir de\u011fi\u015f-toku\u015f oluyordu, ama de\u011fi\u015f-toku\u015f b\u00fcy\u00fck oranda ihtiya\u00e7 kar\u015f\u0131lamaya y\u00f6nelikti. Oysa kapitalist toplumda toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00fcretim faaliyetinin temel amac\u0131, insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak de\u011fildir. \u00dcretim faaliyetinin temel amac\u0131 kar etmektir. \u00dcretim s\u00fcreci\/organizasyonu bu amaca uygun bir \u015fekilde tepeden t\u0131rna\u011fa de\u011fi\u015fmi\u015ftir. \u00dcretim sonucu elde edilen \u00fcr\u00fcn de\u011fi\u015fime konu olmas\u0131 i\u00e7in \u00fcretilmi\u015ftir. \u0130\u015fte de\u011fi\u015fime ve dolay\u0131s\u0131yla parasal ili\u015fkilere konu olmayan \u00fcr\u00fcnlere mal diyoruz, ama de\u011fi\u015fime konu olan ve de\u011fi\u015fim amac\u0131 ile \u00fcretilen \u00fcr\u00fcnlere meta diyoruz. Bu belirlemeden sonra bir ad\u0131m daha atarak \u201cher mal\u0131n meta olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama her metan\u0131n mal\u201d oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bu ifadeyi a\u00e7mak i\u00e7in yeni bir kavramsal \u00e7ifte ihtiyac\u0131m\u0131z var o da de\u011fi\u015fim de\u011feri ve kullan\u0131m de\u011feridir. Aristo\u2019dan beri biliyoruz ki her mal kendi i\u00e7inde iki de\u011feri bar\u0131nd\u0131r\u0131r: kullan\u0131m de\u011feri ve de\u011fi\u015fim de\u011feri. Aristo bu ayr\u0131m\u0131 hane halk\u0131 ekonomisinden hareketle ger\u00e7ekle\u015ftirir. \u0130nsanlar\u0131n \u00fcrettikleri \u00fcr\u00fcn\u00fcn kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan k\u0131sm\u0131n\u0131 t\u00fckettiklerini ve geri kalan k\u0131sm\u0131 ise de\u011fi\u015f-toku\u015fa konu ettiklerini belirtir. Mallarda insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 giderme \u00f6zelli\u011fine biz kullan\u0131m de\u011feri diyoruz, mallar\u0131n ba\u015fka mallarla de\u011fi\u015ftirilme \u00f6zelli\u011fine de de\u011fi\u015fim de\u011feri diyoruz. Bu kavramsal ayr\u0131m basit gibi g\u00f6r\u00fcnse de, asl\u0131nda insanl\u0131k tarihinde iki farkl\u0131 ihtiya\u00e7 giderme tarz\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Bu kavramsal \u00e7iftten hareketle Horkheimer kapitalist toplumu \u201cde\u011fi\u015fim de\u011ferinin egemen oldu\u011fu toplum\u201d olarak tan\u0131mlayacakt\u0131r. Burada egemen ifadesi \u00f6nemli, \u00f6nemli \u00e7\u00fcnk\u00fc kapitalist toplumda kullan\u0131m de\u011feri ortadan kalkmaz ama kullan\u0131m de\u011ferleri ancak de\u011fi\u015fim dolay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir. <\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n itiraz\u0131 asl\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin kullan\u0131m de\u011ferinden de\u011fi\u015fim de\u011ferine ge\u00e7i\u015fin ba\u015flar\u0131nda, k\u0131rdan kente gelen ya da kentte olup da art\u0131k verili \u00fcretme bi\u00e7iminde ayakta kalamayan\u0131n ruh halini bize veriyordu. <\/p>\n

\u201citiraz\u0131m var bu zalim kadere
itirazim var bu sonsuz kedere
fele\u011fin cilvesine, hayat\u0131n sillesine
dertlerin c\u00fcmlesine
itiraz\u0131m var.\u201d<\/p>\n

Ger\u00e7ekten de asl\u0131nda kullan\u0131m de\u011ferinin egemen oldu\u011fu tar\u0131m toplumlar\u0131n\u0131n binlerce y\u0131l i\u00e7inde olu\u015fmu\u015f kendine \u00f6zg\u00fc sosyal g\u00fcvence sistemleri vard\u0131 ve her \u015feyden \u00f6nce her \u015fey y\u00fczy\u00fcze ili\u015fkiler dolay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015firdi. Oysa 1960\u2019larla birlikte h\u0131zlanan ve 1970\u2019lerde belirleyici olan toplumsal de\u011fi\u015fim s\u00fcreci asl\u0131nda bir yersiz yurtsuz edilme s\u00fcrecidir. Yani de\u011fi\u015fim de\u011ferinin egemen olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7tir. M\u00fcsl\u00fcm Baba ‘itiraz\u0131m var’ derken bu itiraz\u0131n \u201cbana cehennemi aratm\u0131yor\u201d diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 oldu\u011funu belirtir. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm bir toplumsal ili\u015fkiler sisteminden di\u011ferine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecidir. Bu y\u00fczden daha dertlidir, daha isyankard\u0131r. Asl\u0131nda insanl\u0131k tarihinin belki de en ac\u0131mas\u0131z d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir yanda insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kat kat artan \u00fcretim yap\u0131l\u0131rken, bu zenginli\u011fin yan\u0131 s\u0131ra insanlar bu metalara ula\u015famayarak yoksulluk ve sefalete mahkum edilmi\u015ftir. Di\u011fer yandan binlerce y\u0131l s\u00fcren tar\u0131m ve zanaatkarl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrken, bu s\u00fcre\u00e7te kendini ba\u015fka ili\u015fki ve mekanda bulan insanlar emeklerini satmak zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n enerjileri art\u0131k de\u011fi\u015fim de\u011feri olarak piyasaya sunulabilir hale gelmi\u015ftir. Bug\u00fcn \u00e7ok rahat kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201cemek piyasas\u0131\u201d kavram\u0131 tam da bu de\u011fi\u015fimin sonucudur. Ama zorlu ama gayri insani bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr. \u0130\u015fin daha da k\u00f6t\u00fc yan\u0131 ise emek pazar\u0131na d\u00fc\u015fen\/d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclen insanlar\u0131n bu pazarda da kendilerini de\u011ferli k\u0131lamamalar\u0131 yani i\u015f bulamamalar\u0131 ya da daha k\u00f6t\u00fc i\u015fleri kabul etmek zorunda kal\u0131\u015flar\u0131d\u0131r ki bu i\u015fler kirli, tehlikeli ve az getirisi olan i\u015flerdir. Di\u011fer yandan ayn\u0131 de\u011fi\u015fim s\u00fcreci yine tar\u0131m toplumlarda g\u00f6r\u00fclmeyen bir kentsel d\u00fcnyada d\u0131\u015flanm\u0131\u015f kesimlerin de varl\u0131\u011f\u0131na neden olmu\u015ftur. M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n ihtiya\u00e7 listesine itiraz\u0131 olan Can D\u00fcndar Milliyet\u2019teki yaz\u0131s\u0131nda asl\u0131nda bu durumu olduk\u00e7a iyi a\u00e7\u0131kl\u0131yor. M\u00fcsl\u00fcm G\u00fcrses\u2019in \u201cTutunamayanlar\u0131n Sesi\u201d oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor ve devamla \u201cBir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fan n\u00fcfusun 5\u2019te 1\u2019i ‘M\u00fcsl\u00fcmc\u00fc’ oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Ve devamla ‘M\u00fcsl\u00fcmc\u00fcler’ bir t\u00fcr tarikat gibi dinliyorlard\u0131 kendi \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenleri…\u00d6zellikle M\u00fcsl\u00fcmc\u00fcler, \u015fehirden nasiplenmek \u015f\u00f6yle dursun, \u015fehrin en \u00e7ok \u00e7ilesini \u00e7ekenlerdi:Tinerciler, fahi\u015feler, sahipsizler, hapishanedeki kader mahkumlar\u0131, kapka\u00e7\u00e7\u0131lar, ‘b\u00fct\u00fcn duygular\u0131 a\u011f\u0131r yaral\u0131’ olanlar, dibe vuranlar, tutunamayanlar…\u201d<\/p>\n

Ama M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n \u201c\u0130htiyac\u0131m var\u201d \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 sistem i\u00e7i bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuzu g\u00f6steriyor. Art\u0131k de\u011fi\u015fim de\u011ferinin egemen oldu\u011fu bir toplumday\u0131z ve de\u011fi\u015fime konu olan olduk\u00e7a \u00e7ok \u015fey vard\u0131r. Buraya kadar anlat\u0131lan ama en \u00e7ok da reklamda g\u00f6rsel olarak g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serilen manzara bize Karl Marx\u2019\u0131n Kapital-I\u2019deki o anlaml\u0131 ve \u00f6nemli vurgusunu \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rm\u0131yor mu? <\/p>\n

\u201cKapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n egemen oldu\u011fu toplumlar\u0131n zenginli\u011fi, “muazzam bir meta birikimi” olarak kendini g\u00f6sterir, bunun birimi tek bir metad\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131z\u0131n, bu nedenle, meta\u0131n tahlili ile ba\u015flamas\u0131 gerekir.\u201d (Marx, KAP\u0130TAL I)<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcm baban\u0131n ihtiya\u00e7 listesi T\u00fcrkiye\u2019de muazam bir meta birikimi oldu\u011funu bizlere g\u00f6steriyor. Ama meta birikimi diyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu metalar aman insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131 var diye \u00fcretilmemi\u015f, insanlar onlar\u0131 sat\u0131n als\u0131n diye \u00fcretilmi\u015f. Zaten reklam\u0131n bir banka reklam\u0131 oldu\u011funu da unutmayal\u0131m. <\/p>\n

Neyse, sonu\u00e7 olarak M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n reklamdaki s\u00f6zleri bize Kapital I\u2019in giri\u015findeki ilk c\u00fcmleyi hat\u0131rlat\u0131yor. \u0130ste\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda da olsa T\u00fcrkiye’nin Marx\u2019\u0131n ilk c\u00fcmlesinde i\u015faret etti\u011fi bir ger\u00e7eklik d\u00fczeyine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131n ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 bize veriyor. M\u00fcsl\u00fcm Baba’n\u0131n ihtiya\u00e7 listesi ayn\u0131 zamanda “muazzam bir meta birikimi\u201dni i\u015faret ediyorsa o zaman K.Marx\u2019\u0131n yine Kapital I\u2019de i\u015faret etti\u011fi \u201canlat\u0131lan senin hikayendir\u201d ifadesi T\u00fcrkiye i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Gelecek say\u0131da M\u00fcsl\u00fcm Baba, reklam\u0131nda d\u00fcnyaya g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnden f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f gibi g\u00f6sterilen metalar\u0131n asl\u0131nda yery\u00fcz\u00fcne ait oldu\u011funu bizlere anlatacak. Yani feti\u015fizm ile emek aras\u0131ndaki ili\u015fkilere reklam dolay\u0131nda bakmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcm Baba MARX\u2019\u0131n KAP\u0130TAL\u2019ini \u00f6\u011fretiyor II: <\/span><\/strong><\/font><\/font><\/font>Emek-emek g\u00fcc\u00fc, <\/span><\/strong><\/strong><\/font><\/font><\/font><\/p>\n

\u015feyle\u015fme ve yabanc\u0131la\u015fma-I<\/font><\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Ve elbette ki,
sevgilim, elbet,
dola\u015facakt\u0131r
elini kolunu sallaya sallaya,
dola\u015facakt\u0131r en \u015fanl\u0131 elbisesiyle : i\u015f\u00e7i
tulumuyla
bu g\u00fczelim memlekette h\u00fcrriyet…
Naz\u0131m Hikmet
Piraye \u0130\u00e7in <\/div>\n

 <\/p>\n

M\u00fcsl\u00fcm Baba Marx’\u0131n Kapital’ini \u00d6\u011fretiyor 1 isimlil ilk yaz\u0131y\u0131 okumak i\u00e7in t\u0131klay\u0131n<\/a> <\/p>\n

 <\/p>\n

Kat\u0131 Olan Her \u015eey Buharla\u015fiyor Ama Sonra Yeniden Kat\u0131la\u015f\u0131yor <\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

160 y\u0131l \u00f6nce Kom\u00fcnist Manifesto<\/em><\/span>\u2019da K.Marx ve F.Engels ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemi \u201ckat\u0131 olan her \u015fey buharla\u015f\u0131yor<\/em><\/span>\u201d ifadeleri ile a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131. <\/span>Bu ifade kapitalist topluma ge\u00e7erken bir \u00f6nceki toplumsal ili\u015fkiler sisteminin nas\u0131l tepeden t\u0131rna\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \/d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gibi, kapitalizmin bug\u00fcn de h\u0131z\u0131 artarak devam eden d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc g\u00fcc\u00fcne ait ipu\u00e7lar\u0131 da <\/span>veriyor. Daha otuz ya\u015flar\u0131na girmeden F.Engels ile birlikte kaleme ald\u0131klar\u0131 Manifesto<\/em><\/span>\u2019nun yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131n \u00fczerinden yakla\u015f\u0131k 20 y\u0131l ge\u00e7tikten sonra, Marx, kapitalizmin yap\u0131sal \u00f6zelliklerini serimleyecek \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yani KAPITAL\u2019in ilk cildini yay\u0131mlayacakt\u0131r. Karl Marx, KAP\u0130TAL\u2019de kat\u0131 olan her \u015feyin buharla\u015ft\u0131ktan sonra nas\u0131l yeniden kat\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayacakt\u0131r. Metalar\u0131n Feti\u015fizmi ve Bunun S\u0131rr\u0131 <\/em><\/span>adl\u0131 alt ba\u015fl\u0131kta kapitalizmin yap\u0131sal \u00f6zellikleri ile onun i\u015fleyi\u015fine monte edilen insanlar\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc anlat\u0131l\u0131r. Buharla\u015fan her \u015feyin nas\u0131l yeniden meta bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yani <\/span>kat\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair teorik \u00e7er\u00e7eve, yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemden \u00e7ok daha fazla bu g\u00fcnleri a\u00e7\u0131klayacak nitelikte. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 yaz\u0131da, KAP\u0130TAL\u2019den hareketle feti\u015fizm, yabanc\u0131la\u015fma ve \u015feyle\u015fme kavram\/olgular\u0131n\u0131 g\u00fcncel a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 ile birlikte ele al\u0131p incelemeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Genelle\u015fmi\u015f meta \u00fcretimi ayn\u0131 zamanda feti\u015fizmin genelle\u015fmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, ger\u00e7e\u011fi analiz edip anlama daha bir zorla\u015facakt\u0131r. Bu zorlu\u011fun fark\u0131nda olan Marx ve Engels, Kom\u00fcnist Manifesto<\/em><\/span>\u2019da kat\u0131 olan her \u015feyin buharla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyay\u0131 anlamak i\u00e7in daha bir \u00f6zen g\u00f6stermenin gereklili\u011fini vurgularlar. Bu y\u00fczden Marx, kapitalizmi anlama \u00e7abas\u0131na \u201cmeta\u201d kavram\u0131yla ba\u015flar. Kapitalizm de\u011fdi\u011fi her \u015feyin \u00f6nce verili konumunu bozuyor, daha sonra ise meta bi\u00e7iminde kat\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor. Metala\u015fma ve metala\u015ft\u0131rma zaman i\u00e7inde ya\u015fam\u0131n akla gelmeyecek her alan\u0131na girecek bir \u00f6zelli\u011fe sahip. Son zamanlarda \u00fczerinde tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z konular\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek bile metala\u015fman\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 boyutlar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karacak nitelikte. E\u011fitimin asl\u0131nda bir meta oldu\u011funa ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcnceler mi dersiniz, kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ad\u0131 alt\u0131nda bar\u0131nma hakk\u0131n\u0131n metala\u015fma s\u00fcreci i\u00e7inde erozyona u\u011framas\u0131 m\u0131 dersiniz, kamu a\u00e7\u0131klar\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclerek sa\u011fl\u0131k ve ortak kamusal alanlar olarak ormanlar\u0131n metala\u015fma s\u00fcrecine \u00e7ekilmesi mi diyelim. Sistemin yap\u0131sal mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyen baz\u0131 sol-sosyal demokratlar, sorunu devletin yeterli kayna\u011f\u0131n\u0131n olmamas\u0131, tam anlam\u0131yla liberal bir metedoloji ile devletin bu alanlardan \u00e7ekilmesi gibi ampirisist bir dil \u00fczerinden do\u011frusu biz marksistleri epeyce \u00fcz\u00fcyorlar. Yani \u015fimdi sermaye ve sermayedarlor\u0131n artan egemenliklerine kar\u015f\u0131 bir \u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, bir de enerjimizi size haracamasak ne olur yani (Bak\u0131n\u0131z son g\u00fcnlerdeki e\u011fitimin neden paral\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkin \u201cezber bozma\u201d yaz\u0131lar\u0131na, kaynak tabili Radikal \u0130ki pazar ekleri). <\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Daha \u00f6nceki konu\u015fma ve yaz\u0131lar\u0131mda i\u015faret etti\u011fim gibi asl\u0131nda neo-liberalizm<\/em><\/span> diye ifade edilen ger\u00e7eklik\/s\u00fcrece neo<\/em><\/span> tak\u0131s\u0131n\u0131n konmas\u0131n\u0131n temel nedeni, sermaye ili\u015fkilerinin iktisat politikalar\u0131 kanal\u0131 ile <\/span>ya\u015fam\u0131n farkl\u0131 alanlar\u0131n\u0131 da i\u00e7ine almas\u0131 ya da o alanlara da n\u00fcfus etmesidir. Burada ise sol ya da marksist analizlerin neo-liberalizmi<\/strong><\/span> sadece iktisat politikalar\u0131na indirgemesi<\/em><\/span> varsa yoksa neo liberalizmin ne kadar k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu ama ger\u00e7ekten ne kadar k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu \u00fczerinden kolayc\u0131 ve ezberci bir dil \u00fczerinden a\u00e7\u0131klamas\u0131 ama\u00e7lanan ama\u00e7lara ne yaz\u0131k ki hizmet etmiyor. Daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc verili kurgunun yeniden \u00fcretilmesine neden oluyor. Oysa neoliberal iktisat politikalar\u0131 e\u011fer sistemin yap\u0131sal mant\u0131\u011f\u0131na dokunmadan i\u015fliyorsa, bu sistemin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 besleyen bir \u00f6zellik de kazanabilir. Sadece bir uyar\u0131.. Ayn\u0131 \u015fekilde k\u00fcreselle\u015fme<\/em><\/span> denilen olgunun yeni ve farkl\u0131 olan \u00f6zelli\u011fi bizim gibi ge\u00e7 kapitalistle\u015fen \u00fclkelerde sermayenin sosyal evreninin zamanla t\u00fcm ili\u015fkiler ve varolu\u015f \u00fczerinde egemenli\u011fini kurmas\u0131 ve bunun \u00f6znesi olan bir sermayedar grubunun olu\u015fmas\u0131d\u0131r. M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n ihtiya\u00e7 listesinin kabar\u0131kl\u0131\u011f\u0131 meta ili\u015fkilerinin geldi\u011fi noktay\u0131 g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli. Tabiki ba\u015fka a\u00e7\u0131lardan da \u00f6nemli. Elimizden geldi\u011fince bu yaz\u0131 dizisince bu ba\u015fka a\u00e7\u0131lar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Ge\u00e7 kapitalistle\u015fen bizim gibi \u00fclkelerde genelle\u015fmi\u015f meta ili\u015fkilerinin egemenli\u011fini kurmas\u0131, ayn\u0131 zamanda kapitalizmin d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde h\u0131z ve yo\u011funlu\u011funun daha belirleyici olmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bu ise yeni ve farkl\u0131 olan\u0131 i\u015faret eder. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Nerden \u00e7\u0131kt\u0131 bu \u201cb\u0131rrrr\u201dlamak? <\/span><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Var\u0131lan, ula\u015f\u0131lan a\u015famay\u0131 isterseniz Marx\u2019\u0131n Kapital\u2019ini anlamam\u0131z\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran M\u00fcsl\u00fcm Baba \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye devam edelim. Beyaz\u2019\u0131n G\u00fcven K\u0131ra\u00e7\u2019la birlikte sundu\u011fu Nas\u0131 Yani Adl\u0131<\/em><\/span> program\u0131n birinde ‘Arabesk\u201d \u00fczerine tart\u0131\u015f\u0131l\u0131rken\/konu\u015fulurken \u015fark\u0131 s\u00f6z\u00fc yazar\u0131 Ahmet Sel\u00e7uk bir d\u00f6rtl\u00fckle M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019ya seslendi:<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cNe g\u00fczeldi seninle bir sevday\u0131 ya\u015famak<\/span><\/p>\n

<\/span>O sevday\u0131 y\u00fcrekte jiletle par\u00e7alamak<\/span><\/p>\n

<\/span>K\u00fcst\u00fcrd\u00fcn rak\u0131lar\u0131, k\u00fcst\u00fcrd\u00fcn \u015faraplar\u0131<\/span><\/p>\n

<\/span>Nerden \u00e7\u0131kt\u0131 be baba kola i\u00e7ip “b\u0131rrr”lamak<\/strong><\/span>\u201d<\/span><\/p>\n

<\/span><\/span><\/p>\n

Nerden \u00e7\u0131kt\u0131 bu “b\u0131rrr”lamak? Bu sorunun cevab\u0131n\u0131n, M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n <\/span>oynad\u0131\u011f\u0131 Akbank reklam\u0131nda i\u015faret etti\u011fi ihtiya\u00e7 listesi <\/em><\/span>ile ili\u015fkisi olsa gerek. Daha \u00f6nce Kadir \u0130nan\u0131r \u2018a da b\u0131rrrrlama teklifi g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve Kadir \u0130nan\u0131r<\/span> ‘Racona ters<\/em><\/span>‘ diyerek teklifi reddetmi\u015f. Tabii bir de M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n kendi ihtiya\u00e7 listesini bilmemiz gerekiyor, babam\u0131z kendi ihtiya\u00e7 listesi i\u00e7in b\u0131rrrrlam\u0131\u015f<\/em><\/span> ve itirazlar\u0131n\u0131<\/em><\/span> ihtiyaca \u00e7evirmi\u015f olabilir! M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n olduk\u00e7a da zor olan o b\u0131rrrrlama hali, ihtiya\u00e7 listesinin epey y\u00fckl\u00fc oldu\u011funa ait ipucu veriyor. Amac\u0131m\u0131z kesinlikle M\u00fcsl\u00fcm G\u00fcrses \u00fczerine bir \u015feyler s\u00f6ylemek de\u011fil, amac\u0131m\u0131z bu reklamlar dolay\u0131nda ya\u015fanan s\u00fcreci kavramsal d\u00fczeye ta\u015f\u0131mak. Ama genelle\u015fmi\u015f meta ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u0131rrrr diyenin kim oldu\u011fu da \u00f6nemli, s\u00f6yleyen\/i\u015faret edenin kendisinin de bir de\u011fer ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekli. Yani H\u00fclya Av\u015far\u2019\u0131n s\u0131k\u00e7a i\u015faret etti\u011fi gibi bir marka olmas\u0131 <\/em><\/span>gerekir. <\/em><\/span>Her ne kadar M\u00fcjdat Gezen “Ben markay\u0131m” diyen H\u00fclya Av\u015far’a, “H\u00fclya Av\u015far kendisine ‘Markay\u0131m’diyor. Ben otomobil miyim, di\u015f macunuyum mu da marka olaca\u011f\u0131m? Ben insan\u0131m” diyerek espirili bir dille Av\u015far k\u0131z\u0131n\u0131 ele\u015ftirse de, bence bu konuda da Av\u015far k\u0131z\u0131 hakl\u0131. <\/span><\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc bir b\u0131rlama yap\u0131lacaksa bunu herhangi biri de\u011fil de M\u00fcsl\u00fcm Baba gibi birinin yapmas\u0131 gerekir. Yazman\u0131n s\u0131rad\u00fczenine uymadan daha sonra girmek istedi\u011fimiz bir konuya burada girelim. Bunu da M\u00fcsl\u00fcm G\u00fcrses\u2019le ki\u015fisel bir sorunumuz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hatta ya\u015fama sesi ile katk\u0131 sa\u011flayan birisi ile hi\u00e7 mi hi\u00e7 sorunumuz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek i\u00e7in yapal\u0131m. \u015eunu demeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z, b\u00fct\u00fcn toplumsal yap\u0131lar bireylerin etkinlikleri\/eylemliliklerince olu\u015fturulsa ve \u00fcretilse de yap\u0131lar\u0131 do\u011frudan bireylerden hareketle a\u00e7\u0131klayamay\u0131z. Tam tersine, temel derdimiz bireylerin eylem ve etkinliklerini yap\u0131sal olan \u00fczerinden a\u00e7\u0131klamakt\u0131r. <\/span>Marka olan meta ile normal meta aras\u0131nda ne gibi farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. Asl\u0131nda insanlar\u0131n ihtiyac\u0131n\u0131 giderme a\u00e7\u0131s\u0131ndan marka olan ile olmayan aras\u0131nda bir farkl\u0131l\u0131k yok. Ama de\u011fi\u015fim de\u011ferinin egemen oldu\u011fu toplumlarda metalar aras\u0131nda bir farkl\u0131l\u0131k yarat\u0131lmas\u0131 gerekir. B\u00f6ylece de\u011fi\u015fim s\u00fcrecine giren her t\u00fcrl\u00fc metan\u0131n, kendini daha farkl\u0131 g\u00f6stererek di\u011fer metalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesi gerekir. Kullan\u0131m de\u011feri olarak hemen hemen di\u011ferleriyle ayn\u0131 olan bir metan\u0131n di\u011ferlerinden farkl\u0131la\u015fmas\u0131 nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fir? Bu metalar bir anlamda insanlar\u0131n\/t\u00fcketicilerin zihinlerine hitap eder, ayr\u0131ca orada bir yer edinmesinin de sa\u011flanmas\u0131 gerekir. <\/span>Yani metalar paketlenme servisine <\/span>sokularak allan\u0131p pullanmmas\u0131 gerekiyor. Bu paketleme kapitalist anlamda \u00fcretimin zorunlu sonu\u00e7lar\u0131ndan biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kapitalist anlamda \u00fcretilen metalar\u0131n mutlaka ama mutlaka para bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi gerekiyor. Metalar\u0131n \u00f6l\u00fcm parendesi<\/em><\/span> <\/span>yani paraya d\u00f6n\u00fc\u015fme zorunlulu\u011fu, t\u00fcm bu paketleme servislerini gerekli k\u0131l\u0131yor. Ama bu paketleme servisi son zamanlarda iyice feti\u015fistik bir bi\u00e7im ald\u0131. Art\u0131k paketleme, do\u011frudan pazarlanacak metayla bile ilgilenmeden, o metan\u0131n birilerince i\u015faret edilmesi \u00f6nemli hale geldi. \u0130\u015fte bu birilerinin ‘herhangi birisi’ de\u011fil de, piyasada kendi de\u011feri olan birisi\/birileri olmas\u0131 gerekiyor. Yani metay\u0131 i\u015faret edenlerin metala\u015fma s\u00fcreci ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n y\u0131llarca severek dinledi\u011fim \u0130tiraz\u0131m<\/em><\/span> var<\/em><\/span> adl\u0131 par\u00e7as\u0131n\u0131n \u201cihtiyac\u0131m\u201da d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi kendi ba\u015f\u0131na M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n bir marka, bir simge olarak metala\u015fmas\u0131 anlam\u0131na gelmiyor mu? <\/span><\/span><\/p>\n

Asl\u0131nda M\u00fcsl\u00fcm Akba\u015f olarak ba\u015flayan bir ya\u015fam\u0131n M\u00fcsl\u00fcm G\u00fcrses ve sonra ise M\u00fcsl\u00fcm Baba olmas\u0131 ve nihayetinde b\u0131rrrrlayarak ihtiya\u00e7 listesini a\u00e7\u0131klamas\u0131, kat\u0131 olan <\/span>her \u015feyin buharla\u015fmas\u0131 ve sonra yeniden kat\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n anlaml\u0131 ve \u00f6zel bir \u00f6rne\u011fini te\u015fkil etmiyor mu? Burada M\u00fcsl\u00fcm Baban\u0131n paketledi\u011fi ya da i\u015faret etti\u011fi \u201cmeta\u201d ise ihtiya\u00e7 listesindeki metalara hi\u00e7 mi hi\u00e7 benzemedi\u011fini belirtmemiz gerekiyor. Bu metalar\u0131n t\u00fcketilmesi i\u00e7in gerekli olan, kendine \u00f6zg\u00fc olan bir meta, yani metala\u015fan parad\u0131r.<\/em><\/span> Kapitalizm, reklam<\/em><\/span> ve para<\/em><\/span> kavramlar\u0131n\u0131 daha sonra, daha detayl\u0131 ele alaca\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in \u015fimdilik <\/span>sadece \u00f6nemli olduklar\u0131n\u0131 belirtmekle yetinelim.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Nedenini Yitirmi\u015f Sonu\u00e7lar Toplumu mu?<\/em><\/strong><\/span>
<\/span>Reklam\u0131m\u0131za geri d\u00f6necek olursak, M\u00fcsl\u00fcm Baba ihtiya\u00e7 listesini s\u0131ralamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda evde, i\u015fyerinde, darac\u0131k sokaklarda, parklarda insanlar\u0131n tepesi \u00fczerinde k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00fclen metalar dola\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor. Bankta oturan sevgililerin \u201cmutlu g\u00fcnlere\u201d ihtiya\u00e7lar\u0131 oldu\u011fu M\u00fcsl\u00fcm Baba taraf\u0131ndan belirtilmesi ile sevgililerin birbirlerine y\u00f6nelmeleri, e\u015f zamanl\u0131 bir bi\u00e7imde k\u0131rm\u0131z\u0131 y\u00fczl\u00fc \u015feylerle b\u00fct\u00fcnle\u015fir. Tabi sevgili ve gelecek bu metalar dolay\u0131nda ancak ger\u00e7ekle\u015febilir. Ya da \u00e7al\u0131\u015fmadan bahsederken bu \u015fey belirir, bilgisayar olmadan \u00f6nce \u00e7al\u0131\u015fma diye bir \u015fey mi vard\u0131 ki? Tatil derken, bu devam eder ve her \u015fey ihtiya\u00e7 listesini dolduran nesnelerden hareketle yeniden yeni bir tarih ile ya\u015famaya devam ederler. Her\u015fey yeniden metalar dolay\u0131nda tan\u0131mlan\u0131yor. Tarih sanki onlarla birlikte yeniden yaz\u0131l\u0131yor. \u0130nsanlar\u0131n \u00fczerinde, beyinlerinde ve hatta geleceklerinde metalar ve nesneler belirgin bir yer tutarlar. Reklam bize ihtiya\u00e7 listesinin her yere girmi\u015f ve her yere sinmi\u015f oldu\u011funu o kadar a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde veriyor ki? Bu reklam\u0131n pedagojik de\u011feri ger\u00e7ekten \u00e7ok fazla valllahi… Evlere, sokaklara, i\u015fyerlerine dahas\u0131 duygulara, d\u00fc\u015f\u00fcncelere egemen olan nesneler d\u00fcnyas\u0131. <\/span><\/span><\/p>\n

Bir soru ama \u00f6nemli bir soru, ihtiya\u00e7 listesine giren t\u00fcm bu nesneler\/metalar g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnden tanr\u0131sal bir el taraf\u0131ndan m\u0131 yery\u00fcz\u00fcne f\u0131rlat\u0131ld\u0131?<\/em><\/strong><\/span> Bu yaz\u0131n\u0131n temel derdi bu soru ve bu soruya -ba\u015fta kendimi ama \u00f6zellikle sizleri- yormadan cevap vermek. Aman yorulmayal\u0131m. Tak\u0131lal\u0131m abi ya da ucundan tutuverelim. Derinle\u015fmek ve yo\u011funla\u015fmak h\u0131z\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7a\u011fa bu g\u00fcnlere uymaz. Neyse sorumuza d\u00f6necek olursak <\/span>ke\u015fke b\u00f6yle bir tanr\u0131 olsayd\u0131. \u0130nsanlar\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu gerekli ve gereksiz ne varsa tanr\u0131sal bir iradeyle insanlara sunulsa. Ve t\u00fcm bu ihtiya\u00e7lar asl\u0131nda g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde y\u00fczer gezer bi\u00e7imde dola\u015fsalar. \u0130nsanlar da ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 al\u0131p, bir g\u00fczel mutlu mesut ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrseler. Ama tanr\u0131ya da haks\u0131zl\u0131k etmememiz gerekiyor, bizlere o kadar g\u00fczel bir d\u00fcnya ve o kadar \u00e7ok g\u00fczellik sunmu\u015f ki, ama sundu\u011fu \u015feyler aras\u0131nda bir tanesi defolu \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve verili d\u00fczenekleri tamamen tersine \u00e7evirmi\u015f. Bak\u0131n J.J. <\/em><\/span>Rousseau geli\u015fmeleri <\/span><\/em><\/span>nas\u0131l <\/em><\/span>a\u00e7\u0131kl\u0131yor; <\/em><\/span>\u201c\u0130nsan \u00f6zg\u00fcr do\u011far oysa her yerde zincire vurulmu\u015ftur.\u201d <\/em><\/span>Neyse s\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fc;<\/span> \u201cBiz b\u00fcy\u00fcd\u00fck, kirlendi d\u00fcnya.\u201d <\/span><\/span><\/p>\n

E\u011fer t\u00fcm bu nesneler, ilahi g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan d\u00fcnyaya insanlar i\u00e7in f\u0131rlat\u0131lmad\u0131ysalar, bu g\u00fcler y\u00fczl\u00fc nesneler\/\u015feyler nereden gelir ve nereye giderler? Amerika\u2019y\u0131 ziyaret eden Baudrillard, Amerika i\u00e7in nedenlerini yitirmi\u015f sonu\u00e7lar \u00fclkesi <\/em><\/span>der. Asl\u0131nda <\/span>Amerika i\u00e7in kullanlan bu ifadeyi kapitalizmin meta egemenli\u011findeki d\u00fcnyas\u0131n\u0131 anlatmak i\u00e7in kullanmak daha uygun olacakt\u0131r. Sa\u011f\u0131m solum sobe. <\/span>Herkes meta. Her \u015fey meta… Tekrar edelim sorumuzu, bu nesne<\/em><\/span>\/metalar nereden geldi<\/em><\/span> ve dahas\u0131 t\u00fcm \u00e7evremizi ku\u015fatacak kadar \u00e7o\u011fald\u0131lar?<\/em><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Toplumun Nedenlerini Yitirme \u00c7abalar\u0131<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130\u015fte \u015fimdi bu olmad\u0131. Sistemin, sermayenin organik ayd\u0131nlar\u0131 bunca emek ve \u00e7abay\u0131 nedenleri ve ni\u00e7inleri gizlemek i\u00e7in bu kadar \u00e7ok \u00e7abalerken. Bu eme\u011fe yaz\u0131k de\u011fil mi? <\/span>Post-end\u00fcstri toplumu, yeni-kapitalizm ya da bilgi toplumu kavramlar\u0131 ni\u00e7in \u00fcretildi? Akademik d\u00fcnya olanca eme\u011fini bu y\u00f6nde kullanm\u0131yor mu? Art\u0131k bildik anlamda \u00fcretimde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n say\u0131s\u0131 azal\u0131yor, servis sekt\u00f6r\u00fc muazzam geli\u015fti. \u0130\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015fmayan fabrikalar devrine girmedik mi? Zaten \u00fcretimdeki esas de\u011feri yaratan art\u0131k bilgi de\u011fil mi? T\u00fcrkiye\u2019de en son \u00e7\u0131kart\u0131lan \u0130\u015f Yasas\u0131\u2019n\u0131n gerek\u00e7esine allah a\u015fk\u0131na bir zaman ay\u0131rarak da bak\u0131n. Orada yirmi birinci y\u00fczy\u0131la girerken i\u015f\u00e7ilerin art\u0131k eskisi gibi \u00f6nemi kalmad\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor. \u0130\u015f Yasas\u0131’na, yani i\u015f\u00e7iler i\u00e7in \u00e7\u0131kart\u0131lan yasaya, bilirki\u015filer, bilmi\u015fli\u011fini g\u00f6stererek i\u015f\u00e7ilerin art\u0131k \u00f6nemlerinin kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazarlar. Neyse bakmak i\u00e7in zaman\u0131z olmayabilir. Ben aktarayay\u0131m: \u201d.. \u00dcretimde bilginin \u00f6neminin sermayenin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesi, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n vas\u0131f derecelerinin beden i\u015f\u00e7ili\u011finden fikir i\u015f\u00e7ili\u011fine kaymas\u0131, k\u00fcresel rekabetin, esnekle\u015fme olgusunu zorunlu olarak g\u00fcndeme getirmesi \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131n\u0131 yak\u0131ndan etkilemektedir” (\u0130\u015f Kanunu \u00d6n Tasar\u0131s\u0131\u2019ndan) O zaman neden bir i\u015f yasas\u0131na ihtiya\u00e7 duyulur ki? Ama gene de olsun, bir i\u015f yasas\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131lmal\u0131! <\/span><\/p>\n

Saklayamazs\u0131n\u0131z! Saklayamazs\u0131n\u0131z! Haydi s\u00f6yleyin t\u00fcm bu metalar nereden geldi?<\/span><\/p>\n

Ama bu sefer o sert ve sert oldu\u011fu kadar\u0131yla gayri insani iktisat disiplini olanca g\u00fcc\u00fcyle sahneye \u00e7\u0131kar. Yok yok ba\u015ftan beri sahnede. \u0130ktisat disiplini \u00f6zellikle i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n (aaa valllahi a\u011fz\u0131m\u0131zdan ka\u00e7t\u0131) say\u0131sal olarak artt\u0131\u011f\u0131 ve politik \u00f6zne olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir zamanda m\u00fcdahale eder. Sistemin yeniden \u00fcretimi i\u00e7in, sistemin bilgisinin de \u00fcretilmesi gerekiyor. \u0130ktidar i\u00e7in ve iktidar ad\u0131na bilgi \u00fcretilir. Yani bu g\u00fcnlerde projecilik diye k\u0131z\u0131p sinirlendi\u011fimiz olgunun b\u00fcy\u00fck babas\u0131 olur t\u00fcm bu tarz bilgi \u00fcretimi. \u0130ktisat disiplini ekonomi politikten uzakla\u015f\u0131r ve bu konuda iktisad\u0131n temel konusu olan de\u011fer ve de\u011ferin \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc \u00fczerine yeni \u015feyler s\u00f6ylenmeye ba\u015flan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kapitalist \u00f6ncesi toplumsal ili\u015fkilere kar\u015f\u0131 yine sistem dili \u00fczerinden yorum yapan A. Smith ve D. Ricardo gibi \u00f6nc\u00fcler, bir meta\u0131n de\u011ferini o metan\u0131n \u00fcretilmesi i\u00e7in harcanan emek miktar\u0131na ba\u011flar. Ve dahas\u0131 bir toplumun zenginli\u011fini de, o toplumun sahip oldu\u011fu emek miktar\u0131 \u00fczerinden a\u00e7\u0131klar. Ve D. Ricardo i\u015fi daha da ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bir toplumun gelecekteki zenginli\u011finin, var olan zenginli\u011fin \u00fc\u00e7 s\u0131n\u0131f aras\u0131nda nas\u0131l payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ba\u011flayacakt\u0131r. Bu densizli\u011fe dur demek gerekirdi. Ve dendi de. Ekonomi politik bile k\u00f6t\u00fc \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlara neden oldu\u011fu i\u00e7in ekonomi<\/em><\/span> olarak devreye girer. Ve ekonomi sorunu \u00e7\u00f6zer metalar\u0131n de\u011feri, o metalar\u0131 t\u00fcketenlerin metalara duyduklar\u0131 ihtiyac\u0131n \u015fiddetine ba\u011flan\u0131r. Yani de\u011fer \u00f6zne ile t\u00fcketilen nesne aras\u0131ndaki ili\u015fki \u00fczerinden tan\u0131mlan\u0131r. Aman yarabbim kurtulduk. Sen sa\u011f, ben salim. Peki iktisat disiplini i\u015f\u00e7i kavram\u0131n\u0131 analizlerine hi\u00e7 sokmaz m\u0131? Olur mu \u00f6yle \u015fey! <\/span>Meta ve para piyasas\u0131 gibi iki \u00f6nemli piyasa gibi bir de analizlerine <\/span>emek piyasas\u0131n\u0131 eklerler.<\/em><\/span> Marx ve Engels, burjuvazi kendi imajlar\u0131na uygun bir d\u00fcnya yarat\u0131r derler. \u0130ktisat tam da bu i\u015flevi yerine getirir. Yaa… bunu da <\/span>bir ba\u015fka yaz\u0131da ele alal\u0131m. Bizim solcu millet iktisat ideolojidir diyerek kestirip at\u0131yor ve <\/span>bir g\u00fczelce onu yanli\u015f bilgi \u00fcreten bir konumda ele al\u0131rlar, yok yok ele almaz b\u0131rak\u0131rlar. Nas\u0131l olsa yanl\u0131\u015f bilinci temsil eder diye. Oysa iktisad\u0131n 1800\u2019lerin ortas\u0131ndan itibaren i\u015faret etti\u011fi \u015feyler, bu g\u00fcnlerde ya\u015fanan \u015feyler haline geldi. Bu g\u00fcn i\u015faret edilenler de toplumsal bir kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f olmazsa yar\u0131nlarda ya\u015fanacaklar. Yani, yani iktisat sadece bir ideoloji de\u011fil, tam tersine burjuvazinin hayalindeki d\u00fcnyay\u0131 bi\u00e7imlendiren, ona \u015fekil veren ve hatta t\u00f6kezledi\u011finde elinden tutup kald\u0131racak ya\u015fama dokunan bir dizi i\u015flevi var. Neyse bu emek piyasas\u0131 mant\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re i\u015f\u00e7i de bir meta sahibi olarak emek piyasas\u0131na gider ve sahip oldu\u011fu metay\u0131 piyasaya, emek piyasas\u0131na <\/em><\/span>sunar ya da arz eder. Birileri de emek piyasas\u0131na sunulan bu metaya hani ihtiya\u00e7 duyar da al\u0131r. Elma, domates, ayakkab\u0131 piyasas\u0131 gibi, bir de emek piyasas\u0131 vard\u0131r. Evet, bug\u00fcn i\u015f\u00e7i dedi\u011fimiz bu insanlar t\u0131pk\u0131 elma, domates ve patates gibi emek piyasas\u0131nda emek-g\u00fc\u00e7lerini satmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. <\/span>Yani olay \u00e7ok kolay. Bir satan var, bir de sat\u0131n alan. \u0130ktisat disiplinine g\u00f6re ayn\u0131 zamanda alan memnun satan memnun, size yani bize ne oluyor. Dikkat ederseniz iktisat disiplinin emek piyasas\u0131 dedi\u011fi \u015feye biz \u0131srarla emek-g\u00fcc\u00fc piyasas\u0131 diyoruz, diyece\u011fiz. Konu konuyu a\u00e7\u0131yor, <\/span>ama toplumsal ili\u015fkileri <\/span>bu tarzda ani toplumsal ili\u015fkiler dolay\u0131nda ne kadar ele al\u0131rsak alal\u0131m. Bir muhalif ve T\u00fcrkiye\u2019de Karl Polanyici kolayc\u0131 var olma hali, hemen kaba marksizm diye bu tarz analizleri ellerinin tersi ile iterler, istemezler. Onlar i\u00e7in Marx ve marksizmin ad\u0131 ge\u00e7ti\u011fi her yer, her \u015fey kaba, indirgemecidir. Bu kadar tarihsel ge\u00e7mi\u015fi ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olan ve kendi i\u00e7inde kaba indirgemecilik konusunda bu kadar ele\u015ftirel farkl\u0131l\u0131klar ta\u015f\u0131yan bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel\/pratik olu\u015fu bir kalemle nas\u0131l indirgemeci diye silersiniz. Bunu anlamak hem zor hem kolay. <\/span><\/p>\n

Neyse biz yine emek piyasas\u0131na d\u00f6nelim. Eeee… bu piyasada emek\u00e7inin emek-g\u00fcc\u00fc bir al\u0131c\u0131 bulursa kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00fccretini al\u0131r ve bir g\u00fczel M\u00fcsl\u00fcm Baban\u0131n sayd\u0131\u011f\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131\/ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lar. Ya emek-g\u00fcc\u00fcne piyasada al\u0131c\u0131 bulamazsa, bu insanlara da i\u015fsiz diyoruz. Bizde \u00e7okca bulunur bu i\u015fsiz denen insanlardan (bir hesaba g\u00f6re 2 milyon d\u00f6rt y\u00fcz bin, ba\u015fka bir hesaba g\u00f6re ise 4 milyonun \u00fczerinde). Bu insanlar yani i\u015fsizler de ihtiya\u00e7 listesine pek ihtiya\u00e7 duymazlar. Bu \u00f6yk\u00fcde inand\u0131r\u0131c\u0131 olmayan, ger\u00e7eklere uymayan ne kadar \u00e7ok \u015fey var. <\/span><\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Nedenleri ve Sonu\u00e7lar\u0131 ile Kapitalizm <\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

\u00d6yk\u00fcn\u00fcn en sorunlu yan\u0131, i\u015f\u00e7i-emek\u00e7i denen varolu\u015f sanki tarihin her d\u00f6neminde var olan bir ger\u00e7eklikmi\u015f gibi a\u00e7\u0131klanmas\u0131d\u0131r. Hemen s\u00f6yleyelim, bu do\u011fru de\u011fil. \u0130nsanlar\u0131n i\u015f\u00e7ile\u015fmesi, <\/span>binlerce y\u0131l s\u00fcren tar\u0131m toplumlar\u0131ndan sonra ger\u00e7ekle\u015fiyor. M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n ihtiya\u00e7 listesine giren mallar\u0131n\/metalar\u0131n \u00fcretilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle bu mallar\u0131 \u00fcretecek i\u00e7ilerin \u00fcretilmesi gerekir. Evet evet yanl\u0131\u015f duymad\u0131n\u0131z, i\u015f\u00e7iler s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ve genellikle de zor \u00fczerinden \u00fcretilmi\u015f bir ger\u00e7ekliktir. Kom\u00fcnist Manifesto\u2019nun \u00f6nc\u00fcl\u00fc olan Kom\u00fcnizmin \u0130lkeleri\u2019nde F.Engels basit bir dille bunun b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Hem de en basit bir dille. <\/span><\/p>\n

\u201cSoru<\/em><\/strong><\/span> : Proletarya nedir?<\/strong><\/span><\/p>\n

Yan\u0131t<\/em><\/strong><\/span>:<\/strong><\/span> Proletarya, toplumun, ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131 herhangi bir sermayeden elde edilen k\u00e2rdan de\u011fil, tamam\u0131yla ve yaln\u0131zca kendi eme\u011finin sat\u0131\u015f\u0131ndan sa\u011flayan; sevinci ve \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fc, ya\u015famas\u0131 ve \u00f6lmesi, t\u00fcm varl\u0131\u011f\u0131 emek talebine, dolay\u0131s\u0131yla i\u015flerin iyi gitti\u011fi d\u00f6nemler ile k\u00f6t\u00fc gitti\u011fi d\u00f6nemlerin birbirlerinin yerini almas\u0131na, s\u0131n\u0131rs\u0131z rekabetten do\u011fan dalgalanmalara dayanan s\u0131n\u0131f\u0131d\u0131r. Proletarya, yani proleterler s\u0131n\u0131f\u0131, tek s\u00f6zc\u00fckle, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131n\u0131f\u0131d\u0131r. <\/span><\/p>\n

Soru<\/em><\/strong><\/span>: \u015eu halde proleterler her zaman varolmam\u0131\u015flard\u0131r?<\/strong><\/span><\/p>\n

Yan\u0131t<\/em><\/strong><\/span>:<\/strong><\/span> Hay\u0131r. Yoksul halk ve \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131n\u0131flar her zaman varolmu\u015ftur,[<\/a>45<\/span><\/span><\/a>]<\/sup> ve bu \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131n\u0131flar \u00e7o\u011funlukla yoksuldular. Ama demin s\u00f6z\u00fc edilen ko\u015fullar alt\u0131nda ya\u015fayan bu t\u00fcr yoksullar, bu t\u00fcr i\u015f\u00e7iler, yani proleterler her zaman varolmam\u0131\u015flard\u0131r, nas\u0131l ki rekabet her zaman serbest ve s\u0131n\u0131rs\u0131z olmam\u0131\u015fsa. <\/span><\/p>\n

Soru<\/em><\/strong><\/span> : Proletarya nas\u0131l do\u011fdu?<\/strong><\/span><\/p>\n

Yan\u0131t<\/em><\/strong><\/span>:<\/strong><\/span> Proletarya, ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda \u0130ngiltere’de ortaya \u00e7\u0131kan ve o zamandan bu yana d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn uygar \u00fclkelerinde kendini yinelemi\u015f olan sanayi devriminin bir sonucu olarak do\u011fdu. Bu sanayi devrimine, buhar makinesinin, \u00e7e\u015fitli dokuma makinelelerinin, buharl\u0131 tezgah\u0131n ve daha bir\u00e7ok ba\u015fka mekanik ayg\u0131tlar\u0131n icad\u0131 neden oldu. \u00e7ok pahal\u0131 olan ve, bunun sonucu, ancak b\u00fcy\u00fck kapitalistler taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nabilen bu makineler, o g\u00fcne dek varolan t\u00fcm \u00fcretim bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftirdi ve makineler i\u015f\u00e7ilerin derme \u00e7atma \u00e7\u0131kr\u0131klar\u0131yla ve el tezgahlar\u0131yla \u00fcrettiklerinden daha ucuz ve daha iyi metalar \u00fcretti\u011fi i\u00e7in, eski i\u015f\u00e7ileri safd\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakt\u0131.\u201d (Engels, Kom\u00fcnist Manifesto)<\/span><\/p>\n

Tabi ki i\u015f\u00e7i \u00fcretimi hi\u00e7 de kolay olmad\u0131. <\/span>\u0130\u015f\u00e7i \u00fcretiminin ilk u\u011fra\u011f\u0131 olan \u0130ngiltere tarihinde, i\u015f\u00e7ile\u015fme s\u00fcrecine paralel olarak bir \u00e7ok i\u015f\u00e7ile\u015fmeme hareketi<\/em><\/span> oldu\u011funu da biliyoruz. Bu g\u00fcn art\u0131k normalle\u015ftirilmi\u015f ve s\u0131radan bir olgu olan i\u015f\u00e7ile\u015fmeye kar\u015f\u0131 neden m\u00fccadele verilsin ki dendi\u011fini duyar gibiyim. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Ayr\u0131mlar \u00c7a\u011f\u0131: Emek ile emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn birbirinden ayr\u0131lmas\u0131<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Kom\u00fcnist Manifesto\u2019da K. Marx ve F. Engels 160 y\u0131l \u00f6nce \u201ckat\u0131 olan her \u015fey buharla\u015f\u0131yor<\/em><\/span>\u201d diye s\u00fcreci a\u00e7\u0131klarken, Peter Kropotkin olup bitenler kar\u015f\u0131s\u0131nda tepkisini dile getirmek i\u00e7in ya\u015fananlar\u0131 \u201cayr\u0131mlar \u00e7a\u011f\u0131\u201d<\/em><\/span> olarak tan\u0131mlayacakt\u0131r. Ayr\u0131mlar \u00e7a\u011f\u0131 ifadesi olduk\u00e7a anlaml\u0131d\u0131r. Ve kat\u0131 olan her \u015fey buharla\u015f\u0131yor, ama buharla\u015fmas\u0131 i\u00e7in ayr\u0131\u015fmas\u0131 gerekiyor. Belki de buharla\u015fma yerine ayr\u0131\u015fmas\u0131 demek daha uygun. \u0130\u015f\u00e7ile\u015fme diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z olay tam da burada a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015f\u00e7ile\u015fecek insanlar\u0131n binlerce y\u0131l s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri \u00fcretken faaliyetleri ve dahas\u0131 \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndan kopart\u0131lmas\u0131 yani ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Marx, KAP\u0130TAL\u2019de <\/span>bu mekanizmay\u0131 ilkel birikimin \u00f6nemli bile\u015fenlerinden biri olarak adland\u0131r\u0131r. Marx\u2019tan daha g\u00fczel anlatamayaca\u011f\u0131m i\u00e7in, yukar\u0131da sordu\u011fumuz sorunun cevab\u0131 olan emek ve emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn olu\u015fumunu direkt Marx\u2019tan aktarmay\u0131 uygun buldum:<\/span><\/p>\n

\u201cKapitalist sistem, emek\u00e7ilerin, emeklerini ger\u00e7ekle\u015ftirebilecekleri ara\u00e7lar \u00fczerinde her t\u00fcrl\u00fc m\u00fclkiyet hakk\u0131ndan tamamen ayr\u0131lm\u0131\u015f ve kopmu\u015f olmalar\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Kapitalist \u00fcretim, ayaklar\u0131 \u00fczerinde do\u011frulur do\u011frulmaz, yaln\u0131z bu ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekle kalmaz, bu ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 zamanla artan oranlarda yeniden-\u00fcretir de. Bu nedenle, kapitalist sistemin yolunu a\u00e7an s\u00fcre\u00e7, emek\u00e7inin elinden \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n sahipli\u011fini alan s\u00fcre\u00e7ten ba\u015fkas\u0131 olamaz; bu s\u00fcre\u00e7, bir yandan toplumsal ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131 sermayeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr, \u00f6te yandan, do\u011frudan \u00fcreticileri \u00fccretli emek\u00e7ilere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. \u0130lkel birikim denilen \u015fey, bu nedenle, \u00fcreticiyi \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndan ay\u0131ran tarihsel s\u00fcre\u00e7ten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.\u201d (Marx, KAP\u0130TAL). Sevimli k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00fcler y\u00fczl\u00fc <\/span>nenselerin \u00fcretilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcretilmesi gerekmi\u015ftir. T\u00fcrkiye i\u00e7in bu s\u00fcrecin k\u0131smi olarak devam etti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Tar\u0131msal alandaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ile geleneksel zanaatkarl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrd\u00fcremeyenler emek-g\u00fc\u00e7lerini piyasaya sunuyorlar. Art\u0131k al\u0131c\u0131 bulursalar \u00e7al\u0131\u015fan, bulamazsalar i\u015fsizler ordusuna kat\u0131l\u0131yorlar. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Ama her durumda ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7 ilgin\u00e7, ilgin\u00e7 oldu\u011fu kadar da ac\u0131mas\u0131z bir s\u00fcre\u00e7tir. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumun olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc sahip olduklar\u0131 tek \u015fey olan kendi enerjilerini, eylemliliklerini, kendi hareketlerini bir \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda satmak zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n genellikle bilincinde olmayan ama daha da tehlikeli bilin\u00e7li vulgar iktisat\u00e7\u0131, emek piyasas\u0131 \u00fczerinden konu\u015ftu\u011fu anda, asl\u0131nda insanl\u0131k tarihinde olduk\u00e7a yeni ama bir o kadar da gayri insani bir \u015feyi normalle\u015ftiriyor ve zorunlu k\u0131l\u0131yor. Ve kapitalist toplumun di\u011fer toplumlardan farkl\u0131 olarak insanlara \u00e7al\u0131\u015f\u0131p-\u00e7al\u0131\u015fmama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc verdi\u011fi de hemen ilave ediliyor. Yani bizde zor yok abiler ablalar! \u0130steyen \u00e7al\u0131\u015f\u0131r isteyen \u00e7al\u0131\u015fmaz. Nedense bu ifadeleri kullan\u0131rken belle\u011fimde birden 2006 \u0130stanbul 1 May\u0131s’\u0131 canland\u0131. \u0130\u015f\u00e7iler \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 ve i\u015fimizi isteriz ifadeleri ile pankartlar a\u00e7\u0131p y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015flerdi. \u00d6zg\u00fcr oldu\u011fu s\u00f6ylenen ve emek-g\u00fc\u00e7lerinden ba\u015fka bir \u015feyi olmayan insanlar, hay\u0131r ben emek-g\u00fcc\u00fcm\u00fc satmak istemiyorum karar\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcr iradesi ile verse ve ard\u0131ndan da M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n ihtiya\u00e7 listesine ula\u015fma yol ve y\u00f6ntemlerini denese ne olur? Tabi ki yasalar devreye girecek. Hemen hemen herkesin ihtiya\u00e7 listesini kar\u015f\u0131layacak kadar \u00fcr\u00fcn etraf\u0131m\u0131z\u0131 sarm\u0131\u015fken, bu yasalar sayesinde ihtiyac\u0131n\u0131 gideremeyen insanlar kaderlerine raz\u0131 oluyorlar. Bu <\/span>duruma da yoksulluk deniyor. Onlar\u0131n neden yoksul olduklar\u0131 sorgulanaca\u011f\u0131na, bu kadar \u00e7ok nesne\/meta orta yerde dola\u015f\u0131rken, bu insanlar neden yoksul diye sorgulanmaz ki? M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n de\u011fi\u015fimi de tam burada belirginle\u015fiyor. B\u0131rrrlamadan \u00f6nce M\u00fcsl\u00fcm Baba y\u00fcz\u00fcn\u00fc bu nesnelere ula\u015famayan insanlara d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc, onlar i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyordu. \u00d6rnek olarak ‘Hayat Berbat’ adl\u0131 \u015fark\u0131s\u0131nda bu insanlara \u015f\u00f6yle seslenir: <\/span><\/p>\n

\u201cAh felek s\u00f6yle bana ne yapmam gerek<\/span><\/p>\n

Hayat berbat gel bu eli saymayal\u0131m<\/span><\/p>\n

Ah felek s\u00f6yle bana \u00f6lmem mi gerek<\/span><\/p>\n

Hayat berbat al s\u0131rt\u0131mdan kamburunu<\/span><\/p>\n

Biz yeniden ba\u015flayal\u0131m\u201d <\/span><\/p>\n

Ama ger\u00e7ekten belki de \u201cA\u015fk tesad\u00fcfleri sever\u201d ve “Y\u0131llar ge\u00e7meyi sever ve \u0130nsan aramay\u0131.\u201d Sistemin ezdi\u011fi, d\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 insanlardan sistemi ayakta tutan nesnelere y\u00f6nelme de bir tesad\u00fcf. Sistemin mant\u0131\u011f\u0131 <\/span>olarak feti\u015fizm burada da kendini g\u00f6steriyor. Belki de M\u00fcsl\u00fcm Baba ihtiya\u00e7 listesini yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Ger\u00e7ekten de reklamda oldu\u011fu gibi bo\u011faz\u0131m\u0131za kadar mal\/meta varken nas\u0131l olur da ayn\u0131 zamanda bu kadar yoksulluk, sefalet olur diye bir yol kendine sorar. Baba belki yeniden itiraz\u0131m var <\/em><\/span>der belli mi olur. <\/strong><\/span><\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Yabanc\u0131la\u015fman\u0131n \u0130lk Dura\u011f\u0131:Yarat\u0131c\u0131 Enerjinin \u00d6znesinden Ayr\u0131lmas\u0131<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Bu temennilerden sonra kapitalist toplumda yabanc\u0131la\u015fman\u0131n ilk u\u011fra\u011f\u0131n\u0131n, emek\u00e7inin kendi enerjisinden ayr\u0131lmas\u0131 ve hayat\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme enerjisini meta bi\u00e7iminde kapitaliste sunmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Bu ayr\u0131\u015fma i\u00e7in ilk ba\u015flarda zor<\/em><\/span> kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalist meta \u00fcretiminin egemenli\u011fi bir yabanc\u0131la\u015fma ile ger\u00e7ekle\u015fir hale gelmi\u015ftir. Sermayedar\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu emek\u00e7i de\u011fildir, emek\u00e7inin sahip oldu\u011fu enerji ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. K. Marx, 1844 El Yazmalar\u0131\u2019nda bunu ac\u0131 bir \u015fekilde dile getirmi\u015ftir:<\/span><\/p>\n

\u201cEkonomi politi\u011fin, proleteri<\/em><\/span>, yani ne sermayesi ne de toprak rant\u0131 olan, sadece emekle ve tek yanl\u0131 ve soyut emekle ya\u015fayan ki\u015fiyi, ancak i\u015f\u00e7i olarak g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tuttu\u011fu kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r. \u00d6yleyse ekonomi politik, ilke olarak, onun t\u0131pk\u0131 herhangi bir beygir gibi ancak \u00e7al\u0131\u015fabilecek kadar kazanmas\u0131 gerekti\u011fini tan\u0131tlayabilir. Onu \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 zamanda, insan olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmez, bu \u00f6zeni ceza mahkemelerine, hekimlere, dine, istatistik tablolar\u0131na, siyasete ve dilenciler \u00e7avu\u015funa b\u0131rak\u0131r.\u201d(Marx, 1844 El Yazmalar\u0131)<\/span><\/p>\n

Burada bir parantez a\u00e7arak end\u00fcstri\/sanayi devriminin insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 do\u011fadan elde edilen \u00fcr\u00fcnler \u00fczerinde i\u015flem yaparak d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme<\/em><\/span> ile kar\u015f\u0131lad\u0131klar\u0131 bir d\u00fczene\u011fi i\u015faret etti\u011fini belirtelim. Yani A\u015f\u0131k Veysel\u2019in s\u00f6yledi\u011fi gibi toplumsal zenginli\u011fin kayna\u011f\u0131 \u201cbir verdim bin verdi\u201d anlam\u0131nda geleneksel tar\u0131msal \u00fcretim de\u011fil (ki burada da yani tar\u0131m toplumunda da \u00fcretim toplumsald\u0131r, bin vermess i\u00e7in vir dizi d\u00fczenek gerekir) do\u011fadan elde edilen \u00fcr\u00fcnler \u00fczerinde i\u015flem yaparak toplumsal zenginli\u011fin\/ihtiya\u00e7lar\u0131n yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir toplumsal d\u00fczene\u011fe ge\u00e7i\u015ften bahsediyoruz. Yani kullan\u0131m de\u011ferlerinden kullan\u0131m de\u011ferleri yarat\u0131lmaktad\u0131r. Emek\u00e7inin emek-g\u00fcc\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmenin ger\u00e7ekle\u015fmesi <\/span>i\u00e7in gereklidir. O y\u00fczden A. Smith bir toplumun zenginli\u011fini o toplumun sahip oldu\u011fu emek miktar\u0131na ba\u011flar. Ama bu ne pahas\u0131na: emek\u00e7inin kendi eylemi \u00fczerinde s\u00f6z sahibi olmamas\u0131 pahas\u0131na. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eeyle\u015fmenin ilk dura\u011f\u0131: <\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Emek\u00e7i emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fc bir meta olarak kendinden ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 an, yani emek-g\u00fcc\u00fcne piyasan\u0131n belirledi\u011fi ko\u015fullarda bir de\u011fer bi\u00e7ilmesi ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi an, sadece emek\u00e7inin emek-g\u00fcc\u00fcne yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmez, ama \u00e7ok daha \u00f6nemlisi sermayedar ile emek\u00e7i aras\u0131ndaki ili\u015fki metalar aras\u0131ndaki bir ili\u015fkiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Sermaye, emek\u00e7inin emek-g\u00fcc\u00fcne kullan\u0131m de\u011feri olarak ihtiya\u00e7 duyarken, emek\u00e7i i\u00e7in ise kendi emek-g\u00fcc\u00fc bir de\u011fi\u015fim de\u011feri olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Sanki onun eylemlili\u011fi ona d\u0131\u015fsal bir ger\u00e7eklikmi\u015f gibi. Bir baltaya sap olamad\u0131m ifadesi biraz da abi bu enerji ve eylemlili\u011fimi bir t\u00fcrl\u00fc kendimden ay\u0131r\u0131p piyasaya s\u00fcremedim anlam\u0131na gelir. (Nitelikli emek yani de\u011fi\u015fim de\u011feri olarak emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn de\u011ferlenme s\u00fcreci ona yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmas\u0131, ki\u015filerin kendi emek-g\u00fc\u00e7lerine bir baltaya sap olmak i\u00e7in yat\u0131r\u0131m yapmas\u0131n\u0131 <\/span>daha sonra ele al\u0131p i\u015fleyece\u011fiz.) <\/span><\/p>\n

Sermaye ve emek\u00e7i aras\u0131ndaki bu ili\u015fki art\u0131k bir meta bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015fen\/d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen emek-g\u00fcc\u00fc \u00fczerinden bi\u00e7imlenir. Meta dolay\u0131nda kurulan bu ili\u015fkinin en belirgin g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc ise \u00fccret formudur. Yani bir meta olarak emek-g\u00fcc\u00fc, \u00fccret \u00fczerinden kendini ifade eder hale gelir. B\u00f6ylece ili\u015fki metalar aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen bir ili\u015fkiye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u015eeyle\u015fmenin ilk dura\u011f\u0131, metala\u015fan emek-g\u00fcc\u00fc dolay\u0131nda bi\u00e7imlenmi\u015f olur. Yak\u0131n bir tarihte M\u00fcsl\u00fcm Baba ya da ba\u015fka \u00f6nemli bir simaya, en uygun emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn kendilerinde oldu\u011funa dair reklamlarla kar\u015f\u0131la\u015fabiliriz. 19 \u015eubat 2004 tarihli Resmi Gazete\u2019de ‘\u00d6zel \u0130stihdam B\u00fcrolar\u0131\u2019na Dair Y\u00f6netmelik’ yay\u0131nland\u0131. Bu y\u00f6netmeli\u011fin 2. maddesi aynen \u015f\u00f6yle: \u201cBu Y\u00f6netmelik, yurt i\u00e7i ve yurt d\u0131\u015f\u0131nda i\u015f ve i\u015f\u00e7i bulma faaliyetinde bulunacak olan \u00f6zel istihdam b\u00fcrolar\u0131n\u0131n se\u00e7imi, izin verilmesi, izinlerin yenilenmesi, iptali ile \u00e7al\u0131\u015fma ve denetimine ili\u015fkin usul ve esaslar ile \u00f6zel istihdam b\u00fcrolar\u0131na ili\u015fkin di\u011fer esaslar\u0131 kapsar.\u201d <\/span>Bu Y\u00f6netmeli\u011fi heyecanla <\/span>kar\u015f\u0131layan T\u0130SK, \u0130\u015fveren <\/em><\/span>dergisinde \u0130stihdam B\u00fcrolar\u0131\u2019na olan ihtiyac\u0131 \u015f\u00f6yle dile getirmi\u015f: \u201c<\/span>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k i\u015fverenlerin d\u00f6nemsel ve ge\u00e7ici i\u015fg\u00fcc\u00fcne bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fmi\u015ftir. D\u00f6nemsel ve ge\u00e7ici pozisyonlar i\u00e7in ‘burada birisi bulunsun’ geleneksel yakla\u015f\u0131m\u0131ndan, i\u015fg\u00fcc\u00fc ‘ger\u00e7ekten olmas\u0131 gereken zamanda, olmas\u0131 gereken pozisyonda bulunmal\u0131’ yakla\u015f\u0131m\u0131na ge\u00e7ilmi\u015ftir. Bu nedenle ge\u00e7ici i\u015f\u00e7i se\u00e7imi, e\u011fitimi ve bu i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fc kal\u0131c\u0131 k\u0131lmak \u00fczere kurulan \u0130stihdam B\u00fcrolar\u0131, yeni ekonominin \u00e7ok \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 ve i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmez tedarik\u00e7ileri haline gelmi\u015flerdir. Ge\u00e7ici \u00d6zel \u0130stihdam B\u00fcrolar\u0131 i\u015fletmelere gerekti\u011fi s\u00fcrece i\u015fg\u00fcc\u00fc temin ederek insan kaynaklar\u0131 konusunda esneklik sa\u011flamakta, b\u00f6ylelikle i\u015fletmelerde personel \u015fi\u015fkinli\u011finin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilerek personel giderlerinde tasarrufa gidilebilmektedir.\u201d <\/span><\/p>\n

Evet \u00e7ok yak\u0131n bir zamanda emek-g\u00fcc\u00fc t\u00fcketicisi olan sermayedarlar i\u00e7in ve onlara uygun emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn elinde oldu\u011funu s\u00f6yleyen ve emek-g\u00fcc\u00fc ihtiya\u00e7 listesini a\u00e7\u0131klayan reklamlarla kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131z. Reklamda g\u00fclen kahverengi nesneler olarak emek-g\u00fc\u00e7lerinin, b\u00fcrolarda, at\u00f6lyelerde, fabrikalarda ayaklar alt\u0131nda dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rece\u011fiz. Emek-g\u00fc\u00e7lerinen ba\u015fka bir \u015feyi olmayan insanlarda bu g\u00fclen ve ayaklar alt\u0131nda dola\u015fan kahverengi nesneler\/metalar olabilmek i\u00e7in kendilerine yat\u0131r\u0131m yapacaklar (be\u015feri sermaye) ve bu da yetmeyecek bu yat\u0131r\u0131m\u0131 ya\u015fam boyu yeniden yeniden yapacaklar. \u00d6yle ya bir defa emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fc sat\u0131nca i\u015f bitmiyor, onu s\u00fcrekli parlatmak zamana ve zemine uygun hale getirmek gerekiyor (Ya\u015fam boyu e\u011fitim diyorlar ya.) <\/span>K\u00f6le ile i\u015f\u00e7i aras\u0131ndaki fark\u0131 bir yerlerde Marx nas\u0131l a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131, k\u00f6le bir defa sahibine sat\u0131l\u0131r. Emek\u00e7i ise emek-g\u00fcc\u00fcn\u011f s\u00fcrekli yeniden satmak zorundad\u0131r . B\u00f6yle ise bu emek-g\u00fcc\u00fc listeslerini a\u00e7\u0131klayan reklamlar neden olmas\u0131n ki. Zaten ge\u00e7enlerde yeni sanayi bakan\u0131m\u0131z ama 26 y\u0131ll\u0131k sanayicimiz TV-2 program\u0131nda ne demi\u015fti asl\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019de i\u015fsizlik yok. Kendisi bir kaynak\u00e7\u0131 aram\u0131\u015fta bulamam\u0131\u015ft\u0131. Yani emek arz\u0131 ile talebi birbirine uymuyor. Yokk yaaa bizim emek g\u00fc\u00e7lerimiz <\/span>talebe uygun de\u011fil. Ne yapmak laz\u0131m. Uygun hale getirmemiz gerekir. \u00d6ncelikle meslek liselerini memleket meselesi olarak yeniden ele al\u0131nmal\u0131. M\u00fchendisler ve avukatlar, doktorlar ger\u00e7ekten talebe uygun olduklar\u0131n\u0131 belge ile belgelendirmeleri <\/em><\/span> <\/span>gerekiyor. <\/span>\u015eeyle\u015fmenin belki de bu y\u00f6ndeki en \u00f6nemli T\u00fcrkiye ger\u00e7e\u011findeki dura\u011f\u0131 ge\u00e7en y\u0131llar \u00e7\u0131kan Mesleki Yeterlilik Kurumu Yasas\u0131 olmu\u015ftur. \u0130\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n alk\u0131\u015f ve heyecanla kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 bu yasay\u0131 anlamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015fekilde i\u015f\u00e7i sendikas\u0131n\u0131n y\u00f6neticileri de olumlu kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131r. Oysa yasa ile ulusal ve uluslararas\u0131 meslek standartlar\u0131n\u0131<\/em><\/span> temel alarak, teknik ve mesleki alanlarda ulusal yeterliliklerin esaslar\u0131n\u0131 belirlemek, denetim<\/em><\/span>, \u00f6l\u00e7me<\/em><\/span> ve de\u011ferlendirme<\/em><\/span>, belgelendirme<\/em><\/span> ve sertifikaland\u0131rmaya<\/em><\/span> ili\u015fkin faaliyetleri y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in Mesleki Yeterlilik Kurumu olu\u015fturumu\u015ftur. Standartla\u015fma, denetim, \u00f6l\u00e7me, de\u011ferlendirme, belgelendirme, sertifikaland\u0131rma kavramlar\u0131n\u0131 yan yana yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn metala\u015fms\u0131na ait ba\u015fka bir \u015fey s\u00f6yleme ihtiyac\u0131 duyarm\u0131y\u0131z. Duyar\u0131z, duyar\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u00e7selle\u015ftirilmi\u015f <\/span>normalle\u015ftirme ve \u015feyle\u015ftirme \u00f6yl ebir noktaya ula\u015fm\u0131\u015f ki, bu konuda da en yak\u0131n arkada\u015f ve dostlar\u0131m\u0131z ba\u015fta olmak \u00fczere tart\u0131\u015f\u0131r\u0131z, hem de <\/span>bu tart\u0131\u015fmalardan de yoruluruz, <\/span><\/p>\n


\u015eeyle\u015fmenin ve Yabanc\u0131la\u015fman\u0131n \u0130kinci Dura\u011f\u0131:<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

Emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fc emek piyasas\u0131nda sat\u0131n alan sermayedar, emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fc emek\u00e7iden ay\u0131r\u0131p \u00fcretim yerine g\u00f6t\u00fcremeyece\u011fi i\u00e7in, emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn emek\u00e7iden ayr\u0131lmas\u0131, yani sermayedar i\u00e7in kullan\u0131m de\u011feri olan emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn i\u015fe yaramas\u0131 i\u00e7in belirli \u00fcretim mekanlar\u0131na<\/em><\/span> ta\u015f\u0131nmalar\u0131 gerekir. Emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcretim i\u00e7in gerekli di\u011fer bile\u015fenlerle belirli bir yerde birle\u015ftirilmesi gerekiyor. \u0130\u015fte bu yer ve yerlerin ad\u0131 \u00f6nceleri ev, sonralar\u0131 at\u00f6lye ve daha sonra fabrika, b\u00fcrolar oldu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise hemen hemen ya\u015fam\u0131n her alan\u0131 \u00fcretim mekanlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Korunmas\u0131z ve farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f emek g\u00fc\u00e7lerine ula\u015fmak i\u00e7in erkek egemen yap\u0131lanman\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 olanaklarla kad\u0131n eme\u011fi, ge\u00e7im derdine d\u00fc\u015fen ailelerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n emekleri izlenir bu bulunduklar\u0131 mekanlarda bulunur ve t\u00fcketilir. Tabii a\u00e7\u0131klanan ihtiya\u00e7 listeleri ne uyum sa\u011flama \u00e7abalar\u0131 da bunu emek\u00e7iler kanal\u0131yla destekler. Sat\u0131n al\u0131nan emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn belirli bir yerde kullan\u0131lmas\u0131, emek\u00e7inin de bu yerlere belirlenen zaman dahilinde<\/em><\/span> ba\u011flanmas\u0131 anlam\u0131na gelecektir. Fabrika ve at\u00f6lyeler, b\u00fcrolar emek-g\u00fcc\u00fc \u00fczerinde kontrol kurma mekanlar\u0131d\u0131r. \u0130\u015fletme, i\u015fletme m\u00fchendisli\u011fi ve burada sayamad\u0131\u011f\u0131m bir\u00e7ok disiplin, fabrikalarda emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn nas\u0131l kontrol edilece\u011finin bilgisini sermayedarlara sunarlar. Emek\u00e7inin belirli zamanlarda belirli yerlere ba\u011flanmas\u0131, emek\u00e7inin sahip oldu\u011fu zaman<\/em><\/span> \u00fczerinde de sermayenin egemenli\u011fini kurmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Meta \u00fcretiminin genelle\u015fmesi i\u00e7in e\u015f zamanl\u0131 olarak, hem emek-g\u00fcc\u00fc i\u00e7in emek \u00fczerinde kontrol kurulmas\u0131 ve hem de emek\u00e7inin kendi emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fc bir meta olarak alg\u0131layacak bi\u00e7imde kendi eylemlili\u011fine\/enerjisine yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 gerekiyor. Bu gereklilik de olduk\u00e7a bilin\u00e7li bir \u015fekilde yerine getiriliyor. Yabanc\u0131la\u015fma + kontrol olmazsa k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00fclen nesne\/metalar da olmayacak. Ne kadar yabanc\u0131la\u015fma ve kontrol, o kadar \u00e7ok g\u00fclen k\u0131rm\u0131z\u0131 nesne. Ne kadar g\u00fclen k\u0131rm\u0131z\u0131 nesne, o kadar \u00e7ok kontrol alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f, ayaklar alt\u0131nda dola\u015fan kahverengi emek-g\u00fcc\u00fc. <\/span>Sakall\u0131 amca ne g\u00fczel \u00f6zetlemi\u015f:\u201d Sermaye \u00f6l\u00fc emektir, vampir gibi sadece canl\u0131 eme\u011fin enerjisini \u00e7ekip ald\u0131\u011f\u0131nda ya\u015f\u0131yor, ne kadar \u00e7ok canl\u0131 eme\u011fin enerjisini \u00e7ekip al\u0131yorsa o kadar g\u00fc\u00e7leniyor ve daha fazla ya\u015f\u0131yor(<\/em><\/span>Marx).<\/span><\/p>\n

Meta bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015fen emek-g\u00fcc\u00fc, esas i\u015flevini yararl\u0131 enerjisini \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 dolay\u0131nda \u00fcretim s\u00fcrecine aktard\u0131\u011f\u0131nda yerine getirir. \u00dcretim s\u00fcrecine aktar\u0131lan, emek\u00e7inin eylemlili\u011fi\/enerjisidir. Her el-kol hareketi, her al\u0131nteri, harcanan her kalori \u00fcretim s\u00fcrecinde yarat\u0131lacak yeni metay\u0131 var eder, bi\u00e7imlendirir. B\u00f6ylece meta harcanan enerjide hayat bulur. Yani g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde dola\u015fan M\u00fcsl\u00fcm Baba\u2019n\u0131n k\u0131rm\u0131z\u0131 ve g\u00fclen metalar\u0131 tam da bu enerjilerin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Emek\u00e7inin \u00fcretim s\u00fcrecinde a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yararl\u0131 enerji, sonu\u00e7ta nesnele\u015fmi\u015f, metada bi\u00e7imlenmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015fma zaman\u0131 bitti\u011finde \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n enerjisi de bitmi\u015ftir. Evrensel Gazetesi\u2019nin i\u015f\u00e7i mektuplar\u0131 k\u00f6\u015fesinde bir i\u015f\u00e7inin s\u00f6zleri ne \u00e7ok \u015feyi anlat\u0131yor: \u201cSekiz saat \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, 16 saat \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f gibi yorgun hissediyorum.\u201d Neyse, \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fma yo\u011funlu\u011funu daha sonraki bir yaz\u0131m\u0131z\u0131n konusu. T\u00fcm bu yorulma ve enerjinin harcanmas\u0131 sonucunda <\/span>yarat\u0131lan yeni kullan\u0131m de\u011feri yani meta \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n hakk\u0131 var m\u0131d\u0131r? Tabi ki yok. Di\u011fer yandan \u00e7al\u0131\u015fanlardan \u00e7ekilip al\u0131nan enerji, ya\u015fam\u0131n\u0131 meta formunda ve daha sonra ise para formunda d\u00f6n\u00fc\u015ferek s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Genelle\u015fmi\u015f meta \u00fcretiminin egemenli\u011fi bir\u00e7ok d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve farkl\u0131la\u015fmay\u0131 ve bir\u00e7ok yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 i\u00e7inde ta\u015f\u0131r. B\u00f6ylece \u00fcretim s\u00fcreci sonucunda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan metalar, bir yandan birilerinin (t\u00fcketici) ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak \u00f6zelli\u011fe sahipken, di\u011fer yandan \u00fcr\u00fcn \u00fczerinde s\u00f6z sahibi olan sermayedar i\u00e7in ise meta\u0131n de\u011fi\u015fim de\u011feri \u00f6zel bir \u00f6nem kazan\u0131r. M\u00fcsl\u00fcm Baba’n\u0131n eline ihtiya\u00e7 listesini veren, anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi ne t\u00fcketici ne de i\u015f\u00e7ilerdir. \u0130htiya\u00e7 listesi metalara i\u00e7kin olan ve emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fcn <\/span>yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011fere ula\u015fmak isteyen sermayedard\u0131r. Bu anlamda da kapitalist toplumda meta bi\u00e7imi yabanc\u0131la\u015fma, nesnele\u015fme ve dolay\u0131s\u0131yla feti\u015fizmin farkl\u0131 u\u011fraklar\u0131ndan ge\u00e7er. <\/span>Burada daha sonra \u00fccret ve s\u0131n\u0131flar konusunu ele alaca\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in k\u0131saca meta formunun t\u00fcm bu feti\u015fistik \u00f6zelliklerinin s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve dolay\u0131s\u0131yla sermaye-emek \u00e7eli\u015fki ve ili\u015fkisini de i\u00e7erdi\u011fini k\u0131saca belirtelim. O sevimli nesnelerin \u00fcretimden sonra hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerinin bir b\u00fct\u00fcn olarak ya\u015fam tarzlar\u0131 ve g\u00fcndelik zaman ve mekan kullan\u0131mlar\u0131n\u0131 da belirlediklerini s\u00f6yleyebiliriz. Bu anlamda t\u00fcketim toplumu kavramas\u0131 ve nitelemesi veya nedenini kaybetmi\u015f sonu\u00e7lar toplam\u0131 varolu\u015f hali <\/span>de yine meta bi\u00e7iminin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 a\u015fama ile ili\u015fkilidir. <\/span>Ama Marx ve Engels bizi daha 1848 y\u0131l\u0131nda yani Kom\u00fcnist Manifesto\u2019da bu yeni toplumsal ili\u015fkilere daha dikkatli ve uyan\u0131k bir kafa ile bakmam\u0131z gerekti\u011fi konusnda uyarm\u0131\u015flard\u0131. \u0130\u015fte t\u00fcm bu nedenlerden dolay\u0131 Marx, feti\u015fizme sadece \u00f6zel bir b\u00f6l\u00fcm ay\u0131rmam\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda t\u00fcm Kapital\u2019i meta feti\u015fizmi \u00fczerinden kurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Konunun \u00f6nemini de \u015f\u00f6yle dile getirmi\u015ftir: Bu \u201c\u0130lk bak\u0131\u015fta bir meta, \u00e7ok \u00f6nemsiz ve kolayca anla\u015f\u0131l\u0131r bir \u015fey gibi gelir.\u201d Ama meta\u0131n tahlili diye a\u00e7\u0131klamaya devam eder. \u201cAsl\u0131nda onun metafizik incelikler ve teolojik s\u00fcslerle dolu pek garip bir \u015fey oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Kullan\u0131m-de\u011feri oldu\u011fu s\u00fcrece, o ister insan gereksinmelerini kar\u015f\u0131layabilen \u00f6zellikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ister bu \u00f6zelliklerin insan eme\u011finin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden ele al\u0131ns\u0131n, gizemli bir yan\u0131 yoktur. \u0130nsan, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla, Do\u011fan\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 maddelerin bi\u00e7imini, kendisine yararl\u0131 olacak \u015fekilde de\u011fi\u015ftirdi\u011fi g\u00fcn gibi a\u00e7\u0131kt\u0131r. S\u00f6zgeli\u015fi a\u011fac\u0131n bi\u00e7imi, masa yap\u0131larak de\u011fi\u015ftirilir. Ama gene de masa, o alel\u00e2de g\u00fcnl\u00fck \u015fey olmakta, a\u011fa\u00e7 olmakta devam eder. Ne var ki, meta olarak ilk ad\u0131m\u0131n\u0131 atar atmaz, tamamen ba\u015fka bir \u015fey olur. Yaln\u0131z ayaklar\u0131 \u00fczerinde yerde durmakla kalmaz, t\u00fcm \u00f6teki metalarla ili\u015fki i\u00e7erisinde amuda kalkar ve o a\u011fa\u00e7 beyninden, ‘masa y\u00fcr\u00fctmek’ten \u00e7ok daha \u00e7arp\u0131c\u0131, parlak fikirler sa\u00e7ar.\u201d (Marx,Kapital-I).<\/span><\/p>\n

Metalar\u0131n bu garip varolu\u015flar\u0131 tamamen kapitalizme \u00f6zg\u00fcd\u00fcr ve toplumsal-s\u0131n\u0131fsal ko\u015fullarca bi\u00e7imlenmi\u015ftir. <\/span>Marx\u2019\u0131n Kapital\u2019ini feti\u015fizm kavram\u0131 \u00fczerinden okuyan I. Rubin\u2019in hakl\u0131 olarak g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gibi kapitalizmde \u00fcretim ili\u015fkileri metalar aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ili\u015fkiler olarak g\u00f6r\u00fclmez, ili\u015fkiler metalar dolay\u0131nda kendini a\u00e7\u0131klar. Bu toplumsal-s\u0131n\u0131fsal ko\u015fullar, metalar\u0131n bizlere hep dola\u015f\u0131m alan\u0131nda yani o g\u00fclen k\u0131rm\u0131z\u0131 sevimli halleri ile g\u00f6r\u00fclmelerine neden olur. Paketlenmi\u015f o sevimli \u015feyler, \u00e7e\u015fitlenip \u00e7o\u011falarak hayat\u0131m\u0131za girdik\u00e7e, metalar dolay\u0131nda s\u0131n\u0131f ili\u015fkileri derinle\u015fir. \u00dcretim s\u00fcreci sonucunda metalar, kendini yaratan g\u00fcce de\u011fil kendini kontrol eden g\u00fcce g\u00fc\u00e7 katar. Sonunda i\u015f\u00e7iler ve i\u015f\u00e7ilerin hayatlar\u0131 <\/span>olabildi\u011fince <\/span>bir rutin i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131n\u0131r, i\u015f\u00e7ilerin enerjileri ile renk bulan ve g\u00fcl\u00fcc\u00fckler sa\u00e7an metalar sokaklarda, evlerde dola\u015fmaya ba\u015flar.<\/span><\/p>\n

\u015eairimiz <\/span>Naz\u0131m bu yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 g\u00fcndemine almaz m\u0131? Al\u0131r, hem de \u00e7ok g\u00fczel ele al\u0131r. \u0130\u015f\u00e7ilerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu\u011fu zaman, yani en \u015fanl\u0131 tulumlar\u0131yla ellerini kollar\u0131n\u0131 sallaya sallaya dola\u015ft\u0131klar\u0131 zaman, sadece onlar\u0131n de\u011fil b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fece\u011fini mu\u015ftular<\/span><\/p>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201chakiki eylem ancak hem\u2026 geriye hem ileriye d\u00f6n\u00fck olarak tamamlanmam\u0131\u015f s\u00fcrecin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde vuku bulur; diyalektik de bu s\u00fcrece hakimiyetin bir ayg\u0131t\u0131 olur\u201d \/ (E.Bloch, Umut \u0130lkesi, \u00e7ev:T.Bora)<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[28],"tags":[],"class_list":["post-847","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sinifhareketi"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/847","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=847"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/847\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}