{"id":684,"date":"2007-08-28T23:51:13","date_gmt":"2007-08-28T21:51:13","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2007\/08\/28\/kapitalizmin-malilesmesi-john-bellamy-foster\/"},"modified":"2007-08-28T23:51:13","modified_gmt":"2007-08-28T21:51:13","slug":"kapitalizmin-malilesmesi-john-bellamy-foster","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/kapitalizmin-malilesmesi-john-bellamy-foster\/","title":{"rendered":"Kapitalizmin Malile\u015fmesi \/ John Bellamy Foster"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>30 Minute, 46 Second <\/div>\n\n <\/div>

Bu makale 11 Mart 2007 tarihinde Left Forum'<\/strong>da Radikal Siyasi \u0130ktisatç\u0131lar Birli\u011fi taraf\u0131ndan örgütlenen bir panel için haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.
<\/em>Kapitalizmde, son otuz y\u0131l içinde ortaya ç\u0131kan de\u011fi\u015fimler, yayg\u0131n bir üçleme ile karakterize edilmektedir: Neoliberalizm, küreselle\u015fme ve malile\u015fme. Bunlar\u0131n ilk ikisi hakk\u0131nda bir sürü \u015fey yaz\u0131lm\u0131\u015f olmakla birlikte, üçüncüye dair çok daha az dikkat sarf edilmi\u015ftir. 1<\/strong>    Yine de malile\u015fme bugün art\u0131k giderek üçlemenin egemen gücü olarak görülmektedir. Kapitalizmin malile\u015fmesi; iktisadi etkinli\u011fin a\u011f\u0131rl\u0131k merkezinin üretimden (ve hatta büyüyen hizmetler sektöründen) finansa do\u011fru kaymas\u0131 günümüzün kilit sorunlar\u0131ndan birisini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu ö\u011fe, kapitalizm yeni bir evreyle mi girdi sorusunun ortaya at\u0131lmas\u0131n\u0131 herhangi bir ba\u015fka görüngüden daha fazla zorlamaktad\u0131r. <\/p>\n

Sistem malile\u015fmenin bir sonucu olarak de\u011fi\u015fmi\u015f olmas\u0131na de\u011fi\u015fmi\u015ftir ama bu de\u011fi\u015fimin, üretim içindeki temel birikim sorununun ayn\u0131 kalmas\u0131 nedeniyle, kapitalizmin bütünüyle yeni bir evresi olmaktan uzak oldu\u011funu ileri sürece\u011fim. Malile\u015fme, bunun yerine, kapitalizmin tekelci evresinin, "tekelci-mali sermaye" olarak adland\u0131r\u0131labilecek olan yeni bir melez evresiyle sonuçland\u0131. 2<\/strong> Sermaye, köklü bir yöne do\u011fru ilerlemek yerine, sonsuz gibi görünen bir durgunluk ve mali patlama çemberine yakaland\u0131. Tekelci-mali sermayenin bu yeni ekonomik ili\u015fkilerinin deprem üssü, hâlâ hâkim kapitalist ekonomi durumunda olan Birle\u015fik Devletlerde bulunuyor, ancak küresel sisteme de artan ölçülerde nüfuz ediyor. <\/p>\n

1990'lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda artan s\u0131kl\u0131kla ortaya ç\u0131kan "malile\u015fme" teriminin kökenleri yine de belirsizdir. 3<\/strong> Ancak, kapitalizmde bir bütün olarak finansa do\u011fru ya\u015fanan a\u011f\u0131rl\u0131k kaymas\u0131 biçimindeki bu köklü sorun, 1960'lar\u0131n sonralar\u0131ndan bu yana mevcuttur. Solda (ya da belki de di\u011fer yerlerde de) bu soruna sistematik biçimde i\u015faret eden en erken giri\u015fim, Monthly Review için yazmakta olan Harry Magdoff ve Paul Sweezy'ye aittir. 4<\/strong> <\/p>\n

Amherst'deki Massachusetts Üniversitesinde iktisat e\u011fitimi veren önemli bir malile\u015fme uzman\u0131 olan Robert Pollin'in belirtti\u011fi gibi: Magdoff ve Sweezy, "1960'lar\u0131n sonlar\u0131ndan ba\u015flay\u0131p 1970'ler ve 1980'lerde devam ederek", "kapitalizmin \u015fimdi yükseli\u015fe geçmi\u015f olan yeni biçimini; finans\u0131n kapitalizmin i\u015fleyi\u015fi içinde giderek artan rolünü" belgelediler. "Bu durum ‘malile\u015fme' olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131 ve bence Paul ile Harry'nin solda bu durumu fark eden ve [ona] dikkat çeken ilk ki\u015filer olduklar\u0131n\u0131 söylemek adilce olacakt\u0131r. Bunu tipik ikna güçleri, temel olgular üzerindeki hâkimiyetleri ve gerçekli\u011fin Marksist biçimde kavranmas\u0131 için gereken daha geni\u015f sonuçlar\u0131 görme yetenekleri ile birlikte yapt\u0131lar." Pollin'in daha sonraki bir f\u0131rsatta da hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 gibi: "Harry [Magdoff] ve Paul Sweezy bu e\u011filimin kabul edilmesinde gerçek öncüler oldular… çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n önemli bir yönü, [Monthly Review'da otuz y\u0131l boyunca yay\u0131nlanan] bu makalelerin, malile\u015fmenin ortaya ç\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 bir görüngü olarak, basit ancak zorlay\u0131c\u0131 ampirik verilerle izlemi\u015f olmas\u0131 gerçe\u011fidir… solda yer alan di\u011ferlerinin, Paul ile birlikte Harry'nin buna öncülük etmemesi halinde, bu e\u011filimleri fark edip etmeyecekleri ya da anlay\u0131p anlamayacaklar\u0131 belli de\u011fildir". 5<\/strong> <\/p>\n

Durgunluktan Malile\u015fmeye<\/strong> <\/p>\n

Magdoff ve Sweezy, kapitalizmin malile\u015fmesini çözümlerken basit anlamda istatistiksel e\u011filimleri kayda geçiriyor de\u011fillerdi. Bu e\u011filimi kapitalist geli\u015fmeye dair tarihsel çözümleme gözlü\u011fünden bakarak de\u011ferlendirdiler. Belki de bu çözümlemenin en özlü ifadesi, Sweezy taraf\u0131ndan 1997 y\u0131l\u0131nda, "More (or Less) on Globalization" ("Küreselle\u015fme Üzerine Daha Fazlas\u0131 (Ya Da Daha Az\u0131)") <\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makalede dile getirildi. Burada "kapitalizmin, yak\u0131n tarihindeki, 1974-75 bunal\u0131m\u0131 ile ba\u015flayan dönemdeki en üç önemli temel e\u011filim" olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ö\u011felere göndermede bulundu: "(1) Toplam büyüme oran\u0131n\u0131n yava\u015flamas\u0131, (2) Tekelci (ya da oligopolcü) çokuluslu \u015firketlerin dünya çap\u0131nda yay\u0131lmas\u0131 ve (3) Sermaye birikim sürecinin malile\u015fmesi olarak adland\u0131r\u0131labilecek olan durum". <\/p>\n

Sweezy için bu üç e\u011filim "içsel olarak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fki içinde"ydiler. Tekelle\u015fme, büyük \u015firketlerin kârlar\u0131n\u0131 \u015fi\u015firme e\u011filimindeyken, ayn\u0131 zamanda "giderek daha fazla kontrol alt\u0131na al\u0131nan piyasalardaki ek yat\u0131r\u0131m talebini" azalt\u0131yordu. Ortaya ç\u0131kan mant\u0131k, "daha fazla kâr, daha az kârl\u0131 yat\u0131r\u0131m f\u0131rsat\u0131, yani sermaye birikiminin yava\u015flamas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir reçete ve bu biçimde sermaye birikimi taraf\u0131ndan peki\u015ftirilen bir ekonomik büyüme" mant\u0131\u011f\u0131 idi. Sermaye kendi ekonomik art\u0131\u011f\u0131n\u0131 kullanman\u0131n bir yolunu ararken, buradan kaynaklanan "gerçek yat\u0131r\u0131m\u0131n sendeleyi\u015fi ve malile\u015fmenin tomurcuklanmas\u0131 biçimindeki ikili süreç", önce \u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131ndaki "alt\u0131n ça\u011f" y\u0131llar\u0131n\u0131n gölgelenmesi e\u015fli\u011finde ortaya ç\u0131km\u0131\u015f ve Sweezy'nin gözledi\u011fi gibi, "günümüze kadar artan bir yo\u011funlukla" devam etmi\u015fti. 6<\/strong> <\/p>\n

Bu tez, Paul Baran ve Paul Sweezy'nin, iktisatç\u0131 Michal Kalecki ve Josef Steindl'in çal\u0131\u015fmalar\u0131ndan esinlenen ve Karl Marks ve Rosa Lükasmburg'a kadar uzanan Monopoly Capital (Tekelci Sermaye-1966) <\/em>kitaplar\u0131nda sunulan teorik çerçeveden kökleniyordu. 7<\/strong> Baran ve Sweezy, tekelci kapitalist ekonominin, birincil mülk sahipleri olan ve sistemden asli olarak yararlanan küçük bir tekelciler\/oligolpolcüler az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 için devasa art\u0131klar üreten son derece üretken bir sistem oldu\u011funu ileri sürüyorlard\u0131. Kapitalistler olarak do\u011fall\u0131kla bu art\u0131\u011f\u0131 daha da fazla birikim elde etmek üzere yat\u0131r\u0131ma dönü\u015ftürmek istiyorlard\u0131. Fakat bu art\u0131klar\u0131 yaratanlarla ayn\u0131 ko\u015fullar ayn\u0131 zamanda kârl\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131ran engeller de olu\u015fturuyordu. \u015eirketler tüketicilere mevcut oligopolcü kâr oran\u0131n\u0131 ortaya ç\u0131kartan fiyatlarda mevcut mal düzeyini satmakta aç\u0131kça zorlan\u0131yorlard\u0131. Tüketim art\u0131\u015f\u0131ndaki zay\u0131fl\u0131k, \u015firketlerin a\u015f\u0131r\u0131 üretimden kaç\u0131nmaya ve kâr marjlar\u0131n\u0131 tehdit eden fiyat indirimleri yapmaya giri\u015fmeleriyle birlikte, üretken kapasite kullan\u0131m\u0131ndaki kesintilere yol aç\u0131yordu. Buradan kaynaklanan at\u0131l kapasite y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131 ise, yeni kapasiteye yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan pek az olanak oldu\u011funu ima ederek, ticari faaliyetler aç\u0131s\u0131ndan uyar\u0131c\u0131 bir sinyal yarat\u0131yordu. <\/p>\n

Sermaye sahipleri bak\u0131m\u0131ndan söz konusu olan ikilem, yat\u0131r\u0131m f\u0131rsatlar\u0131ndaki çölle\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda, ellerinde bulunan devasa art\u0131klarla ne yapacaklar\u0131 ikilemiydi. 1970'lerden itibaren bulduklar\u0131 ana çözüm, para sermayelerini koruman\u0131n ve geni\u015fletmenin bir yolu olarak mali ürünlere olan taleplerini art\u0131rmak oldu. Bu sürecin arz cephesinde, mali kurumlar bir dizi yeni mali araçla: vadeli i\u015flemler, opsiyonlar, türevler, yüksek riskli fonlar vs. ile birlikte öne ç\u0131kt\u0131lar. Sonuç \u015fimdi yirmi y\u0131ld\u0131r sürmekte olan mali spekülasyonun jet h\u0131z\u0131yla t\u0131rmanmas\u0131 oldu. <\/p>\n

Ortodoks iktisatç\u0131lar aras\u0131nda finans\u0131n bu orant\u0131s\u0131zca geli\u015fimi konusunda endi\u015fe duyan pek az isim mevcuttu. 1984'de, Ekonomik Dan\u0131\u015fmanlar Kennedy Konseyi üyesi ve 1981 Nobel iktisat ödülü sahibi James Tobin, "mali piyasalar\u0131m\u0131z\u0131n kumarhane etkisi"ne göndermede bulunarak baz\u0131 sonuçlara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131, "On the Efficiency of the Financial System" (Mali Sistemin Etkinli\u011fi Üzerine)<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir konu\u015fma yapt\u0131. Tobin dinleyicilerine öyle diyordu: <\/p>\n

"Rahats\u0131z edici bir Psikiyatrik \u015füpheyi itiraf edece\u011fim. Bu da kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131n giderek daha da fazlas\u0131n\u0131… mal ve hizmet üretimini d\u0131\u015f\u0131ndaki mali etkinliklere, sahip olduklar\u0131 toplumsal üretkenlikle orant\u0131s\u0131z ölçüde yüksek özel ödüllendirmeler sa\u011flayan etkinliklere f\u0131rlat\u0131p atmakta oldu\u011fumuzdur. Bilgisayar\u0131n muazzam gücünün bu ‘kâ\u011f\u0131ttan ekonomi' taraf\u0131ndan ayn\u0131 i\u015flemleri daha ekonomik biçimde yapmak üzere de\u011fil de, mali de\u011fi\u015f toku\u015flar\u0131n miktar\u0131n\u0131 ve çe\u015fitlili\u011fini \u015fi\u015firmek üzere i\u015fe ko\u015fuldu\u011fundan ku\u015fku duyuyorum. Belki de bu nedenle, yüksek teknoloji \u015fu ana kadar ekonomi çap\u0131ndaki üretkenlikte hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yaratan sonuçlar ortaya ç\u0131kard\u0131. Keynes'in de kendi döneminde görmü\u015f oldu\u011fu gibi, mali araçlar\u0131n nakde dönü\u015ftürülebilirlik ve müzakere edilebilirlik avantajlar\u0131n\u0131n miyop ve etkinliksiz, n-inci derecedeki spekülasyonu kolayla\u015ft\u0131rma pahas\u0131na yap\u0131l\u0131yor olmas\u0131ndan korkuyorum… Keynes'in mali araçlar\u0131n geçici sahiplerine yönelik daha büyük cayd\u0131r\u0131c\u0131lar ve uzun vadeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lara yönelik daha büyük ödüller sunmam\u0131z gerekti\u011fi konusundaki önermesinin hakl\u0131 olmas\u0131ndan ku\u015fkulan\u0131yorum.<\/em> "8<\/strong> <\/p>\n

Tobin'in vurgulad\u0131\u011f\u0131 nokta kapitalizmin elindeki art\u0131\u011f\u0131 gerçek ekonomideki uzun vadeli yat\u0131r\u0131mlar yerine giderek daha spekülatif, kumarhane benzeri etkinliklere yönlendirmesi nedeniyle, etkinlik yoksunu haline gelmekte oldu\u011fuydu. 9<\/strong> 1970'lerde daha sonra uluslararas\u0131 de\u011fi\u015f toku\u015f ili\u015fkileri üzerinde konulacak "Tobin vergisi" diye adland\u0131r\u0131lan bir vergi önerdi. Bu vergi küresel ekonominin a\u011f\u0131rl\u0131k merkezini spekülatif finanstan üretime do\u011fru yeniden kayd\u0131rarak yat\u0131r\u0131mlar\u0131 güçlendirmeyi tasarl\u0131yordu. <\/p>\n

Magdoff ile Sweezy ise, 1985 tarihli "The Financial Explosion" ("Mali Patlama") <\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalelerinde, finans\u0131n h\u0131zla büyümesinin gerçek ekonomi üzerinde ölümcül etkilerde bulundu\u011funu ileri süren Tobin gibilerle tam bir kar\u015f\u0131tl\u0131k içinde, malile\u015fmenin kapitalizm aç\u0131s\u0131ndan durgunluk e\u011filimi ba\u011flam\u0131nda i\u015flevsel oldu\u011funu iddia ettiler: <\/p>\n

"Kumarhane toplumu asl\u0131nda bir sürü yetenek ve enerjiyi mali kâ\u011f\u0131t oyunlar\u0131na aktar\u0131yor mu? Evet, elbette. Mant\u0131kl\u0131 hiç kimse bunu yads\u0131yamaz. Bunu gerçek mal ve hizmet üretmek pahas\u0131na m\u0131 yap\u0131yor? Kesinlikle hay\u0131r. Mali yap\u0131n\u0131n havas\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, \u015fimdi burada istihdam edilmekte olan yetenek ve enerjinin üretken faaliyetlere do\u011fru kayaca\u011f\u0131n\u0131 varsayman\u0131n hiçbir nedeni yoktur. Bunlar basit biçimde i\u015fsiz kalabilirler ve ülkenin zaten devasa miktarlara ula\u015fm\u0131\u015f olan aylak insani ve maddi kaynaklar havuzuna eklenebilirler. Kumarhane toplumu ekonomik büyümenin önündeki önemli bir engel midir? Yine, kesinlikle hay\u0131r. Ekonominin son y\u0131llarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 büyüme, bar\u0131\u015f zamanlar\u0131nda bugüne kadar görülmemi\u015f olan askeri y\u0131\u011f\u0131nak haricinde, neredeyse tamamen mali patlamadan kaynaklanmaktad\u0131r. <\/em>10<\/strong> <\/p>\n

Bu bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131nda kapitalizm, durgunlukla malile\u015fme aras\u0131nda olu\u015fan karma\u015f\u0131k, yeni bir ili\u015fkinin temsil etti\u011fi bir dönü\u015fümden geçmektedir. Sweezy yakla\u015f\u0131k on y\u0131l sonra, "The Triumph of Financial Capital"de ("Mali Sermayenin Zaferi") <\/em>\u015föyle ilan etti: <\/p>\n

"Bu mali üstyap\u0131n\u0131n son yirmi y\u0131l\u0131n eseri oldu\u011funu söyledim. Bu da, ortaya ç\u0131kmas\u0131n\u0131n kabaca 1970'lerde durgunlu\u011fun geri gelmesiyle e\u015fzamanl\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. Ama bu durum önceki bütün deneyimler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda anlams\u0131zla\u015fm\u0131yor mu? Mali patlamalar geleneksel olarak gerçek ekonomideki zenginlikle el ele gitti. Bu durumun art\u0131k geçerli olmamas\u0131, \u015fimdi yirminci yüzy\u0131l\u0131n sonunda bunun kar\u015f\u0131t\u0131n\u0131n daha geçerli hale gelmesi: bir ba\u015fka deyi\u015fle art\u0131k mali patlaman\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir gerçek ekonomiden de\u011fil de, durgun bir ekonomiden beslenmesi gerçekten de mümkün müdür? <\/p>\n

Bu soruya verilecek olan yan\u0131t\u0131n, evet mümkündür ve bu da ya\u015fanmaktad\u0131r biçiminde oldu\u011funu dü\u015fünüyorum. Buna mali olanla gerçek olan aras\u0131ndaki tersine dönmü\u015f ili\u015fkinin, dünyadaki [dünya ekonomisindeki] yeni e\u011filimleri anlamak bak\u0131m\u0131ndan son derece kilit bir nitelikte oldu\u011funa ikna olmu\u015f bulundu\u011fumu ekleyece\u011fim.<\/em> <\/p>\n

Geriye dönülüp bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu "tersine dönmü\u015f" ili\u015fkinin kapitalizm aç\u0131s\u0131ndan ba\u015f\u0131ndan itibaren mevcut oldu\u011fu aç\u0131kt\u0131r. Fakat bu sadece sistemin belirli bir geli\u015fme evresinde maddile\u015febilecek olan bir ili\u015fkiydi. Soyut olas\u0131l\u0131k, hem Marks hem de Keynes taraf\u0131ndan vurgulanan, sermaye birikimi sürecinin iki yönlü olmas\u0131 gerçe\u011finde yat\u0131yordu: Sermaye birikimi gerçek varl\u0131klar\u0131n mülkiyetini ve ayr\u0131ca bu gerçek varl\u0131klar üzerindeki kâ\u011f\u0131ttan iddialar\u0131 içeriyordu. Bu ko\u015fullarda gerçek birikimle mali spekülasyon aras\u0131ndaki çeli\u015fki ihtimali sistemde ba\u015f\u0131ndan itibaren içseldi. <\/p>\n

Ortodoks iktisatç\u0131lar\u0131n; tasarrufçunun, bu biçimde elde edilmi\u015f olan paray\u0131 daha sonra üretimi geni\u015fletmek üzere kullanan giri\u015fimci kar\u015f\u0131s\u0131nda ve gerçek varl\u0131klar üzerinde mali bir iddiaya sahip oldu\u011fu basit varsay\u0131m\u0131 üzerinde çal\u0131\u015farak, üretken yat\u0131r\u0131mlarla mali yat\u0131r\u0131mlar\u0131n birbirine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu uzun zamand\u0131r varsay\u0131yor olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, bu durum, uzunca bir süre geçersiz say\u0131ld\u0131. Üretken yat\u0131r\u0131mlarla mali varl\u0131klar\u0131n y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131 aras\u0131nda hiçbir zorunlu dolays\u0131z ba\u011flant\u0131 yoktur. Yani bu ikisi aç\u0131s\u0131ndan kayda de\u011fer bir "ayr\u0131\u015ft\u0131rma" mümkündür. 11<\/strong> Ancak, bu çeli\u015fki olgun bir mali sistem mevcut olmad\u0131\u011f\u0131nda, normalde büyüme döneminin sonunu i\u015faret eden, kapitalizmin tarihi boyunca ortaya ç\u0131kan spekülatif köpüklerden daha ileriye gidemez. Bu tür olaylar, ciddi kopu\u015flar yaratmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, bir bütün olarak sistemin yap\u0131s\u0131 ve i\u015fleyi\u015fi üzerinde küçük ya da çok az etkide bulunmu\u015flard\u0131r. <\/p>\n

Finans\u0131n sahnenin tam ortas\u0131na yerle\u015fmesinin ve üretimle finans aras\u0131ndaki çeli\u015fkinin olgunla\u015fmas\u0131n\u0131n öncesinde, on dokuzuncu yüzy\u0131l\u0131n sonunda ve yirminci yüzy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda tekelci kapitalizmin ortaya ç\u0131kmas\u0131 ve bir sanayi hisseleri piyasas\u0131n\u0131n geli\u015fmesi gerekti. Tekelci sermayenin yeni rejiminin ilk ba\u015ftaki on y\u0131llar\u0131nda, demiryollar\u0131 ile ilgili olarak geli\u015fen yat\u0131r\u0131m bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131, devasa \u015firket birle\u015fmelerini ve dev, tekelci \u015firketlerin hâkimiyetindeki bir ekonominin geli\u015fmesini kolayla\u015ft\u0131rarak, mali bir güç merkezi olarak belirginle\u015fti. Bu, J. P. Morgan'lar\u0131n dönemiydi. Birle\u015fik Devletlerdeki Thorstein Veblen ve Avusturya'daki Rudolf Hilferding'in her ikisi de birbirlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak bu dönemde tekelci sermaye hakk\u0131nda teoriler geli\u015ftirerek, özellikle mali sermayenin oynad\u0131\u011f\u0131 rolü vurgulad\u0131lar. <\/p>\n

Yine de, Büyük Bunal\u0131m'\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 on y\u0131l gelip çatt\u0131\u011f\u0131nda, tekelci kapitalist ekonominin mali üstyap\u0131s\u0131, 1929 borsa krizi taraf\u0131ndan damgalanan bir biçimde çöktü. Mali sermaye bunal\u0131m içinde büyük ölçüde eridi ve gerçek ekonominin nekahetinde hiçbir önemli rol oynamad\u0131. ABD ekonomisini bunal\u0131mdan ç\u0131kartan, \u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan devasa devlet-destekli askeri harcama art\u0131\u015f\u0131 oldu. 12<\/strong> <\/p>\n

Paul Baran ve Paul Sweezy 1960'lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda Tekelci Sermaye'yi yazd\u0131klar\u0131nda 1960'lar\u0131n alt\u0131n ça\u011f\u0131nda devletin (sivil ve askeri harcamalar\u0131n), sat\u0131\u015f gayretlerinin, ikinci büyük otomobille\u015fme dalgas\u0131n\u0131n ve di\u011fer ö\u011felerin art\u0131\u011f\u0131 emerek ve sistemi durgunluktan ç\u0131kartarak, kapitalist ekonomiyi nas\u0131l su yüzünde tuttu\u011funu vurgulad\u0131lar. Ayr\u0131ca FIRE'a (yani finans, yat\u0131r\u0131m ve gayr\u0131 menkule) giden devasa art\u0131k miktar\u0131na i\u015faret ettiler, fakat bunu o dönemde görece az vurgulad\u0131lar. <\/p>\n

Ancak, 1970'lerde ekonomik durgunlu\u011fun yeniden ortaya ç\u0131k\u0131\u015f\u0131yla birlikte, art\u0131k Magdoff ile birlikte yazmakta olan Sweezy, finans\u0131n büyümesi üzerinde giderek daha fazla odaklanmaya ba\u015flad\u0131. 1975'de "Banks: Skating on Thin Ice," ("Bankalar: \u0130nce Buzda Kaymak") <\/em>isimli makalede, " borcun ve bankalar\u0131n eri\u015fim alanlar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 geni\u015flemesi, kapitalist sistemi ve kârlar\u0131n\u0131 korumak; çeli\u015fkilerini, en az\u0131ndan geçici olarak alt etmek ve Birle\u015fik Devletlerin emperyalist yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ve sava\u015flar\u0131n\u0131 desteklemek için gereken \u015feyin ta kendisiydi" 13 <\/strong>diye ileri sürdüler. <\/p>\n

Tekelci-Mali Sermaye<\/strong> <\/p>\n

1970'lerde "ekonominin, \u0131l\u0131ml\u0131 bir mali eklenti taraf\u0131ndan kendisine hizmet edilen bir üretim sisteminden olu\u015fan eski yap\u0131s\u0131" hâlâ yerli yerindeyse, Sweezy'nin 1995'de gözlemledi\u011fine göre, bu durum 1980'lerin sonlar\u0131nda "yerini, oldukça geni\u015flemi\u015f olan bir mali sektörün yüksek bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k derecesine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve temeldeki üretim sisteminin tepesine oturdu\u011fu yeni bir yap\u0131ya b\u0131rakt\u0131" 14<\/strong> Durgunluk ve muazzam mali spekülasyon ayn\u0131 derin köklü, geri dönü\u015fü olmayan ekonomik açmaz\u0131n asmbiyotik cepheleri olarak ortaya ç\u0131kt\u0131lar. <\/p>\n

Bu asmbiyozun üç ya\u015famsal cephesi mevcuttur: (1) Temeldeki ekonominin durgunlu\u011fu kapitalistlerin para sermayelerini korumak ve geni\u015fletmek için finans\u0131n büyümesine giderek daha fazla ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmeleri demekti. (2) Kapitalist ekonominin mali üstyap\u0131s\u0131 alttaki üretken ekonomideki temellerinden tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z biçimde geni\u015fleyemezdi; yani spekülatif köpüklerin patlamas\u0131 sürekli tekrarlanan ve büyüyen bir sorundu. 15<\/strong> (3) Malile\u015fme, ne kadar geni\u015flerse geni\u015flesin, üretim içindeki durgunlu\u011fu asla alt edemezdi. <\/p>\n

Kapitalist devletin oynad\u0131\u011f\u0131 rol, malile\u015fmenin yeni buyruklar\u0131n\u0131 yerine getirmek üzere dönü\u015ftürüldü. Devletin, k\u0131sa vadeli likidite sunumundan sorumlu son kurtar\u0131c\u0131 borç veren olarak sahip oldu\u011fu rol, sistemle tam anlam\u0131yla eklemlendi. FED [ABD Merkez Bankas\u0131; ç.n.] 1987 borsa krizinden itibaren tüm hisse senedi piyasas\u0131 için, borsada 2006'da son derece keskin bir gerilemeyi önleyemeyecek olan aç\u0131k seçik bir "çökemeyecek kadar büyük" siyasetini benimsedi. 16<\/strong> Bu ko\u015fullar, malile\u015fmenin durgunluktan muzdarip ekonominin sürekli bir yap\u0131sal gere\u011fi haline geldi\u011fi, benimse "tekelci-mali sermaye" olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m durumun yükseli\u015fine damgas\u0131n\u0131 vurdu. <\/p>\n

S\u0131n\u0131fsal ve Emperyal Sonuçlar<\/strong> <\/p>\n

Malile\u015fmenin kökenleri bütün bunlar sayesinde aç\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015ftuysa, bir yandan da somut s\u0131n\u0131fsal ve emperyal sonuçlardan söz etmek gerekir. Yer s\u0131n\u0131rlamas\u0131 dâhilinde kendimi sekiz k\u0131sa gözlemle s\u0131n\u0131rland\u0131raca\u011f\u0131m. <\/p>\n

(1)<\/strong> Malile\u015fme belirli mali köpükleri a\u015fan süre\u011fen bir süreç olarak de\u011ferlendirilebilir. 1987 borsa çökü\u015fü ile ba\u015flayan son mali erimelere bakarsak, çarp\u0131c\u0131 olan, bunlar\u0131n malile\u015fme e\u011filimini durdurmak ya da hatta yava\u015flatmakta ne kadar az etkide bulunmu\u015f olduklar\u0131d\u0131r. 2000 Mart ay\u0131 ile 2002 Kas\u0131m ay\u0131 aras\u0131nda (Standart and Poor's 500 listesiyle ölçüldü\u011fünde) Wall Street sat\u0131\u015flar\u0131ndaki borsa de\u011ferlenmesinde yer alan kay\u0131plar\u0131n yar\u0131s\u0131 yaln\u0131zca iki y\u0131l sonra yeniden kazan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1985'de ABD borçlar\u0131 GSY\u0130H'n\u0131n iki kat\u0131 iken, yirmi y\u0131l sonra ABD borçlar\u0131 ulusun GSY\u0130H'n\u0131n yakla\u015f\u0131k üç buçuk kat\u0131na ula\u015farak, tüm dünyan\u0131n 44 trilyon dolarl\u0131k GSY\u0130H'\u0131na yakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. D\u0131\u015f ticaret i\u015flemlerinin ortalama günlük hacmi 1989'da 570 milyar dolardan 2006'da 2.7 trilyon dolara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. 2001'den bu yana küresel kredi türevleri piyasas\u0131 (kredi risk transfer araçlar\u0131 küresel piyasas\u0131) y\u0131lda yüzde 100'ü a\u015fan bir h\u0131zla büyümü\u015ftür. Yeni bin y\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 bir öneme sahip olan küresel ticareti yap\u0131lan kredi türevlerinin nominal de\u011feri 2008'in ilk yar\u0131s\u0131 itibar\u0131yla 26 trilyon dolara f\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. 17<\/strong> <\/p>\n

(2)<\/strong> Tekelci-mali sermaye, Hilferding ve di\u011ferlerinin, özellikle yat\u0131r\u0131m bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n hâkimiyetinden kaynaklanan ve erken yirminci yüzy\u0131l döneminin "mali sermaye"si olarak tarif ettikleri mali sermayeden niteliksel olarak farkl\u0131 bir görüngüdür. Çal\u0131\u015fmalar son on y\u0131llar boyunca Birle\u015fik Devletlerdeki mali \u015firketlerin kârlar\u0131n\u0131n, mali olmayan \u015firketlere k\u0131yasla artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 göstermekle birlikte, mali olmayan \u015firketlerin de sermaye ve para piyasalar\u0131na yo\u011fun kat\u0131l\u0131m\u0131 nedeniyle bu ikisi aras\u0131nda basit bir ayr\u0131m mevcut de\u011fildir. 18<\/strong> Büyük zenginlik y\u0131\u011f\u0131lmalar\u0131 giderek üretimden çok finansla ili\u015fkili hale gelmekte ve finans giderek artan oranda mali olmayan \u015firketlerin nakit ak\u0131\u015f yönetimiyle ilgili kurallar\u0131 ve h\u0131z\u0131 belirlemektedir. Yine de mali olmayan ve mali kurumlar\u0131n kayna\u015fmas\u0131 bu durumun sermayenin kendi içindeki bir bölünme olarak görülmesini zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. <\/p>\n

(3)<\/strong> Son derece önemli mali varl\u0131klar\u0131n mülkiyeti aç\u0131kças\u0131 kapitalist s\u0131n\u0131f üyeli\u011finin temel belirleyicisidir. Toplumun mali zenginlik ve gelir bak\u0131m\u0131ndan en tepesi ve en alt\u0131 aras\u0131ndaki uçurum \u015fimdi astronomik oranlara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Birle\u015fik Devletlerde 2001'de mali zenginlik sahiplerinin en üstteki yüzde 1'i (ki sahipleri taraf\u0131ndan oturulan konutlar\u0131n hisselerini hariçte b\u0131rakmaktad\u0131r) nüfusun en alttaki yüzde 80'lik bölümünün sahip oldu\u011fundan dört kat daha fazlas\u0131na sahiptir. Nüfusun en zengin yüzde 1'i hisseler bak\u0131m\u0131ndan geriye kalan yüzde 99'luk bölümünkine e\u015fit olan 1.9 trilyon dolarl\u0131k bir bölümü elinde bulundurmaktad\u0131r. 19<\/strong> Birle\u015fik Devletlerdeki gelir uçurumu son on y\u0131llar içinde öylesine geni\u015flemi\u015ftir ki FED Kurulu Ba\u015fkan\u0131 Ben S. Bernanke, 6 \u015eubat 2007'de, "gerçek ücretlerde daha fazla e\u015fitsizlik yönünde uzun vadeli bir e\u011filim"i vurgulayarak, "The Level and Distribution of Economic Well Being" ("Ekonomik Refah\u0131n Düzeyi ve Bölü\u015fümü") <\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir konu\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bernanke'nin belirtti\u011fi üzere, "gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n tepesindeki yüzde 1'lik bölümdeki hanelerin ellerinde toplanan vergi sonras\u0131 gelir pay\u0131 1979'daki yüzde 8'den 2004'deki yüzde 14'e yükseldi". 2006 Eylül ay\u0131nda en zengin 60 Amerikal\u0131n\u0131n, bir önceki y\u0131ld\u0131n yakla\u015f\u0131k yüzde 10 daha üzerinde olan, 630 milyar dolar de\u011ferindeki bir servete sahip oldu\u011fu tahmin ediliyor. (New York Times, 1 Mart 2007). <\/p>\n

Yak\u0131n tarih e\u015fitsizlikteki h\u0131zl\u0131 art\u0131\u015f\u0131n sistemin tekelci-mali sermaye evresinin özsel bir gere\u011fi haline geldi\u011fini gösteriyor. Mali üstyap\u0131n\u0131n spekülatif köpüklerin patlamaks\u0131z\u0131n geni\u015flemeye devam etmesi için yeni nakit zerk edilmesi yönündeki talepleri sonsuz gibi görünüyor. Bu da sömürünün artmas\u0131n\u0131 ve daha e\u015fitsiz bir gelir ve servet da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 gerektiriyor ve toplam durgunluk sorununu yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131yor. <\/p>\n

(4)<\/strong> Durgunluk-malile\u015fme dinami\u011finin merkezi bir cephesi konut spekülasyonu. Bu durum konut sahiplerinin durgunla\u015fan gerçek ücretlere kar\u015f\u0131n ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 yükselen konut hisselerinden borçlanarak, kayda de\u011fer ölçüde korumalar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Pollin'in gözlemledi\u011fi gibi, Magdoff ve Sweezy, "ABDli hanelerin, [ücretleri durgunla\u015fmaya ve dü\u015fmeye ba\u015flarken ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131 koruman\u0131n bir arac\u0131 olarak kendi evlerinin büyüyen hisselerinden çekmek suretiyle] borca giderek daha fazla ba\u011f\u0131ml\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131 hemen herkesten daha önce gördüler". 20<\/strong> Fakat son krizden bu yana devam eden dü\u015fük faiz oranlar\u0131 bir konut köpü\u011fü yaratarak, konuttaki gerçek spekülasyonu te\u015fvik etti. Bugün konut köpü\u011fünün \u015fi\u015fmesi ABD ekonomisindeki istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n temel bir nedeni halini ald\u0131. Tüketici borç faiz oranlar\u0131 art\u0131yor, tüketicilerin borç faizlerini ödemek için ba\u011f\u0131ml\u0131 olduklar\u0131 konut de\u011ferindeki yükselme ise \u015fimdi yok oldu. Tek aile konutlar\u0131n\u0131n fiyatlar\u0131 ülkenin en büyük 149 büyük kent bölgesinin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131nda 2006'n\u0131n son çeyre\u011finde dü\u015ftü (New York Times, 16 \u015eubat 2007). <\/p>\n

Konut köpü\u011fü, durgunlu\u011fun dengelenmesi ve bir malile\u015fme temeli olarak öylesine ya\u015famsal bir hale gelmi\u015f ve ABD'li hanelerin temel refah\u0131 ile öylesine yak\u0131ndan ili\u015fkili bir hal alm\u0131\u015ft\u0131r ki, konut piyasas\u0131n\u0131n mevcut zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 hem keskin bir ekonomik gerilemeyi hem de yayg\u0131n bir mali düzensizli\u011fi harekete geçirebilir. Faiz oranlar\u0131n\u0131n daha da yükselmesi, durgun ya da hatta daha da dü\u015fen konut de\u011ferleri ile tüketici borç faiz oranlar\u0131n\u0131n yükselmesi gibi bir k\u0131s\u0131r döngü yaratarak, bir dizi iflasa neden olma potansiyeline sahiptir. ABD'nin tüketiminin dünya ekonomisine yönelik talebin ana kayna\u011f\u0131 durumunda olmas\u0131 gerçe\u011fi, bu durumun daha küreselle\u015fmi\u015f bir krize katk\u0131da bulunmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ortaya ç\u0131karmaktad\u0131r. <\/p>\n

(5)<\/strong> Solda \u015fu anda popüler olan tezlerden birisi mali küreselle\u015fmenin dünya ekonomisini, art\u0131k devletlerin önem ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 bir ölçüde de\u011fi\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu tezidir. Daha çok, Ignacio Ramonet'in "Disarming the Market" ("Piyasay\u0131 Silahs\u0131zland\u0131rmak") <\/em>makalesinde ortaya koydu\u011fu üzere (Le Monde Diplomatique, Aral\u0131k 1997): <\/p>\n

"Mali küreselle\u015fme kendisine göre bir yasad\u0131r ve kendi yönetici ayg\u0131t\u0131, kendi etki alanlar\u0131, kendi eylem araçlar\u0131 ile birlikte ayr\u0131 bir ulus ötesi devlet yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Yani Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF), Dünya Bankas\u0131, Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi ve Kalk\u0131nma Örgütü (OECD) ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) gibi… Bu suni dünya devleti toplumda herhangi bir temeli olmayan bir güçtür. Bunun yerine mali piyasalara ve efendisi oldu\u011fu devasa ticari faaliyetlere yan\u0131t verebilir niteliktedir. Sonuç, gerçek dünyadaki gerçek devletlerin herhangi bir güç temeline sahip olmayan toplumlar haline gelmeleridir. Ve durum sürekli olarak daha da kötüle\u015fmektedir.<\/em> <\/p>\n

Ancak bu görü\u015fler oldukça temelsizdir. Dünya ekonomisinin malile\u015fmesi inkâr edilemez olmakla birlikte, bu durumu yeni bir uluslararas\u0131 sermayenin yarat\u0131lmas\u0131 olarak görmek devasa bir mant\u0131k s\u0131çramas\u0131 yapmak demektir. Küresel tekelci-mali sermaye kapitalizmi, istikras\u0131z ve bölünmü\u015f bir sistem olmaya devam etmektedir. IMF, Dünya Bankas\u0131 ve (GATT'\u0131n mirasç\u0131s\u0131 olan) DTÖ, (buna OECD dâhil edilse bile) "ayr\u0131 bir ulus ötesi devlet" olu\u015fturmamaktad\u0131r, bunlar \u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda temelde Birle\u015fik Devletler taraf\u0131ndan küresel sistemi uluslararas\u0131 sermayenin ç\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda yönetmek üzere dayat\u0131lm\u0131\u015f olan Bretton Woods sistemi içinde ortaya ç\u0131kan uluslararas\u0131 örgütlenmelerdir. Önde gelen emperyalist devletlerin ve onlar\u0131n ekonomik ç\u0131karlar\u0131n\u0131n denetimi alt\u0131nda kalmaya devam etmektedirler. Bu kurumlar\u0131n kurallar\u0131 asimetrik biçimde uygulanmaktad\u0131r; bu kurallar ABD sermayesine en az ölçüde müdahalede bulunmakta, dünyan\u0131n en yoksul halklar\u0131n\u0131n daha fazla sömürülmesine en büyük hizmeti vermektedir. <\/p>\n

(6)<\/strong> "Neo liberalizm" olarak adland\u0131rmakta oldu\u011fumuz durum, t\u0131pk\u0131 Keynesçili\u011fin klasik tekelci sermayenin daha eski evresinin ideolojik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmas\u0131 gibi, tekelci-mali sermayenin ideolojik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bugünün uluslararas\u0131 sermaye piyasalar\u0131, devlet yetkililerinin ekonomilerini faiz haddi düzeyleri ve sermaye ak\u0131\u015flar\u0131 gibi alanlarda düzenlemeleri bak\u0131m\u0131ndan ciddi s\u0131n\u0131rlar getirmektedir. Bu yüzden, neoliberalizmin, Thatcher ve Reagan dönemlerinden ba\u015flayarak, hegemonik ekonomik ideoloji halinde geli\u015fmesi, bir ölçüde mali küreselle\u015fme taraf\u0131ndan ortaya ç\u0131kart\u0131lm\u0131\u015f olan yeni sermaye buyruklar\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. <\/p>\n

(7)<\/strong> Dünya ekonomisinin artan oranda malile\u015fmesi azgeli\u015fmi\u015f ekonomilere yönelik daha fazla emperyal nüfuz etme etkinli\u011fi ve neoliberal küreselle\u015fme siyasetleri taraf\u0131ndan damgalanan daha fazla mali ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131kla sonuçlanmaktad\u0131r. Somut bir örnek, son birkaç on y\u0131l içinde küresel tekelci-mali sermayenin egemenli\u011fi alt\u0131nda, ekonomisinin birinci önceli\u011fi yabanc\u0131 (öncelikle de portföy) yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 kendine çekmek ve IMF dâhil, uluslararas\u0131 sermayeye olan d\u0131\u015f borçlar\u0131n\u0131 ödemek olan Brezilya'd\u0131r. Sonuç, mali ölçütlerle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha iyi "ekonomik temeller" olarak saptanmaktad\u0131r, ama bu duruma yüksek faiz oranlar\u0131, sanayisizle\u015fme, ekonomideki yava\u015f büyüme ve küresel finans\u0131n genellikle son derece h\u0131zl\u0131 hareketleri kar\u015f\u0131s\u0131nda artan k\u0131r\u0131lganl\u0131k e\u015flik etmi\u015ftir. 21<\/strong> <\/p>\n

(8)<\/strong> Kapitalizmin malile\u015fmesi daha denetlenemez bir sistemle sonuçlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bugün küresel mali ili\u015fkilerde bir nebze istikrar kurma sorumlulu\u011funu üstlenmi\u015f olanlar\u0131n ne ölçüde korktuklar\u0131 gözle görülebilir durumdad\u0131rlar. IMF 2000'lerin ba\u015flar\u0131nda, 1997-98 Asya mali krizine, 2000'de "yeni ekonomi" köpü\u011fünün patlamas\u0131na ve 2001'de Arjantin'in d\u0131\u015f borç ödemeleri aç\u0131s\u0131ndan iflas etmesine yan\u0131t olarak, dört ayl\u0131k bir Küresel Mali \u0130stikrar Raporu yay\u0131nlamaya ba\u015flad\u0131. Sistemin artan havaili\u011fi ve istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda aç\u0131k seçik bir fikir edilmek için bu raporun çe\u015fitli say\u0131lar\u0131na göz atmak yeterlidir. Bir kez durduklar\u0131nda patlamak spekülatif köpüklerin karakteristi\u011fidir. Bu durumda riskin sürekli artmas\u0131 ve mali sisteme hep daha fazla nakit zerk edilmesi, mali yap\u0131 daha da k\u0131r\u0131lganla\u015ft\u0131kça daha da güç kazanan bir buyru\u011fa dönü\u015fmektedir. Küresel Mali \u0130stikrar Raporu'nun her bir say\u0131s\u0131, mali piyasalar\u0131 tehdit etti\u011fi görülen bir "riskten kaç\u0131nma" hayaletine yap\u0131lan göndermelerle doludur. <\/p>\n

IMF Yürütme Kurulu müdürleri Eylül 2006 Küresel Mali \u0130stikrar Raporu'nda yüksek riskli fonlar\u0131n ve kredi türevlerinin h\u0131zla büyümesinin mali istikrar üzerinde sistematik bir etkide bulunmas\u0131yla, ABD ekonomisinin yava\u015flamas\u0131 ve konut piyasas\u0131n\u0131n so\u011fumas\u0131n\u0131n, beklenmedik \u015foklar durumunda daha da "artabilecek" daha da büyük "mali sars\u0131nt\u0131lara" yol açabilece\u011fi yönündeki endi\u015felerini dile getirdiler. 22<\/strong> Bu ba\u011flam, sistem üzerindeki beklenmedik ve keskin \u015foklar\u0131n ve bu \u015foklardan kaynaklanan mali bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n kaç\u0131n\u0131lmaz \u015feyler olarak görülece\u011fi kadar denetim d\u0131\u015f\u0131na kaçan bir malile\u015fme ba\u011flam\u0131d\u0131r. Tarihçi Gabriel Kolko'nun yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, "dünya mali sistemi hakk\u0131nda en fazla bilgi sahibi olanlar giderek daha fazla endi\u015fe duyuyorlar ve bunun için hakl\u0131 nedenleri de var. En ‘sayg\u0131n' kaynaklardan \u015fiddetli uyar\u0131lar geliyor. Gerçeklik gözden gitti. Açgözlülük \u015feytanlar\u0131 kaybediyorlar". 23<\/strong> <\/p>\n

Notlar: <\/strong><\/p>\n

1. Gerald A. Epstein, "Introduction," Epstein, der., Financialization and the World Economy (Northampton, MA: Edward Elgar, 2005), 1 içinde. <\/p>\n

2. John Bellamy Foster, "Monopoly-Finance Capital," Monthly Review 58, no. 7 (Aral\u0131k 2007), 1-14. (Türkçe MR: "Tekelci-Mali Sermaye", Say\u0131 13) <\/p>\n

3. "Malile\u015fme" teriminin mevcut kullan\u0131m\u0131, bu terimi Boiling Point (New York: Random House, 1993) isimli yap\u0131t\u0131nda kullanan ve bir y\u0131l sonra Arrogant Capital isimli kitab\u0131n\u0131n, malile\u015fmeyi "ayr\u0131ks\u0131 gerçek ve mali ekonomiler aras\u0131nda uzam\u0131\u015f bir çatlak" olarak tan\u0131mlayan önemli bir bölümünü Financialization of America (Amerikan\u0131n Malile\u015fmesi) konusuna ay\u0131ran Kevin Phillips'e çok \u015fey borçludur (New York: Little, Brown, and Co., 1994), 82. Ayn\u0131 y\u0131l Giovanni Arrighi, The Long Twentieth Century (New York: Verso, 1994) (Türkçesi: Uzun Yirminci Yüzy\u0131l, Çeviren: Recep Boztemur, \u0130mge Kitapevi Yay\u0131nlar\u0131, 2000) kitab\u0131nda uluslararas\u0131 hegemonik geçi\u015fkenlikle ilgili bir çözümlemesinde kavram\u0131 kulland\u0131. <\/p>\n

4. Harry Magdoff ABD ekonomisindeki artan borç ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunu ilk kez orijinal olarak 1965'de Socialist Register'da yay\u0131nlanan bir makalede ortaya att\u0131. Bak\u0131n\u0131z Harry Magdoff ve Paul M. Sweezy, The Dynamics of U.S. Capitalism (New York: Monthly Review Press, 1972), 13-16. <\/p>\n

5. Robert Pollin, "Remembering Paul Sweezy: ‘He was an Amazingly Great Man'"; Counterpunch, http:\/\/www.counterpunch.org, 6-7 Mart 2004; "The Man Who Explained Empire: Remembering Harry Magdoff," Counterpunch, http:\/\/www..counterpunch.org, 6 Ocak 2006. <\/p>\n

6. Paul M. Sweezy, "More (or Less) on Globalization," Monthly Review 49, no. 4 (Eylül 1997), 3-4. <\/p>\n

7. Paul A. Baran ve Paul M. Sweezy, Monopoly Capital (New York: Monthly Review Press, 1966). <\/p>\n

8. James Tobin, "On the Efficiency of the Financial System," Lloyd's Bank Review, no. 153 (1984), 14-15. <\/p>\n

9. A\u015fa\u011f\u0131daki çözümlemede mali ekonominin kar\u015f\u0131t\u0131 olarak, üretim (yani GSY\u0130H olarak ölçülen ekonomik ç\u0131kt\u0131) âlemine göndermede bulunmak üzere "gerçek ekonomi" terimini kullanmak konusundaki eski ekonomik gelene\u011fi izleyece\u011fim. Yine de hem "gerçek ekonomi" hem de mali ekonomi kelimenin normal anlam\u0131 içinde aç\u0131kça gerçektirler. <\/p>\n

10. Harry Magdoff ve Paul M. Sweezy, Stagnation and the Financial Explosion (New York: Monthly Review Press, 1987), 149. Magdoff ve Sweezy 15 Eylül 1985 tarihli özel bask\u0131s\u0131nda "The Casino Society" ("Kumarhane Toplumu") hakk\u0131nda sonuçlara varan Business Week'teki bir kö\u015fe yaz\u0131s\u0131 ile tart\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. <\/p>\n

11. Paul M. Sweezy, "Economic Reminiscences," Monthly Review 47, no. 1 (May\u0131s 1995), 8; Lukas Menkhoff ve Norbert Tolksdorf, Financial Market Drift (New York: Springer-Verlag, 2001). <\/p>\n

12. Yat\u0131r\u0131m bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n (sözde "para-tröstü olarak), tekelci kapitalizmin olu\u015fum döneminde elde etti\u011fi, sistemin en tepesindeki iktidar konumunu yeniden kazanmaktaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131, bu dönemde elde etmi\u015f oldu\u011fu gücün üzerine yasland\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullar\u0131n geçici olmas\u0131 gerçe\u011fine ba\u011flanabilir. Bak\u0131n\u0131z Paul M. Sweezy, "Investment Banking Revisited," Monthly Review 33, no. 10 (Mart 1982). <\/p>\n

13. Harry Magdoff ve Paul M. Sweezy, The End of Prosperity (New York: Monthly Review Press, 1977), 35. <\/p>\n

14. Sweezy, "Economic Reminscences," 8-9. <\/p>\n

15. Bu durum Keynes ve Hyman Minsky'nin mali istikrars\u0131zl\u0131k varsay\u0131m\u0131 ile tutarl\u0131l\u0131k içindedir. Bak\u0131n\u0131z Minsky, Can "It" Happen Again? (Armonk, New York: M. E. Sharpe, 1982). <\/p>\n

16. Robert W. Parenteau, "The Late 1990s' US Bubble," Epstein, der., Financialization and the World Economy, 136-38 içinde. <\/p>\n

17. Doug Henwood, After the New Economy (New York: The New Press, 2005), 231; Fred Magdoff, "Explosion of Debt and Speculation," Monthly Review 58, no. 6 (Kas\u0131m 2006), 7, 19 (Türkçe MR: "Borç ve Spekülasyon Patlamas\u0131", Say\u0131 12) ; Epstein, "Introduction," 4; Garry J. Schinasi, Safeguarding Financial Stability (Washington, D.C.: International Monetary Fund, 2006), 228-32. <\/p>\n

18. Greta R. Krippner, "The Financialization of the American Economy," Socio-economic Review 3, no. 2 (2005), 173-208; James Crotty, "The Neoliberal Paradox," in Epstein, der., Financialization and the World Economy, 77-110. <\/p>\n

19. Edward N. Wolff, "Changes in Household Wealth in the 1980s and 1990s in the U.S." The Levy Economics Institute of Bard College, Working Paper No. 407 (May\u0131s 2004), tablo 2, http:\/\/www.levy.org. <\/p>\n

20. Pollin, "The Man Who Explained Empire." <\/p>\n

21. Bak\u0131n\u0131z Daniela Magalhães Pates ve Leda Maria Paulani, "The Financial Globalization of Brazil Under Lula" (Türkçe MR: "Brezilya'n\u0131n Lula Yönetimi Alt\u0131nda Mali Küreselle\u015fmesi", Say\u0131; 14) ve Fabríco Augusto de Loiveira ve Paulo Nakatini, "The Brazilian Economy Under Lula," Monthly Review 58, no. 9 (Ocak 2007-Türkçe MR: "Lula Yönetiminde Brezilya Ekonomisi", Say\u0131:14 ), 32-49. <\/p>\n

22. International Monetary Fund, The Global Financial Stability Report (Mart 2003), 1-3 ve (Eylül 2006), 74-75. <\/p>\n

23. Gabriel Kolko, "Why a Global Economic Deluge Looms," Counterpunch, http:\/\/www.counterpunch.org, 15 Haziran 2006. <\/p>\n

Kaynak: http:\/\/www.sendika.org\/<\/a> <\/p>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bu makale 11 Mart 2007 tarihinde Left Forum'da Radikal Siyasi \u0130ktisatç\u0131lar Birli\u011fi taraf\u0131ndan örgütlenen bir panel için haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalizmde, son otuz y\u0131l içinde ortaya ç\u0131kan de\u011fi\u015fimler, yayg\u0131n bir üçleme ile karakterize edilmektedir: Neoliberalizm, küreselle\u015fme ve malile\u015fme. Bunlar\u0131n ilk ikisi hakk\u0131nda bir sürü \u015fey yaz\u0131lm\u0131\u015f olmakla birlikte, üçüncüye dair çok daha az dikkat sarf edilmi\u015ftir. 1<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-684","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-d"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/684","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=684"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/684\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}