{"id":796,"date":"2008-01-15T22:46:34","date_gmt":"2008-01-15T21:46:34","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2008\/01\/15\/avrasya-ic-savas-cografyasna-doenuesueyor-volkan-yarasr\/"},"modified":"2008-01-15T22:46:34","modified_gmt":"2008-01-15T21:46:34","slug":"avrasya-ic-savas-cografyasna-doenuesueyor-volkan-yarasr","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/avrasya-ic-savas-cografyasna-doenuesueyor-volkan-yarasr\/","title":{"rendered":"Avrasya i\u00e7 sava\u015f co\u011frafyas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor \/ Volkan Yara\u015f\u0131r"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>35 Minute, 57 Second <\/div>\n\n <\/div>

 Pakistan: Balkanla\u015fma dalgas\u0131 yay\u0131l\u0131yor<\/strong>
Pervez Mü\u015ferref'in "kendine kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131" darbeyle Pakistan'da artan siyasal gerilim, Benazir Butto'nun öldürülmesiyle en üst boyuta yükseldi.
Butto'nun öldürülü\u015fü hem Pakistan'\u0131n iç politikas\u0131nda, hem de bölgede ciddi sars\u0131nt\u0131lara yol açacak. Ortado\u011fu'da ABD'nin Irak'\u0131 i\u015fgaliyle ba\u015flayan balkanla\u015fma süreci, bir dizi iç ve d\u0131\u015f faktörün etkisiyle Do\u011fu Asya'ya do\u011fru yay\u0131l\u0131yor. <\/p>\n

Pakistan jeo-stratejik ve jeo-politik konumuyla, bu sürecin bir anlamda s\u0131çrama alan\u0131 olarak öne ç\u0131k\u0131yor. Pakistan'\u0131n dünü, bugünü anlamaya yönelik önemli verilerle yüklü. <\/p>\n

Ye\u015fil ku\u015fa\u011f\u0131n merkez üssü<\/strong><\/p>\n

1970'li y\u0131llar Pakistan'\u0131n yak\u0131n tarihinde önemli bir moment oldu. General Eyüp'ün diktatörlü\u011fünden sonra ilk kez yap\u0131lan serbest seçimlerde Zülfikar Ali Butto (1971 y\u0131l\u0131nda) iktidara geldi. <\/p>\n

Butto popülist-reformist içerikli politikalar uygulamaya ba\u015flad\u0131. Temel sektörlerde h\u0131zl\u0131 bir millile\u015ftirme gerçekle\u015ftirdi. Ayn\u0131 dönemde \u0130slami hareketin yükseli\u015fe geçi\u015fi, politikalar\u0131n\u0131 etkiledi. Butto, politikalar\u0131n\u0131 dinsel motifler ve \u0130slami bir söylemle yürütmeye ba\u015flad\u0131. Kar\u015f\u0131s\u0131na \u0130slamc\u0131 bir muhalefetin ç\u0131kmas\u0131 ve giderek güç kazanmas\u0131, k\u0131sa zamanda program\u0131nda önemli de\u011fi\u015fiklikler yapmas\u0131na yol açt\u0131. Sosyal içerikli program, zamanla \u0130slami hareketin istemlerini de içinde bar\u0131nd\u0131ran bir uzla\u015fma metnine çevrildi. Butto, \u0130slami sosyalizm anlay\u0131\u015f\u0131na yak\u0131n bir hatta hareket etmeye ba\u015flad\u0131. Her \u015feye kar\u015f\u0131n geli\u015fmeler ABD'yi tedirgin etmekteydi. 1977'de, General Ziya Ül Hak liderli\u011finde, ABD destekli bir darbe gerçekle\u015ftirildi. <\/p>\n

Diktatörlük h\u0131zla ba\u015fta sol örgütler olmak üzere, tüm muhalif güçlere ve ki\u015filere yönelik terör kampanyas\u0131 ba\u015flatt\u0131. \u0130slami Talebe Cemiyeti (1) bir paramiliter örgüt gibi hareket etti. Terör politikalar\u0131n\u0131 yayg\u0131n bir \u015fekilde hayata geçirdi. Üniversitedeki solcu ö\u011frencilerin yan\u0131 s\u0131ra, Butto taraf\u0131ndan kurulan \u015fehir örgütü El Zülfikar milislerinin bertaraf edilmesinde de \u0130slami Talebe Cemiyeti kullan\u0131ld\u0131. 1979 y\u0131l\u0131nda Zülfikar Ali Butto idam edildi. \u0130damla birlikte, muhalefeti sindirme operasyonlar\u0131 en üst boyuta yükseltildi. <\/p>\n

Diktatörlük, Pakistan'\u0131n \u0130slamla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 projesini hayata geçirmek için \u015feriata ba\u011fl\u0131 bir toplum ve devlet modeli olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131. Bu geli\u015fme ABD'nin So\u011fuk Sava\u015f ko\u015fullar\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi'nin ekonomik ve nüfuz alanlar\u0131n\u0131 daraltmak, hegemonyas\u0131n\u0131 k\u0131rmak için uygulad\u0131\u011f\u0131 politikalar\u0131n\u0131n ürünüydü. Bu politika özünde, Müslüman ülkelerde \u0130slamc\u0131 hareketleri her düzeyde desteklemeye ve önünü açmaya dayan\u0131yordu. \u0130slam, "komünizme" kar\u015f\u0131 mücadelede bir kalkan olarak kullan\u0131ld\u0131. \u0130slamc\u0131lar da gönüllü olarak bu küresel seferberli\u011fin içinde yer ald\u0131. ABD, solun ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kç\u0131 hareketlerin mücadelesini bo\u011fmay\u0131 amaçl\u0131yordu. Kendi kuklas\u0131 olan rejimlerde muhalif güçler bast\u0131r\u0131l\u0131rken, \u0130slamc\u0131 hareketler korunup kolland\u0131. Geli\u015fmeleri için maddi ve lojistik olanaklar sunuldu. \u0130slam, çürümü\u015f rejimlere ya da diktatörlüklere me\u015fruiyet kazand\u0131rma arac\u0131na dönü\u015ftürüldü. Ayr\u0131ca toplumsal çeli\u015fkileri nötrle\u015ftirmek için kullan\u0131ld\u0131. Bunun yan\u0131nda \u0130slam, destabilize bir ortam yaratmak ve ideolojik bir kalkan olu\u015fturulmak için devreye sokuldu. Ba\u015fta Endonezya'da Suharto, Pakistan'da Ziya Ül Hak ve Türkiye'de 12 Eylül rejimi bu politikalara örnek olu\u015fturdu. <\/p>\n

Ye\u015fil Ku\u015fak Doktrini diye de tan\u0131mlanan bu proje, 1979'da \u0130ran Devrimi'nin gerçekle\u015fmesi ve \u015eii radikalizminin devrime damgas\u0131n\u0131 vurmas\u0131 ve Sovyetlerin Afganistan'\u0131 i\u015fgal etmesiyle sistematik bir içerik kazand\u0131. \u0130ran Devrimi Ortado\u011fu'daki tüm dengeleri sarst\u0131. Devrimle ABD, ya\u015famsal önem verdi\u011fi Ortado\u011fu'da vurucu gücünü kaybetmi\u015fti. \u0130ran'da \u015fahl\u0131k rejimi, \u0130srail'le birlikte kolektif bir kar\u015f\u0131devrim merkezi gibi hareket ediyor, Ortado\u011fu'dan Arap Yar\u0131madas\u0131'na hatta Kuzey Afrika'ya kadar geni\u015f bir co\u011frafyaya müdahalede bulunuyordu. Arkas\u0131ndan Sovyetlerin Afganistan'\u0131 i\u015fgali, ABD'nin Ortado\u011fu krizini muazzam derecede yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. \u0130\u015fte bu konjonktürde Ye\u015fil Ku\u015fak Doktrini devreye sokuldu. Sovyetler Birli\u011fi'nin yumu\u015fak karn\u0131 olarak görülen Kafkas ve Türki Cumhuriyetler bölgesi ABD'nin temel hedefiydi. Çünkü bu bölge etnik ve milli özellikleriyle kristalize bir görünüm sergiliyordu. Bu bölgenin destabilize edilmesi yönünde hareket edildi ve Afganistan doktrinin hayata geçirildi\u011fi temel alan olarak öne ç\u0131kt\u0131. Afganistan jeo-stratejik konumuyla bir taraftan Sovyetleri bloke etme alan\u0131yd\u0131, di\u011fer taraftan Kafkas ve Türki Cumhuriyetlerin destabilize edilmesinde yararl\u0131 olabilirdi. Bu noktada Afganistan iki büyük devletin çat\u0131\u015fma alan\u0131na dönü\u015ftürüldü. Radikal \u0130slam, ABD taraf\u0131ndan organize ve mobilize edildi. <\/p>\n

Ye\u015fil Ku\u015fak Doktrini, Eisenhower'in 1954'te geli\u015ftirdi\u011fi "dü\u015fen domino ta\u015f\u0131" kuram\u0131na dayanmaktayd\u0131. Bu konsept, bölgedeki ülkelerin domino ta\u015f\u0131 gibi dizildi\u011fini, biri dü\u015ferken önündekine çarp\u0131p dü\u015fürece\u011fini, ikincisinin üçüncüsünü devirece\u011fini ve bu dü\u015fmenin sonuna kadar devam edece\u011fini ileri sürmekteydi. <\/p>\n

\u0130ran dü\u015fmü\u015ftü, bir ba\u015fka boyutuyla Afganistan'da dü\u015fmü\u015ftü. "Domino ta\u015flar\u0131n\u0131" tutmak gerekiyordu. <\/p>\n

Ye\u015fil Ku\u015fak Projesi temelde iki \u015fey hedefliyordu: Birincisi Ortado\u011fu'da her düzeydeki demokratik geli\u015fimi engellemek ve tasfiye etmekti. \u0130kincisi ise Humeyni'nin ve \u0130ran Devrimi'nin etkisiyle, içinde anti Amerikanc\u0131 e\u011filim ta\u015f\u0131yan radikal \u0130slam'a kar\u015f\u0131 bir dalgak\u0131ran olu\u015fturmakt\u0131. <\/p>\n

Projenin laboratuar ülkesi, Afganistan'd\u0131. Pakistan ise laboratuar\u0131 her düzeyde destekleyen, olanaklar haz\u0131rlayan, bir kar\u015f\u0131devrim merkezi olarak i\u015flev gördü. <\/p>\n

Ziya Ül Hak'\u0131n askeri darbesi Pakistan'\u0131n, Ye\u015fil Ku\u015fak Doktrini'ne uygun biçim al\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Darbe sonras\u0131 \u015feriat uygulamalar\u0131na geçildi. 1980'lerde Afganistan'daki mücahitlere ve daha sonra Taliban'a aktif destek verildi (2). Pakistan gizli servisi, CIA'yla birlikte bu hareketleri yönlendirdi, askeri, teknik, lojistik destek sa\u011flad\u0131. \u0130slamc\u0131 kadrolar Afganistan-Pakistan s\u0131n\u0131r\u0131nda e\u011fitildi. Pakistan bulundu\u011fu bölgede, ABD'nin vurucu gücü gibi hareket etti. Kar\u015f\u0131devrimci komplo ve hareketlerin temel destekçisi oldu. <\/p>\n

"Kontrollü ya da dü\u015fük yo\u011funluklu demokrasiye" geçi\u015f<\/strong><\/p>\n

Ziya Ül Hak, 1987 y\u0131l\u0131nda düzenlenen bir suikast sonunda öldürüldü. Suikast, Pakistan'da rejimin restorasyonu yönünde düzenlemeleri beraberinde getirdi. Ayn\u0131 süreç ABD'nin emperyalist politikalar\u0131nda yeni bir konsepte geçi\u015fini i\u015faretliyordu. Nikaragua Devrimi'nin gerçekle\u015fmesi, Filipinlerde Marcos diktatörlü\u011fünün y\u0131k\u0131lmas\u0131 ABD'yi yeni önlemler almaya itti. ABD, uzun süreli diktatörlüklerin halk\u0131 rejime kar\u015f\u0131 birle\u015ftirdi\u011fini ve diktatörlü\u011fe yönelik nefretin bir devrimci duruma dönü\u015fme tehlikesi yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 gördü. Devrim tehdidini engellemek ve rejimlerin restorasyonunu sa\u011flamak için 1980'li y\u0131llar\u0131n ortas\u0131ndan itibaren, ba\u015fta Latin Amerika olmak üzere GüneyDo\u011fu Asya'da askeri diktatörlüklerden "kontrollü demokrasilere" geçi\u015fler ya\u015fand\u0131 (3).  <\/p>\n

Yeni konsepte uygun olarak Pakistan'da Benazir Butto 1980'lerin ortalar\u0131ndan sonra öne ç\u0131kar\u0131ld\u0131. Babas\u0131 1979'da Ziya Ül Hak taraf\u0131ndan idam edilmi\u015f, kendisi 5 y\u0131la yak\u0131n ev hapsinde ya\u015fam\u0131\u015f, 1984'te serbest b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, daha sonra \u0130ngiltere'de "sürgün" kalm\u0131\u015f, 1986'da Pakistan'a dönmü\u015f, Harward'da okumu\u015f ve Oxford'u bitirmi\u015f, babas\u0131ndan sonra Pakistan Halk Partisi liderli\u011fini üstlenmi\u015f Benazir Butto, restorasyon dönemi için ideal kimlikti. <\/p>\n

Ziya Ül Hak diktatörlü\u011fünden "dü\u015fük yo\u011funluklu demokrasiye" Benazir Butto arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla geçildi. 1988'de yap\u0131lan genel seçimleri Pakistan Halk Partisi kazand\u0131 ve Butto, ba\u015fbakanl\u0131\u011fa getirildi. Butto, Müslüman bir ülkenin ilk kad\u0131n ba\u015fbakan\u0131 olarak uluslararas\u0131 düzeyde imaj ve asmpati kazand\u0131. <\/p>\n

Pakistan'da "kontrollü demokrasiye" geçi\u015f sürecinde iki siyasal kimlik öne ç\u0131kt\u0131. Bunlardan biri Benazir Butto, di\u011feri ise Navaz \u015eerif'ti. Bu iki kimlikte Pakistan oligar\u015fisinin içindeki kliklerin temsilcisiydi. <\/p>\n

Navaz \u015eerif, Pakistan'\u0131n en zengin i\u015f adam\u0131yd\u0131. Butto'lar ise en büyük toprak sahibi ailelerinden biriydi. Benazir Butto, a\u011f\u0131rl\u0131kla güneydeki Sindh eyaletindeki, Navaz \u015eerif ise merkezdeki Pencap eyaletindeki burjuva-feodal güçlerin temsilcili\u011fini yap\u0131yordu. <\/p>\n

Pakistan Halk Partisi, 1971 seçimlerine "ekmek, giyecek, bar\u0131nak" sloganlar\u0131yla girmi\u015f "sosyalist" bir söylemle iktidara gelmi\u015fti. Partinin baz\u0131 radikal uygulamalar\u0131 ve bir yoksul hareketine dönü\u015fmesi bir anlamda Ziya Ül Hak darbesinin nedeniydi. Diktatörlük bir taraftan partinin örgütsel gücünü k\u0131rmaya çal\u0131\u015ft\u0131, di\u011fer taraftan bir \u0130slamla\u015ft\u0131rma politikas\u0131 izledi. Ne var ki \u0130slamc\u0131lar, \u0130slamc\u0131 hareketin geli\u015fti\u011fi birçok ülkeden farkl\u0131 olarak kent yoksullar\u0131 içinde örgütlenemedi. Pakistan Halk Partisi reformcu politikalar\u0131yla yoksullar üzerinde ciddi nüfuz kurmu\u015ftu. Ve bunu kolayca k\u0131rmak mümkün de\u011fildi. <\/p>\n

Bu durum diktatörlü\u011fün bask\u0131 politikalar\u0131yla yava\u015f yava\u015f de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131 ama as\u0131l olarak, 1988'de büyük bir umutla iktidara ta\u015f\u0131nan Benazir Butto döneminde de\u011fi\u015fti. 1988-1990 aras\u0131ndaki Butto iktidar\u0131, yoksullar aç\u0131s\u0131ndan tam bir fiyasko ve hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Diktatörlükten devral\u0131nan ekonomik politikalar çok daha radikal hayata geçirildi. Parti yönetiminin ve Butto ad\u0131n\u0131n kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yolsuzluklar, rü\u015fvet skandallar\u0131, kent yoksullar\u0131 aras\u0131nda Pakistan Halk Partisine yönelik önemli tepkilerin do\u011fmas\u0131na yol açt\u0131. Bu tepkiden yararlanmay\u0131 ba\u015faran \u0130slamc\u0131 partiler koalisyonu oldu. <\/p>\n

Butto, 1990'da ordunun destekledi\u011fi dönemin devlet ba\u015fkan\u0131 Gulam \u0130shak Han taraf\u0131ndan yolsuzlukla suçlan\u0131p görevinden al\u0131nd\u0131. Yap\u0131lan seçimler sonucu Navaz \u015eerif iktidara geldi. <\/p>\n

Bu süreçte \u0130slamc\u0131 partiler koalisyonu gençler aras\u0131nda etkisini art\u0131rarak hükümet kar\u015f\u0131t\u0131 güçlerin asli merkezi haline geldi. \u0130slami hareketin güçlenmesine neden olan bir di\u011fer faktör ise ABD'nin bölgeye yönelik yürüttü\u011fü siyasi faaliyetti. Özellikle Afganistan'daki geli\u015fmelere aktif müdahale eden ABD, Pakistan'\u0131 kar\u015f\u0131 devrimci faaliyetlerinin merkezine dönü\u015ftürdü. Pakistan'\u0131n iç siyasetini bütünüyle kontrol etmeye ba\u015flad\u0131. Pakistan, kurulu\u015fundan beri ABD'nin yeni sömürgecilik politikalar\u0131n\u0131n içinde yer al\u0131yordu. Ziya Ül Hak diktatörlü\u011fü bu ili\u015fkileri daha da güçlendirdi. Benazir Butto döneminin restorasyon politikalar\u0131yla var olan ili\u015fkiler kökle\u015ftirildi. Butto, "dü\u015fük yo\u011funluklu demokrasi" modeliyle Ziya Ül Hak rejiminin sivil görünümü olarak hareket etti. Devrald\u0131\u011f\u0131 diktatörlük politikalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmedi ve istisnas\u0131z hayata geçirdi. Afganistan'daki mücahitlerin e\u011fitilmesi, askeri, teknik, lojistik destek verilmesi daha sonra Taliban'a benzer desteklerin verilmesi ve iktidara ta\u015f\u0131nmas\u0131, Butto döneminde gerçekle\u015fti. <\/p>\n

Pakistan'\u0131n bölgede kar\u015f\u0131 devrim üssü gibi hareket etmesi ve i\u015flev görmesi, Butto sonras\u0131 Navaz \u015eerif gibi sivil iktidarlar döneminde de sürdü. <\/p>\n

Navaz \u015eerif iktidar\u0131ndan sonra 1993'te Benazir Butto, ikinci kez ba\u015fbakan oldu. Yeni dönemde ifrata varan yolsuzluklar sonucu, görevinden al\u0131nd\u0131. 1996'da yine yolsuzluklar\u0131yla me\u015fhur Navaz \u015eerif, bu sefer ikinci kez iktidara geldi. Dü\u015fük yo\u011funluklu demokrasi, kendi döngüsünde sürüyordu. Butto'nun b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yerde devreye Pakistan Müslüman Birli\u011fi-Q ba\u015fkan\u0131 Navaz \u015eerif giriyordu. <\/p>\n

Hem Benazir Butto, hem de Navaz \u015eerif dönemlerinde neo-liberal politikalar derinle\u015ftirilerek hayata geçirildi. Bu dönemler bir yan\u0131yla da tam bir kleptokrasinin (4) ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 dönemler oldu. <\/p>\n

160 milyonluk nüfusun 140 milyonu açl\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda, günde 1 dolarl\u0131k gelirle ya da daha az gelirle ya\u015famaya mahkum oldu. Öte yandan son 20 y\u0131ll\u0131k süreçte uluslararas\u0131 sermayeyle entegrasyon içinde olan 40 büyük aile, ekonominin tüm sektörlerini kontrol etmeye ba\u015flad\u0131. <\/p>\n

Navaz \u015eerif'in 3 y\u0131ll\u0131k ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131 darbeyle son buldu. <\/p>\n

1999'da Pervez Mü\u015ferref askeri darbeyle iktidara geldi. Mü\u015ferref, Eyüp Han'dan ba\u015flayan ve Ziya Ül Hak ile devam eden askeri darbeler zincirinin devam\u0131yd\u0131. Darbe ABD'nin tam deste\u011fiyle gerçekle\u015fti. 1947'de kurulan Pakistan'\u0131n 60 y\u0131ll\u0131k tarihinin büyük bir k\u0131sm\u0131 askeri diktatörlük alt\u0131nda geçecekti.
 
Darbe sonras\u0131nda Pakistan'\u0131 terk eden Benazir Butto, \u0130ngiltere'de ya\u015famaya ba\u015flad\u0131. Yurtd\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011fu dönemde Butto ile yat\u0131r\u0131m bakanl\u0131\u011f\u0131 yapan kocas\u0131 As\u0131f Ali Zerdali yolsuzluk suçlamas\u0131ndan 5 y\u0131l hapse ve para cezas\u0131na çarpt\u0131r\u0131ld\u0131. <\/p>\n

Pervez Mü\u015ferref darbesi<\/strong><\/p>\n

Navaz \u015eerif'i devirerek yönetime el koyan general Pervez Mü\u015ferref; yolsuzluklar\u0131 engelleme, üst s\u0131n\u0131flardan bunun hesab\u0131n\u0131 sorma ve ülkeyi yeniden in\u015fa etme argümanlar\u0131yla darbeye me\u015fruluk kazand\u0131rmaya çal\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n

Fa\u015fist diktatör Mü\u015ferref, uluslararas\u0131 bas\u0131nda demokrat, \u0131l\u0131ml\u0131 ve laik bir kimlik olarak sunuldu. Bu imaj ve burjuva-feodal partilerin çözülü\u015fleri, ayyuka varan yolsuzluklar\u0131, özellikle orta s\u0131n\u0131flar\u0131n Mü\u015ferref'in askeri darbesini ho\u015fgörüyle kar\u015f\u0131lamas\u0131na neden oldu. <\/p>\n

Mü\u015ferref, ABD'nin bölgeye yönelik projelerine tam angajman içinde hareket etti. Afganistan'da Taliban iktidar\u0131n\u0131 destekledi. Daha önceki "sivil" hükümetler döneminde de, Pakistan uluslararas\u0131 \u0130slami hareketin merkez üssüne dönü\u015ftürülmü\u015ftü. Mü\u015ferref iktidar\u0131nda benzer ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131. Neo-liberal politikalar radikal bir \u015fekilde uyguland\u0131. Sistematik özelle\u015ftirme operasyonlar\u0131 yap\u0131ld\u0131. Pakistan, narko-ekonominin cennetine dönü\u015ftü. <\/p>\n

11 Eylül sonras\u0131 ABD, Pakistan ve Mü\u015ferref ili\u015fkilerinde önemli de\u011fi\u015fiklikler ya\u015fand\u0131. Her ne kadar 11 Eylül'den sonra "terörizme kar\u015f\u0131" ABD'nin yan\u0131nda oldu\u011funu ilk aç\u0131klayan Pervez Mü\u015ferref olsa da, geli\u015fmeler onu s\u0131k\u0131\u015ft\u0131racakt\u0131. <\/p>\n

Diktatörlük, 2001 y\u0131l\u0131ndan sonra ayda 150 milyon dolarl\u0131k yard\u0131m almaya ba\u015flad\u0131. Özellikle ABD'nin Afganistan'\u0131 i\u015fgali ve Taliban iktidar\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131, Pakistan'da toplumsal çeli\u015fkileri keskinle\u015ftiren, ülkeyi h\u0131zla krize sokan etkileri oldu. <\/p>\n

ABD'nin Afganistan'daki askeri varl\u0131\u011f\u0131 k\u0131sa zamanda etkisizle\u015fti. ABD bugün sadece Kabil merkezli denetim sa\u011flayabiliyor. Afganistan k\u0131rsal\u0131 sava\u015f a\u011falar\u0131n\u0131n ve a\u015firetlerinin denetiminde. Taliban, ABD i\u015fgalinden sonra a\u011f\u0131r darbeler almas\u0131na ra\u011fmen, bir müddet sonra (ricat taktiklerine de uygun) toparland\u0131. K\u0131rsal alanda etkinli\u011fini yeniden kurdu. Taliban'\u0131n geri çekildi\u011fi alanlardan biri, Pakistan'\u0131n Afgan s\u0131n\u0131r\u0131ndaki Pe\u015ftun bölgesi ve Belucistan eyaleti oldu. Taliban kadrolar\u0131 bu alanlarda sakland\u0131. Ayr\u0131ca bu bölgeler 1980'li y\u0131llardan beri Afgan göçmenlerin merkeziydi. \u0130\u015fin farkl\u0131 bir boyutu da Belucistan'\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 için sava\u015fan Belucistan Özgürlük Ordusu, Afganistan'\u0131n Kandahar kentinde üstleniyor. Ve örgüt ABD taraf\u0131ndan kontrol ediliyor (5). <\/p>\n

ABD'nin Afganistan i\u015fgali, Pakistan'daki \u0130slami hareketin ABD'ye ve Pervez Mü\u015ferref'e kar\u015f\u0131 mobilize olmas\u0131na neden oldu. <\/p>\n

\u0130slami yap\u0131lar, Pakistan'\u0131n en örgütlü muhalif gücü olarak hareket ediyordu. Pakistan'\u0131n Ye\u015fil Ku\u015fak projesinin merkez üssü gibi hareket etmesi, \u0130slami yap\u0131lara muazzam bir güç katt\u0131 ve bu güç giderek artmakta. Bugün Pakistan'da 17 bin medrese bulunuyor ve bu medreselerde 2 milyon çocuk 12 y\u0131l süren din e\u011fitimi görüyor. Ayn\u0131 medreseler dün, Afgan sava\u015f\u0131na kadrolar yeti\u015ftiriyordu. \u015eimdi \u0130slami hareketin kadro merkezleri gibi çal\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Pakistan'\u0131n "Oyak"\u0131<\/strong><\/p>\n

Pakistan ordusu, iç siyasette 1947'den beri aktif rol ald\u0131. "Ulus in\u015fa eden" güç olma imaj\u0131yla hareket eden ordu, ayn\u0131 ulusu farkl\u0131 "tehlikelere" kar\u015f\u0131 korumak için de kendini görevli sayd\u0131. <\/p>\n

Hindistan'daki en önemli anti-sömürgeci ayaklanmalardan biri olan 1857 Ayaklanmas\u0131 sonras\u0131 \u0130ngiliz sömürgeci güçleri, üst rütbeli yerli askerleri denetim alt\u0131na almak için ödül olarak, onlara belirli oranda toprak da\u011f\u0131tt\u0131. Askerlerin bu dönemden gelen imtiyazl\u0131 konumu, 20. yüzy\u0131lda iyice peki\u015fti. Siyasette ve ekonomide bir askeri elit olu\u015ftu. <\/p>\n

\u0130ngiliz sömürgecili\u011fin bölgeden çekilmesi, Cinnah'\u0131n önderli\u011finde Müslüman Birli\u011fi taraf\u0131ndan, 1947'de Pakistan'\u0131n kurulmas\u0131yla askeri elitin etkinli\u011fi artt\u0131.<\/p>\n

Hindistan'\u0131n \u0130ngiliz i\u015fgalinden kurtulmas\u0131yla, Hindistan ve Pakistan olarak iki ayr\u0131 devlete ayr\u0131lmas\u0131, iki ülke aras\u0131nda y\u0131llarca sürecek gerginliklere ve çat\u0131\u015fmalar neden oldu. Hindistan ve Pakistan'daki iktidar sahipleri, iktidarlar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak amac\u0131yla Müslüman ve Hintler aras\u0131ndaki dü\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 körükledi, bu dü\u015fmanl\u0131ktan güç ald\u0131. Halklar aras\u0131ndaki dü\u015fmanl\u0131k her zaman diri tutuldu. \u0130ki ülkede de a\u015f\u0131r\u0131 dinci ve milliyetçi gruplar güçlendirildi. <\/p>\n

Pakistan ordusu, Hindistan dü\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 ve korkusu üzerinden kendi me\u015fruiyetini in\u015fa etti. Askeri elit, Pakistan'\u0131 ancak kendilerinin koruyabilece\u011fi ve ya\u015fatabilece\u011fi yönünde yo\u011fun propaganda yapt\u0131. Resmi tarih ve retorik buna göre belirlendi. Zamanla bu anlay\u0131\u015f kitleler nezdinde etkisini gösterdi. <\/p>\n

Askeri elit gücünün süreklili\u011fini, ekonomik alana müdahale ederek sa\u011flad\u0131. Bu yönde yasalar ç\u0131kart\u0131larak, ordunun finansal özerkli\u011fi sa\u011fland\u0131. Hatta bu yönün tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na bile izin verilmedi. Ordu kurdu\u011fu \u015firketlerle, Pakistan ekonomisinde önemli bir yere geldi. Pakistan Ordusu ulus kurucu vizyonuyla hareket etti ve ulusun güvenli\u011finin tek sorumlusu olarak kendini gördü. Öte yandan Pakistan ordusu bir \u015firket gibi çal\u0131\u015ft\u0131 ve bir anonim \u015firket gibi hareket etti. Ordunun bu yönü, Oyak'\u0131n kurulu\u015fu ve geli\u015fimine çok benzemektedir. <\/p>\n

Ordunun üst düzey kesimleri kendilerini bir "seçkin" zümre olarak gösterip, sivil dünyan\u0131n rü\u015fvetçi, hilekar ve beceriksizli\u011fine kar\u015f\u0131 "erdemi", "temizli\u011fi", "vatani" de\u011ferleri savunduklar\u0131n\u0131 ileri sürdü. Pakistan'da askeri bürokrasi, siyasi seçkinler, i\u015f adamlar\u0131, a\u015firet liderleri ve büyük zengin ailelerin ileri gelenlerinden "Beyaz Pakistanl\u0131lar" olu\u015ftu. "Beyaz Pakistanl\u0131lar", ayn\u0131 zamanda Pakistan oligar\u015fisini meydana getirdi. Özellikle askeri bürokrasi, "Beyaz Pakistanl\u0131lar\u0131n" en dikkat çekenleriydi. Ordu bu imaj\u0131 ve hamleleriyle kendini tüm toplumsal kurumlar\u0131n üzerine koydu. Ordu, Bat\u0131l\u0131la\u015fma ve modernle\u015fmenin sigortas\u0131 olarak kendini gösterdi. Pakistan halk\u0131na ve dünyaya kendini böyle kabul ettirmeye çal\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n

Pakistan'da ilk parlamenter düzene geçi\u015f, 1970'lerin ba\u015f\u0131nda oldu. Zülfikar Ali Butto, askeri diktatörlükler içinde ezilmi\u015f yoksullar\u0131n, özellikle kent yoksullar\u0131n\u0131n umudu olarak iktidara geldi. Bu süreç bir yan\u0131yla da Pakistan'da militokrasinin (6) in\u015fas\u0131 olarak i\u015fledi. <\/p>\n

Bugün Pakistan ordusu 40 milyar dolarl\u0131k servete sahip. Ordunun bankac\u0131l\u0131k, ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k, \u015firketleri ve üniversiteleri var. Ayr\u0131ca petrol istasyonlar\u0131, çiftlikler ve f\u0131r\u0131nlar i\u015fletiyor. Ülkenin en büyük borsas\u0131 olan Karaçi Borsas\u0131'nda i\u015flem gören i\u015fletmeleri bulunuyor. Ordu, ülke ekonomisinin % 15'ini elinde tutuyor. Pakistan'\u0131n "Oyak"\u0131 son derece h\u0131rsl\u0131 ve yat\u0131r\u0131mc\u0131 hamleler yap\u0131yor.<\/p>\n

Ordunun bir ba\u015fka yönü de \u015föyle biçimlendi: Ba\u015flang\u0131çta modernist ve laik e\u011filimli Pakistan ordusu, Ziya Ül Hak döneminde Ye\u015fil Ku\u015fak doktrininin gerekleri do\u011frultusunda yönelimin de\u011fi\u015ftirdi. Ziya Ül Hak ordunun \u0130slamile\u015ftirilmesi yönünde düzenlemeler yapt\u0131. Ordu, askeri istihbarat ve gizli servis 1980'lerden sonra \u0130slamc\u0131 örgütlerle ve Taliban'la son derece geli\u015fkin ili\u015fki kurdu. Bir anlamda bu ili\u015fki, asmbiyotik (7) bir ili\u015fkiydi. <\/p>\n

Pakistan ordusunun bugünkü profili o günlerde \u015fekillendi. Bugün ordunun üst kademesini olu\u015fturan kadro, bu \u0130slamla\u015ft\u0131rma politikalar\u0131n\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 kesimdir. Baz\u0131 yorumcular bu nedenlerden dolay\u0131 ordunun içinde iki kanat bulundu\u011fundan ("modernist" ve \u0130slamc\u0131) söz etmektedirler. <\/p>\n

Özellikle ABD'nin Afganistan'a müdahalesinin, ordu içinde kanatlar\u0131n çeli\u015fkilerini artt\u0131r\u0131c\u0131 etkisi oldu. Ordu bu süreçte ABD'den ald\u0131\u011f\u0131 11 milyar dolarl\u0131k yard\u0131m sayesinde önemli ekonomik ataklar yapt\u0131. Ekonomik gücü h\u0131zla artt\u0131. <\/p>\n

"Kendine kar\u015f\u0131 darbe"<\/strong><\/p>\n

1999 Ekim'inde darbeyle iktidara gelen Pervez Mü\u015ferref, 2007 3 Kas\u0131m'da kendine kar\u015f\u0131 darbe yaparak, siyasal literatüre geçecek bir operasyon gerçekle\u015ftirdi. Darbeyle \u015fekillendirdi\u011fi rejime yine darbeyle \u015fekil vermeye çal\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n

Mü\u015ferref, ülkenin kaosa sürüklendi\u011fini, \u0130slamc\u0131 radikallerin iktidar\u0131 ele geçirebileceklerini ve bu geli\u015fmeyi sadece ordunun durdurabilece\u011fini ve orduyu da ancak kendisinin denetleyebilece\u011fini aç\u0131klayarak ola\u011fanüstü hal ilan etti. <\/p>\n

Mü\u015ferref, devlet ba\u015fkan\u0131 olarak seçildi\u011fi 2001 seçimlerine hile kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gerekçesiyle, aç\u0131lan davan\u0131n karar\u0131n\u0131n anayasa mahkemesi taraf\u0131ndan aç\u0131klanmas\u0131ndan hemen önce darbe gerçekle\u015ftirdi. <\/p>\n

Anayasa mahkemesi "Pervez Mü\u015ferref'in  hem devlet ba\u015fkan\u0131, hem de genelkurmay ba\u015fkan\u0131 olamayaca\u011f\u0131n\u0131" daha önce bildirmi\u015fti. <\/p>\n

Mü\u015ferref 2005 y\u0131l\u0131nda genelkurmay ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 süresini uzatmak istedi. Anayasa mahkemesi ba\u015fkan\u0131 \u0130ftihar Çaudri, kesinlikle buna izin vermeyece\u011fini aç\u0131klamas\u0131 üzerine görevinden al\u0131nd\u0131. Fakat yarg\u0131 karar\u0131yla yeniden görevine döndü. Yarg\u0131 ile Pervez Mü\u015ferref aras\u0131ndaki çeli\u015fkiler iyice artt\u0131. 2001 seçimleriyle ilgili karar\u0131n olumsuz ç\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 anlayan Mü\u015ferref, tüm yarg\u0131çlar\u0131 görevden al\u0131p uzakla\u015ft\u0131rd\u0131. Yarg\u0131çlar bu karar\u0131 tan\u0131mayacaklar\u0131n\u0131 aç\u0131klad\u0131 ve anayasa mahkemesini i\u015fgal etti. Anayasa mahkemesi askerlerce ku\u015fat\u0131ld\u0131. Mü\u015ferref Çaudri'yi yeniden görevden ald\u0131. Yarg\u0131çlar i\u015fgal binas\u0131ndan zorla ç\u0131kar\u0131ld\u0131. Mü\u015ferref kendi güdümündeki bir yarg\u0131c\u0131 anayasa mahkemesi ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na atad\u0131 ve baro ba\u015fkan\u0131n\u0131 gözalt\u0131na ald\u0131. Bu süreçten sonra yarg\u0131n\u0131n bütün kontrolü Mü\u015ferref'e geçti. <\/p>\n

Darbeye kar\u015f\u0131 2000 avukat gösteriler yapt\u0131. Sokak çat\u0131\u015fmalar\u0131 ya\u015fand\u0131. Birçok avukat gözalt\u0131na al\u0131nd\u0131, muhalif liderler tutukland\u0131. <\/p>\n

Bu geli\u015fmeler, 1988 sonras\u0131 uygulanan neo-liberal politikalar sonucu ekonomik gücünü yitiren orta s\u0131n\u0131flarca tepkiyle kar\u015f\u0131land\u0131. Orta s\u0131n\u0131flar bir taraftan siyasi alanda rol almaya çal\u0131\u015f\u0131rken, di\u011fer taraftan ekonomiden daha fazla pay almak istiyor. <\/p>\n

Pervez Mü\u015ferref'in askeri darbesini sessizce kar\u015f\u0131layan, hatta onaylayan orta s\u0131n\u0131f, bugün Pakistan'da ayakta. Bu geli\u015fmenin bir ba\u015fka nedeniyse, Afganistan'dan kaçan Taliban kadrolar\u0131n\u0131n ve çe\u015fitli \u0130slamc\u0131 örgütlerin Pe\u015ftun bölgesine yerle\u015fmesi oldu. Orta s\u0131n\u0131f korkuya kap\u0131ld\u0131. Orta s\u0131n\u0131f ve çe\u015fitli sivil toplum örgütleri giderek Mü\u015ferref kar\u015f\u0131t\u0131 bir pozisyona girdi. <\/p>\n

Mü\u015ferref böylece kendine yönelik do\u011fan tepkileri etkisizle\u015ftirdi. 6 Ekim 2007'de devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 seçimlerini ikinci kez kazanmas\u0131yla ve uluslararas\u0131 bask\u0131lar sonucu genelkurmay ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan istifa etti, yerine E\u015ffak Pervez Kayani geldi. Mü\u015ferref sivil elbiselerini giyerek 15 Aral\u0131k 2007'de ola\u011fanüstü hali kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve seçimlerin Ocak ay\u0131nda yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 aç\u0131klad\u0131. ABD'ye orduyu denetleyebilecek tek ki\u015fi olarak kendini göstermeye devam etti. <\/p>\n

Darbe ABD'nin bilgisi dahilinde gerçekle\u015fti. Darbe öncesi Pakistan'da siyasal krizi çözmek ve rejimde belirli restorasyon yapmak için ABD'nin aktif olarak devrede oldu\u011fu ortaya ç\u0131kt\u0131. Uluslararas\u0131 bas\u0131na göre ABD bu yönde bir y\u0131ldan beri çal\u0131\u015fma yapmaktayd\u0131. Özellikle 2003'te Pervez Mü\u015ferref'e yap\u0131lan suikast sonras\u0131nda harekete geçen ABD, Mü\u015ferref'in siyasi gelece\u011finin belirsizli\u011fini görüyordu. ABD, Benazir Butto'yu Mü\u015ferref'in yönetimde kalmas\u0131na yard\u0131m edecek ki\u015fi olarak de\u011ferlendirmekteydi. Benazir Butto'nun seçimlere kat\u0131lmas\u0131, Pervez Mü\u015ferref'in devlet ba\u015fkan\u0131 olarak me\u015fruiyetini sa\u011flayacakt\u0131. Formülasyon k\u0131saca \u015föyleydi: Mü\u015ferref orduyu denetleyecek, Benazir Butto halk\u0131 kontrol edecekti. Özellikle siyasal \u0130slam'\u0131n Pakistan'da iktidar\u0131 sarsacak güce ula\u015fmas\u0131 ve ordu içinde ya\u015fanan klikle\u015fme ABD'yi rahats\u0131z etmekteydi. ABD'nin organizasyonuyla 2007 Ocak ve Temmuz aylar\u0131nda Mü\u015ferref ve Butto Dubai'de bir araya geldi. A\u011fustos ve Eylül aylar\u0131nda Butto'nun ABD'ye yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaretle restorasyonun rotas\u0131 belirlendi (8). ABD Mü\u015ferref'le kurdu\u011fu temaslar sonucunda projenin hayata geçirilmesine karar verildi. <\/p>\n

Butto'nun olas\u0131 iktidara gelmesiyle Pervez Mü\u015ferref'in me\u015fruiyet kazanaca\u011f\u0131 ve Pakistan'\u0131n daha istikrarl\u0131 bir döneme girece\u011fi dü\u015fünüldü. Navaz \u015eerif, bu tabloyu tamamlay\u0131c\u0131 bir unsurdu. Mü\u015ferref'in 2007 Ekim ay\u0131nda yeniden devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na seçilmesi, proje dahilinde Butto taraf\u0131ndan protesto edilmedi. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Butto'nun yolsuzluk davalar\u0131 dü\u015fürüldü. Butto, Pervez Mü\u015ferref'in devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na seçilmesinden sonra Pakistan'a dönmeye özellikle dikkat etti. <\/p>\n

Pervez Mü\u015ferref, 8 Ocak'ta genel seçimlerin yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 aç\u0131klad\u0131. Pakistan'da seçimler yakla\u015ft\u0131kça iç gerilimler artt\u0131. Benazir Butto suikast\u0131 öncesi siyasal yap\u0131lar iki ana blo\u011fa ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca bu blo\u011fun d\u0131\u015f\u0131nda kalan gruplar bulunuyordu. Bir blok, liderli\u011fini Benazir Butto'nun yapt\u0131\u011f\u0131 Pakistan Halk Partisi ve çeperindeki partilerden olu\u015fan Demokratik Restorasyon grubundan olu\u015fmu\u015ftu, di\u011fer blok ise Navaz \u015eerif'in liderli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 Pakistan Müslüman Birli\u011fi'yle, de\u011fi\u015fik partilerin ortakl\u0131\u011f\u0131ndan do\u011fan Bütün Partiler Demokratik Hareketi'nden meydana  geldi. <\/p>\n

Navaz \u015eerif önce anti-demokratik geli\u015fmelerden dolay\u0131 seçimlere girmeyece\u011fini aç\u0131klasa da, sonradan karar\u0131ndan vazgeçti. Benazir Butto'yla ittifak kurma tart\u0131\u015fmalar\u0131 siyasi gündemi i\u015fgal etti. <\/p>\n

Bu iki blo\u011fun d\u0131\u015f\u0131nda, Pervez Mü\u015ferref'in partisi olarak da an\u0131lan Pakistan Müslüman Birli\u011fi-Q Kayd-\u0131 Azam, ABD kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve \u0130slami de\u011ferler üzerine vurgu yapan Müttehid Meclis-i Amal ve bloklar d\u0131\u015f\u0131 kalan Tehrik-i \u0130nsaf Partisi önce ç\u0131kt\u0131. <\/p>\n

Benazir Butto suikast\u0131 seçimlerle "normalle\u015fme" sürecine girmesi amaçlanan Pakistan'in h\u0131zla politik polarizasyonuna neden olacak. Bu polarizasyonun, ülkede zaten mayalanmakta olan iç sava\u015f\u0131 tetiklemesi olas\u0131d\u0131r. <\/p>\n

Polarizasyondan iç sava\u015fa…<\/strong><\/p>\n

Pakistan, Geni\u015fletilmi\u015f Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika Projesi içinde yer alan bir ülke. Jeo-stratejik ve jeo-politik konumu son derece önemli. Hem Uzakdo\u011fu'ya hem de Ortado\u011fu üzerinden Bat\u0131ya uzanan bir köprü, hem de Arap Denizi'yle Hint Okyanusu'na aç\u0131lan bir kap\u0131. <\/p>\n

Pakistan, 21 yüzy\u0131l\u0131n jeo-politi\u011fin odak ülkelerinden biri. So\u011fuk Sava\u015f döneminde jeo-politik, Sovyetler Birli\u011fi'nin ekonomik ve nüfuz alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmesini engellemek, daraltmak ve k\u0131rmak üzerine kurulmu\u015ftu. Sovyetlerin çökü\u015füyle yeni jeo-politik enerji kaynaklar\u0131, enerji yollar\u0131, k\u0131ymetli madenler, besin ve su kaynaklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu co\u011frafyalara göre \u015fekillenmeye ba\u015flad\u0131. Emperyalist güçler bu jeo-politik üzerinden hegemonya sava\u015flar\u0131n\u0131 yürütüyorlar. Pakistan ve küresel düzeydeki siyasal geli\u015fmeleri bu nesnel zemin üzerinden okumak gerekir. <\/p>\n

Benazir Butto suikast\u0131, Pakistan'daki iç dengeleri sarst\u0131 ve gerilimi yükseltti. Pakistan'da hileli bir seçim yapma imkan\u0131n\u0131n bile olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gösterdi. Pervez Mü\u015ferref'in iktidar\u0131na vizyon katmas\u0131 ya da me\u015fruiyet kazand\u0131rmas\u0131 beklenen Butto'nun suikast sonucu öldürülmesi, ülkeyi h\u0131zla bir kaotik ortama sürükledi. <\/p>\n

Bu kaotik ortam, bir boyutuyla iç sava\u015f\u0131n mayalanma süreci olarak de\u011ferlendirilebilir. Ülkede etnik, dini, mezhebi puzzle, iç sava\u015fa yol açabilecek dinamikler ta\u015f\u0131yor. Pakistan'\u0131n zaten kuzeybat\u0131 bölgesinde merkezi otoritenin bir hükmü yok. "Kabile federasyonu" bu bölgenin tek hakimi gibi hareket ediyor. Bölge siyasal \u0130slam'\u0131n kontrolü alt\u0131nda. Güney Veziristan'\u0131n belirli bölgelerinde devletin hiçbir kontrolü bulunmuyor. Bunun yan\u0131nda ülkedeki en ciddi sorunlardan biri olan Belucistan sorunu canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor. Hindistan'la Pakistan aras\u0131ndaki her an alevlenme potansiyeli ta\u015f\u0131yan Ke\u015fmir sorunu ise bütün yak\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ortada duruyor. Pakistan'da ya\u015fanacak altüst olu\u015flar\u0131n Ke\u015fmir'de etkisini göstermemesi mümkün de\u011fil. <\/p>\n

Pakistan'da ABD destekli "normalle\u015fme" sürecindeki t\u0131kanma, oligar\u015fik klikler aras\u0131nda iktidar sava\u015f\u0131n\u0131 keskinle\u015ftirecek. Ayr\u0131ca göz ard\u0131 edilmemesi gereken temel güçlerden biri siyasal \u0130slam'd\u0131r. Bu gücün yönelimleri Pakistan'daki yak\u0131n gelecekteki geli\u015fmeleri belirleyecektir. Siyasal \u0130slam, Pakistan'\u0131n tek ve gerçek "partisi" olan ordunun ve gizli servisin içinde de etkisini gösterecek bir güce sahiptir.<\/p>\n

Ordunun bir kesimi, Taliban'\u0131 ezmek ve Pe\u015ftun bölgesindeki kontrolü ele geçirmek istiyor. Taliban'\u0131n Afganistan'da etnik ço\u011funluk olan Pe\u015ftunlara dayand\u0131\u011f\u0131 ve Pakistan içindeki Pe\u015ftun bölgesinde etkili oldu\u011fu biliniyor. Pakistan'da Pe\u015ftunlar\u0131n nüfusunun 25 milyon olmas\u0131 ve Pe\u015ftun bölgesinin Pakistan ve Afganistan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda bulunmas\u0131, Pakistan'\u0131n iç politikas\u0131n\u0131 etkileyebilecek sonuçlar do\u011furabiliyor. Ordunun ve gizli servisin bir k\u0131sm\u0131, \u0130slami harekete asmpatiyle bak\u0131yor. <\/p>\n

Pervez Mü\u015ferref, ABD'den orduyu kontrol edecek tek ki\u015fi olarak destek alm\u0131\u015ft\u0131 ama ya\u015fanan süreç ordu içinde iç çat\u0131\u015fmalara ve inisiyatif kaymalar\u0131na yol açabilir. Mü\u015ferref'in yerine yeni bir askeri kimli\u011fin önünün aç\u0131lmas\u0131 beklenmelidir. Bu olas\u0131l\u0131k, ABD'nin dozaj\u0131 artan bir askeri diktatörlük tercihidir. <\/p>\n

Pakistan'daki kaotik ortam derinle\u015fme potansiyeli ta\u015f\u0131yor. Bu sürecin ba\u015fta Afganistan'da etkisini göstermesi kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Asl\u0131nda Afganistan'\u0131 ve Pakistan'\u0131 bir bütün olarak görmek ve iki ülkedeki geli\u015fmelerin birbirini etkileyece\u011fini dü\u015fünmek yanl\u0131\u015f olmaz. <\/p>\n

Bugün Pakistan'da gerici iktidar klikleri aras\u0131nda \u015fiddetli bir kap\u0131\u015fma ya\u015fan\u0131yor. Pakistan bir anlamda sars\u0131c\u0131 bir destabilize ortama giriyor. Ya da kontrollü bir kaosun içine sürükleniyor. T\u0131pk\u0131 Irak, Filistin hatta Lübnan'da oldu\u011fu gibi. Bu bölgede ya\u015fanan makro kriz Pakistan'da ya\u015fananlara da \u0131\u015f\u0131k tutuyor. <\/p>\n

Geli\u015fmeler, ba\u015fta Pakistan'\u0131n içinde bulundu\u011fu alt k\u0131tay\u0131, Çin ve Hindistan'\u0131 etkileyecektir. Onun d\u0131\u015f\u0131nda Afganistan'la birlikte Ortado\u011fu'yu etkilemesi ve sarsmas\u0131 olas\u0131d\u0131r. T\u0131pk\u0131 Ortado\u011fu'daki balkanla\u015fman\u0131n Pakistan'\u0131 etkilemesi gibi. Pakistan'da olas\u0131 \u0130slami ataklar ve anti-amerikanc\u0131 varyasyonlar k\u0131sa vadede Irak'ta etkilerini gösterebilir. Pakistan'\u0131n jeo-politi\u011fi dü\u015fünüldü\u011fünde, Orta Asya bölgesinde önemli sars\u0131nt\u0131lar ya\u015fanabilir. Çünkü Pakistan'\u0131n kuzey s\u0131n\u0131r\u0131 Orta Asya'ya aç\u0131lan bir koridordur. Orta Asya, küresel enerji jeo-politi\u011finin sinir noktalar\u0131ndan biridir. Pakistan ve Afganistan zeminleri üzerinden "yarat\u0131c\u0131 kaosun" yay\u0131lmas\u0131, Orta Asya'da stratejik ç\u0131karlar\u0131 olan Rusya ve Çin'in bu bölgede etkisini k\u0131rma operasyonu anlam\u0131na gelecektir. <\/p>\n

Bu noktada bugün küresel dü\u015fman ve küresel terörist olarak gösterilen radikal \u0130slam, hatta Taliban'\u0131n kendisi bile (9) balkanla\u015fma sürecinin katalizörlerinden biri olarak devreye sokulabilir. Bu hem Afganistan, hem de Pakistan için geçerlidir. Ayr\u0131ca Pakistan'da "kat\u0131" bir askeri rejimin gündeme gelmesi olas\u0131d\u0131r (10). Bu rejim ilk ba\u015fta radikal \u0130slam kar\u015f\u0131t\u0131 vurgular ve hamleler de yapabilir. Bu durum ordu ve gizli servis içindeki klikle\u015fmelerin sonu anlam\u0131na gelmez. Pakistan, balkanla\u015fma anaforu içine girmi\u015ftir. ABD ve \u0130ngiltere'nin "demokratik makyaj" politikalar\u0131 iflas etmi\u015ftir. \u015eimdi yeni ve karma\u015f\u0131k bir konjonktür ya\u015fanmaktad\u0131r. ABD ve \u0130ngiltere bu konjonktüre uygun ya da yeni momente uygun politikalar geli\u015ftirecektir. Ama Pakistan'a ili\u015fkin ve özellikle etkiledi\u011fi bölgelerde Çin'in ve Rusya'n\u0131n bo\u015f duraca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünmek yan\u0131lg\u0131d\u0131r. <\/p>\n

Pakistan art\u0131k dünden daha belirgin bir \u015fekilde emperyalist güçlerin nüfuz ve ekonomik alan mücadelesine girmi\u015ftir. Pakistan oligar\u015fisi, burjuva feodal güçler varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 emperyalist politikalarla tam angajman üzerinden sürdürürken, iki temel "parti" süreci belirleyecek ve etkileyecektir. Biri ordu, di\u011feri ise bugün çok parçal\u0131 görünse de siyasal \u0130slam'd\u0131r. Bu iki güç ya da yap\u0131 bütün reaksiyonel duru\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131n asmbiyotik bir ili\u015fki içinde ve bölge politikalar\u0131nda emperyalist güçlerin yerli ajanlar\u0131\/ aktörleri olarak devrede olmalar\u0131 mümkündür. Art\u0131k Pakistan her düzeyde manipülasyona aç\u0131k bir ülkedir. <\/p>\n

Geli\u015fmeler, halk\u0131n kendi gelece\u011fini ellerine almad\u0131\u011f\u0131 müddetçe, Pakistan'da karanl\u0131\u011f\u0131n hükmünün devam edece\u011fini göstermektedir. <\/p>\n

Dipnotlar:<\/em><\/strong>
(1) Cemiyet, Mevdudi'nin dü\u015füncelerinden etkilendi. Öncelikle solcu ö\u011frencilere yönelik sald\u0131r\u0131larla ve Banglade\u015f'teki suikastlarla kendinden söz ettirmeye ba\u015flad\u0131. Cemiyet, 1980'den sonra ö\u011frenci gençli\u011fin yan\u0131nda, i\u015fçiler aras\u0131nda da etkin örgütlenmeler yaratt\u0131. Bunun temel nedeni Ziya Ül Hak'\u0131n gerçekle\u015ftirdi\u011fi darbeydi. Cemiyet, ba\u015fta gizli servis ve farkl\u0131 devlet güçleri taraf\u0131ndan korunup kolland\u0131.<\/p>\n

(2) Afganistan'da 1980'lerin sonuna do\u011fru Sovyet i\u015fgali sona erdi. Bu dönemden sonra Afganistan, mücahit gruplar\u0131n iktidar sava\u015flar\u0131na sahne oldu. Ülkede \u015fiddetli bir iç sava\u015f ba\u015flad\u0131. Farkl\u0131 mücahit gruplar, farkl\u0131 \u0130slami projelere sahipti. \u0130ç sava\u015f\u0131n sonunda (1990'larda) Taliban ABD, Pakistan ve Suudi Arabistan deste\u011fiyle iktidara ta\u015f\u0131nd\u0131. Taliban Sünni radikalizmini ve Vahabi-Selefi çizgisini temsil ediyordu. So\u011fuk Sava\u015f'tan sonra ABD, Sünni radikalizminin bu e\u011filimine istihbarati, askeri ve lojistik destek vererek önünü küresel düzeyde açt\u0131. Çeçenistan'a ve Bosna Hersek'e bu kadrolar yollanarak sava\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. ABD, Yugoslavya ve Sovyet co\u011frafyalar\u0131n\u0131 önce destabilize edip, sonra kendi ekonomik ve nüfuz alan\u0131na sokmay\u0131 amaçl\u0131yordu. Özellikle Vahabi ve Selefi ekolden gelen \u0130slamc\u0131 kadrolar destabilizasyonu yaratan güçler olarak devreye sokuldu. Taliban'\u0131n ABD taraf\u0131ndan iktidara ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n bölgesel jeo-politikle yak\u0131n ilgisi bulunuyordu. Taliban, \u0130ran'\u0131n Ortado\u011fu çap\u0131nda yayd\u0131\u011f\u0131 \u015eii radikalizmine kar\u015f\u0131 bir denge unsuru olarak devreye sokuldu. \u015eii radikalizmi, Sünni radikalizmle bloke edilmeye çal\u0131\u015f\u0131ld\u0131. \u0130ran bundan dolay\u0131 Afganistan'da Taliban'\u0131n iktidara gelmesinden en çok rahats\u0131z olan ülkeydi. Ayr\u0131ca narko-ekonomi ve trafikte son derece önemli olan Fergana vadisinde Taliban arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, tam kontrol sa\u011flan\u0131yor, Sünni radikalizminin finansal ihtiyac\u0131 buradan kar\u015f\u0131lanabiliyordu. Vadiden elde edilen narko-dolarlar\u0131n bölgenin yeniden dizayn\u0131 için kullan\u0131lmas\u0131 ihmal edilmedi. Ye\u015fil Ku\u015fak Doktrini, Afganistan'\u0131n siyasi tarihi, Taliban iktidar\u0131 ve rolü hakk\u0131nda daha geni\u015f bilgi için bkz. Volkan Yara\u015f\u0131r, Öfkenin K\u0131sa Tarihi, Siyah Beyaz Kitap, 2007; Volkan Yara\u015f\u0131r, \u0130mparatorlu\u011fun Yeni Av Sahalar\u0131, Mephisto Yay., 2005 . <\/p>\n

(3) Türkiye'de Özal hükümetleri dönemi de böyle de\u011ferlendirilebilir. Özal,12 Eylül rejiminin restorasyonunda rol ald\u0131. 24 Ocak kararlar\u0131 ve 12 Eylül darbesi, fa\u015fist diktatörlü\u011fün ekonomi-politi\u011fiydi. Özal bu ekonomi-politikle Türkiye kapitalizminin transformasyonunu amaçlad\u0131. Bu ancak zulmün sistemle\u015ftirilmesi, eme\u011fin \u0131slah edilmesi, tüm muhalif güçlerin bast\u0131r\u0131lmas\u0131 ve korkunun kitleselle\u015ftirilmesiyle mümkün oldu. 12 Eylül bir korku dinamosu gibi i\u015flev gördü. Kitleleri kontrol ancak böyle sa\u011flanabilirdi.
 
(4) Çalma rejimi. Devlet düzenine ç\u0131kar, rü\u015fvet, yolsuzluk ve bireysel ili\u015fkilerin hakim olmas\u0131. <\/p>\n

(5) Afganistan'da NATO'ya ba\u011fl\u0131 40 bin asker bulunuyor. Bunun 26 bini ABD askerlerinden olu\u015fuyor. Toplam NATO gücünün yar\u0131s\u0131 operasyonlara kat\u0131l\u0131yor. Taliban özellikle k\u0131rsal alanda vur-kaç ya da "yerle\u015f, inisiyatif sa\u011fla, operasyonda yok ol" takti\u011fi izliyor. ABD, Afganistan'da denetimi iyice kaybetme noktas\u0131nda.  Ne var ki bu arada etnik, dini, milli farkl\u0131l\u0131klar\u0131ndan ve a\u015firetler aras\u0131 dü\u015fmanl\u0131kardan yararlan\u0131yor. Baz\u0131 sava\u015f a\u011falar\u0131n\u0131 ve uyu\u015fturucu baronlar\u0131n\u0131 destekliyor, farkl\u0131 a\u015firetleri birbirine kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131yor. Afganistan h\u0131zla a\u015firet sava\u015flar\u0131na sahne oluyor. Etnik, dini, milli farkl\u0131l\u0131klar üzeriden, iç sava\u015f taktikleri uygulan\u0131yor. <\/p>\n

(6) Ordunun iktidar\u0131 ya da askeri iktidar anlam\u0131na gelir. Militer "demokrasi".  Parlamentonun varl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen yürütme erkinde ordunun belirleyicili\u011finin olmas\u0131. <\/p>\n

(7) Birbirinden beslenen ili\u015fki, birbirine ba\u011f\u0131ml\u0131 ili\u015fki. Bu ili\u015fkinin her zaman iki taraf için yararl\u0131 olmas\u0131 gerekmeyebilir. <\/p>\n

(8) Daha önce 2006'da, Navaz \u015eerif'le Benazir Butto aras\u0131nda "demokrasi beyannamesi" imzalanm\u0131\u015ft\u0131. Beyanname, asker-sivil ili\u015fkilerini yeniden düzenliyor, temel özgürlüklere vurgu yap\u0131yor ve genel seçimlere ortak girme konusunda anla\u015fmay\u0131 simgeliyordu. ABD ve \u0130ngiltere'nin devreye girerek Butto ve Mü\u015ferref aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi kurmalar\u0131, Navaz \u015eerif taraf\u0131ndan beyannamenin ihlali olarak de\u011ferlendirildi. <\/p>\n

(9) \u0130ngiliz askeri istihabarat\u0131 yak\u0131n dönemde Taliban'la gizli görü\u015fme yapmas\u0131, Afganistan Devlet Ba\u015fkan\u0131 Karzai taraf\u0131ndan tepkiyle kar\u015f\u0131land\u0131. 11 Eylül öncesinde ABD'nin Orta Asya'daki en önemli enerji hatt\u0131n\u0131n denetlenmesi için Taliban'la anla\u015fmaya vard\u0131\u011f\u0131 dü\u015fünülürse, bu ili\u015fki \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmamal\u0131d\u0131r. Emperyalist politikalar\u0131n yürütülü\u015fünde pragmatizmin ve oportünizmin belirleyicili\u011finin oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r. <\/p>\n

(10) Butto'nun öldürülmesinden sonra, Pakistan Halk Partisi'ne önemli bir yönelimin olmas\u0131 olas\u0131d\u0131r. 18 \u015eubat'ta yap\u0131laca\u011f\u0131 belirtilen seçimlerde, parti farkl\u0131 kesimlerin ve e\u011filimlerin oyunu alabilir. Tek ba\u015f\u0131na iktidara gelebilece\u011fi gibi Navaz \u015eerif'in partisiyle de bir koalisyon kurulabilir. Fakat seçimleri Pervez Mü\u015ferref'in destekledi\u011fi Pakistan Müslüman Birli\u011fi-Q'nun "kazanmas\u0131" durumunda Pakistan, h\u0131zla kar\u0131\u015fabilir. Çünkü \u015fimdiki oy oran\u0131 çok dü\u015fük olan bu partinin kazanmas\u0131, seçimlerin hileli yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n somut göstergesi olacakt\u0131r. Pakistan Halk Partisi ve Pakistan Müslüman Birli\u011fi-N bugünden böylesine bir geli\u015fmeye kar\u015f\u0131 aç\u0131k tav\u0131r alacaklar\u0131n\u0131 ilan etti. Seçimlerin normal sonuçland\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayarak, yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz Pakistan Halk Partisi'nin tek ba\u015f\u0131na iktidara gelmesinin ya da koalisyon formülasyonunun, ömrünün uzun olaca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünmek yanl\u0131\u015ft\u0131r. Pakistan'da geçici bir "normalle\u015fme" ya\u015fanabilir. Bu arada yapt\u0131\u011f\u0131 yolsuzluklarla me\u015fhur ve siyasi yasakl\u0131 olan Navaz \u015eerif'in Suudi Arabistan'la geli\u015fkin ili\u015fkilerinin de sayesinde, politik arenada rol almas\u0131 beklenebilir. Özellikle Pakistan'da rövan\u015fizm gelene\u011fi, partide Benazir Butto'nun kocas\u0131 As\u0131f Ali Zerdali'nin etkinli\u011finin artmas\u0131 ve ordunun kontrol edilmesi sorunu önemli problemler yaratacakt\u0131r. Kaotik geli\u015fmelerin gündeme gelmesi beklenmelidir. Bu veya benzer geli\u015fmeler k\u0131sa vadede yeni bir askeri darbenin önünü açabilir. Ayr\u0131ca ABD, Pe\u015ftun bölgesine askeri müdahalesi ve hava sald\u0131r\u0131lar\u0131 yapma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r. Bu ad\u0131mlar, ABD'nin Pakistan'da aç\u0131k askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n önünü açabilir.           <\/em> <\/p>\n

Kaynak: http:\/\/www.kizilbayrak.net\/<\/a> <\/p>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

 Pakistan: Balkanla\u015fma dalgas\u0131 yay\u0131l\u0131yor Pervez Mü\u015ferref'in "kendine kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131" darbeyle Pakistan'da artan siyasal gerilim, Benazir Butto'nun öldürülmesiyle en üst boyuta yükseldi. Butto'nun öldürülü\u015fü hem Pakistan'\u0131n iç politikas\u0131nda, hem de bölgede ciddi sars\u0131nt\u0131lara yol açacak. Ortado\u011fu'da ABD'nin Irak'\u0131 i\u015fgaliyle ba\u015flayan balkanla\u015fma süreci, bir dizi iç ve d\u0131\u015f faktörün etkisiyle Do\u011fu Asya'ya do\u011fru yay\u0131l\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-796","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-d"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/796","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=796"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/796\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=796"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}