{"id":681,"date":"2007-08-21T23:32:57","date_gmt":"2007-08-21T21:32:57","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2007\/08\/21\/alternatif-ueniversiteye-dair-baz-goezlemler-fikret-baskaya\/"},"modified":"2007-08-21T23:32:57","modified_gmt":"2007-08-21T21:32:57","slug":"alternatif-ueniversiteye-dair-baz-goezlemler-fikret-baskaya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/alternatif-ueniversiteye-dair-baz-goezlemler-fikret-baskaya\/","title":{"rendered":"Alternatif \u00dcniversiteye Dair Baz\u0131 G\u00f6zlemler \/ Fikret Ba\u015fkaya"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>18 Minute, 14 Second <\/div>\n\n <\/div>

Her toplumsal formasyonda ve her tarihsel dönemde bir ‘e\u011fitim sistemi' bulunur ve bu ‘e\u011fitim sistemi' egemen s\u0131n\u0131f\u0131n ihtiyaçlar\u0131yla uyumludur. Kapitalist üretim tarz\u0131 egemen üretim tarz\u0131 haline gelmeden önceki tar\u0131m toplumlar\u0131nda geçerli ‘e\u011fitim sistemi' esas itibariyle ideolojik egemenli\u011fi yeniden üretmeyi amaçl\u0131yordu. \u0130deolojik me\u015frula\u015ft\u0131rma referanslar\u0131 teolojiye [dine] dayand\u0131\u011f\u0131 için o dönemin e\u011fitim kurumlar\u0131 veya okul sistemleri, mevcut durumun de\u011fi\u015fmezli\u011fini<\/em> vaaz ediyordu <\/p>\n

ve ‘mevcut durumun Tanr\u0131'dan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131, ebed müddet geçerli oldu\u011fu, insan iradesiyle geçi\u015ftirilmesinin mümkün olmad\u0131\u011f\u0131 ‘yanl\u0131\u015f' bilincini yerle\u015ftirmeyi amaçl\u0131yordu. Dolay\u0131s\u0131yla, ideolojik me\u015frula\u015ft\u0131rman\u0131n referanslar\u0131 dine dayan\u0131yordu.  Bugünkü ‘modern üniversitelerin' atalar\u0131 Orta Ça\u011fda ortaya ç\u0131km\u0131\u015flard\u0131 ve Kilise çevresinde faaliyet gösteriyorlard\u0131. Kurulmalar\u0131, geli\u015fmeleri, aç\u0131l\u0131p-kapanmalar\u0131 bütünüyle Kilise çevresindeki tart\u0131\u015fmalara ba\u011fl\u0131yd\u0131. Orta Ça\u011f üniversitelerinin ilki XII'\u0131nci yüzy\u0131lda Kuzey \u0130talya'da [Bolonya] kurulmu\u015ftu, Ünlü Sorbonne 1215'de, Oxford 1243'de Cambridge 1248'de, Heidelberg 1386'de Tubingen 1388… kurulmu\u015ftu. Bu tür üniversiter kurumlar\u0131n Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu'ndaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan e\u011fitim kurumlar\u0131 Medreseler, Tekkeler ve Zaviyeler'di. XVIII'inci yüzy\u0131lda kapitalizmin egemen üretim tarz\u0131 haline gelmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 dönemden itibaren söz konusu kurumlar da dönü\u015füme u\u011frad\u0131 ve yeni egemen s\u0131n\u0131f olan kapitalist s\u0131n\u0131f\u0131n ve bir bütün olarak da burjuvazinin ç\u0131karlar\u0131yla uyumlu hale getirildi. Ayd\u0131nlanman\u0131n ve modernitenin dü\u015fünsel-ideolojik alanda yaratt\u0131\u011f\u0131 devrim,  e\u011fitim alan\u0131nda da dönü\u015fümleri tetiklemi\u015fti.  O zamana kadar tar\u0131m toplumunu me\u015frula\u015ft\u0131rma i\u015flevi gören, ideolojik egemenli\u011fin hizmetinde olan ve referanslar\u0131 teolojiye [dine] dayanan e\u011fitim sisteminin ideolojik referanslar\u0131n\u0131 da art\u0131k rasyonalizm [ak\u0131l-ak\u0131lc\u0131l\u0131k] olu\u015fturuyordu. Böylesi bir sosyal, entellektüel, estetik, artistik devrimler ve dönü\u015fümler ça\u011f\u0131nda, üniversiteler de yeni dönemin egemen s\u0131n\u0131f\u0131 olan burjuvazinin ç\u0131karlar\u0131yla uyumland\u0131r\u0131lacakt\u0131. <\/em>Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funda Bat\u0131 modelinde kurulan ilk üniversite Darülfünün'du. 1860'l\u0131 y\u0131llardan 1933'deki  "üniversite reformuna" kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sürdürse de, s\u0131k s\u0131k ö\u011fretime ara vererek, aç\u0131l\u0131p-kapanarak, yakla\u015f\u0131k atm\u0131\u015f y\u0131ll\u0131k bir varl\u0131\u011f\u0131 söz konusu oldu ve geleneksel e\u011fitim kurumlar\u0131 olan Medreseler, Tekkeler ve Zaviyelerle birlikte ve onlarla yan yana s\u0131n\u0131rl\u0131 etkinli\u011fini sürdürmü\u015ftü.  <\/p>\n

Geleneksel tar\u0131m toplumlar\u0131nda e\u011fitimin amac\u0131, dine dayal\u0131 dünya görü\u015fünün emekçi toplum ço\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan içselle\u015ftirilmesini<\/em> sa\u011flamakt\u0131, dolay\u0131s\u0131yla as\u0131l i\u015flevi ideolojik nitelikteydi. Kapitalizmle birlikte e\u011fitim sisteminde iki önemli de\u011fi\u015fiklik ortaya ç\u0131kt\u0131: Birincisi, e\u011fitimin ve bilginin ideolojik referans\u0131 teolojiden rasyonalizme kayd\u0131; ikincisi, e\u011fitim sadece ideolojik egemenli\u011fi sa\u011flamakla yetinmeyip, kapitalist üretim için gerekli [kalifiye] i\u015fgücünü yeti\u015ftirmeyi de amaçlar hale geldi. Önceki dönemde sadece dar bir elit için olu\u015fturulmu\u015f e\u011fitim sistemi yerine, "temel e\u011fitimin" geni\u015f emekçi çoçuklar\u0131n\u0131 da kapsar hale gelmesi, kapitalist üretimin ihtiyac\u0131na cevap vermeyi amaçl\u0131yordu. Bu yüzden ‘zorunlu ve paras\u0131z temel e\u011fitim' sadece emekçi s\u0131n\u0131flar\u0131n bir kazan\u0131m\u0131 olarak anla\u015f\u0131lmamal\u0131, nüanse edilmelidir. Fakat üniversite e\u011fitimi veya ayn\u0131 anlama gelmek üzere, yüksek ö\u011fretim düzeyinde durum farkl\u0131yd\u0131. Üniversiteler, \u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131na kadar sadece dar bir ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 elitin çocuklar\u0131 içindi. \u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131 [emperyalistler aras\u0131 sava\u015f] sonras\u0131nda, refah devleti ve ‘ulusal kalk\u0131nmac\u0131 devlet' denilenin geçerli oldu\u011fu dönemde, kap\u0131lar\u0131n\u0131 ilk defa emekçi kitlelerin çocuklar\u0131na da aralam\u0131\u015ft\u0131. Elbette burjuva egemenli\u011fiyle birlikte e\u011fitim, yeni dönemin egemen ideolojisini genç nesillerin kafas\u0131na sokma, bu sefer de burjuva düzeninin de\u011fi\u015fmezli\u011fini<\/em> vaaz eden bir egemen ideoloji üretme i\u015flevine ko\u015fulmu\u015ftu. Kapitalist toplumda e\u011fitim sistemi ba\u015fl\u0131ca dört i\u015flev görüyor: 1. Egemen ve\/veya resmi ideoloji üretip yaymak; 2. Devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n ihtiyac\u0131 olan bürokratik-teknokratik kadrolar\u0131 yeti\u015ftirmek; 3. Kapitalist sermaye birikiminin ihtiyac\u0131 olan kalifiye [yeti\u015fkin] i\u015fgücünü sa\u011flamak. Fakat, küreselle\u015fme ça\u011f\u0131nda e\u011fitim dördüncü bir i\u015fleve daha ko\u015fulmu\u015f durumda; 4.  art\u0131k bizzat e\u011fitimin kendisi bir metaya, dolay\u0131s\u0131yla kâr arac\u0131na dönü\u015füyor. E\u011fitim herhangi bir mal durumuna geliyor. Bu, son derece önemlidir ve e\u011fitimin tipik bir meta kategorisine indirgenmesi, ‘\u015feyle\u015ftirilmesi', toplumun gelece\u011fi bak\u0131m\u0131ndan büyük sorunlar yaratma istidad\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu önemli sorunla ilgili tart\u0131\u015fmaya burada girmemiz uygun de\u011fildir, ama geçerken \u015fu kadar\u0131n\u0131 söyleyebiliriz: E\u011fer e\u011fitimin tüm a\u015famalar\u0131n\u0131 kapsayan mevcut, metala\u015fma, paral\u0131la\u015fma, ticarile\u015fme, özelle\u015ftirme süreci tersine çevrilemez ise, bu üniversiteden bilimin tamamen kovulmas\u0131 anlam\u0131na gelecektir. Elbette bu ifadeden giderek mevcut üniversiteleri yüceltiyor, onlara hak etmedikleri misyonlar ve hasletler vehm ediyor de\u011filiz… Bu konuya aç\u0131kl\u0131k getirmek için üniversiteye dair baz\u0131 k\u0131sa aç\u0131klamalar yapmak gerekiyor. Asl\u0131nda üniversitelerle ilgili tam bir kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 var, zira gerçekte var olan reel üniversite <\/em>ile tevatür edilen aras\u0131nda derin bir uçurum vard\u0131r… Üniversitelerin gerçek anlamda üniversite say\u0131labilmeleri için olmazsa olmaz <\/em>ko\u015fullar söz konusudur. Bir kere üniversitenin mutlaka özerk olmas\u0131, kendi kendini yönetmesi gerekir, ya da özerk de\u011filse üniversite de de\u011fildir <\/em>denir. Elbette özerklik sadece siyasi otorite [devlet] kar\u015f\u0131s\u0131nda özerklik de\u011fildir, sermaye dahil her türlü güç ve iktidar oda\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda özerkliktir; ikincisi üniversitenin kendine özgü bir üslubu, tarz\u0131, gelene\u011fi olmas\u0131 gerekir. Ba\u015fka türlü ifade etmek istersek, üniversite süreklili\u011fi varsayar; üçüncüsü, üniversitenin gerekti\u011finde kendi kendini savunabilmesi gerekir. Elbette bunu kendine özgü yöntem ve araçlarla yapacakt\u0131r veya yapmas\u0131 gerekir; dördüncüsü; üniversitede yap\u0131lanlar\u0131n toplumdaki özgürle\u015fme [emansipasyon) mücadelesiyle örtü\u015fmesi gerekir ki, bu üniversitenin as\u0131l varl\u0131k nedeni say\u0131lmal\u0131d\u0131r. Nihayet, be\u015finci ko\u015ful da, üniversitenin kamusal bir etkinlik, bir kamusal alan faaliyeti olma zorunlulu\u011fudur… \u0130\u015fte tevatür edilen veya idealize edilen üniversitenin böyle bir \u015fey olmas\u0131 gerekti\u011fi dü\u015füncesi egemendir… <\/p>\n

Oysa, reel üniversite<\/em> tevatür edilenden hayli farkl\u0131d\u0131r. Üniversitelerin her türlü fikrin özgürce ve s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u015fekilde tart\u0131\u015f\u0131labildi\u011fi kurumlar oldu\u011fu söylenir ama gerçek dünyada ekseri bunun tersi geçerlidir. Genel bir çerçevede üniversiteler, özgür dü\u015füncenin filizlenip, ye\u015ferdi\u011fi kurumlar de\u011fil, tam tersine özgür dü\u015füncenin ve gerçek bilimin bo\u011fuldu\u011fu kurumlard\u0131r. Fakat bu genel tespitin nüanse edilmeye [e\u015felenmeye] ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Her ne kadar üniversiteler ideolojik egemenli\u011fin üretildi\u011fi odaklar olsalar da, bilimsel- estetik- entellektüel  çaban\u0131n niteli\u011finden ötürü, bu kurumlardan bilimi ve özgür dü\u015fünceyi bütünüyle kovmak mümkün de\u011fildir. Bu durum bilimsel-entellektüel-estetik çaban\u0131n niteli\u011fiyle ilgilidir. Bu arada Türkiye'deki durumun da nüanse edilmesi gerekir. Her ne kadar resmi söylem modernle\u015fmeye, ayd\u0131nlanmaya a\u015f\u0131r\u0131 vurgu yapsa da, Türkiye'nin tarihinde hiçbir zaman gerçek anlamda bir modernite ve ayd\u0131nlanma<\/em> devrimi <\/em>ya\u015fanmad\u0131. Bizde Eski Rejimle [Ancién Régime] hesapla\u015f\u0131lmad\u0131. "Eski" olan yeni söylemler ve yeni görüntüler alt\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korudu. Bu durum, özerk kafalar\u0131n ve özerk kurumlar\u0131n ortaya ç\u0131k\u0131p geli\u015fmesine izin vermedi. Ba\u015fl\u0131ca varl\u0131k nedenlerinden biri özerklik olan, olmas\u0131 gereken üniversite, böylesi ko\u015fullarda gerçek bir varl\u0131\u011fa sahip olamazd\u0131, nitekim olamad\u0131, olam\u0131yor. Yüksek meslek mektepleri üniversite say\u0131ld\u0131. Oysa gerçek üniversiteler genç insanlara sadece meslekî bir yeti\u015fkinlik kazand\u0131ran kurumlar de\u011fildir ve olamazlar. Türkiye'de geçerli ba\u011fnaz resmi ideoloji sadece üniversiteyi bo\u011fmakla kalmad\u0131, toplumun ideolojik-entellektüel ufkunu da karartt\u0131. Zaten resmi ideoloji demek, orada do\u011frular\u0131n devlet [egemen siyasi odak] taraf\u0131ndan önceden belirlenmesi demektir ki, böylesi bir durum özgür dü\u015fünceyi ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha ba\u015ftan yasaklar. Türkiye'de MGK gibi bir kurumun varl\u0131\u011f\u0131, cunta anayasas\u0131 ve onun yüksek ö\u011fretimi düzenleyen ünlü 130 ve 131'inci maddeleri ve yüksek ö\u011fretim kurumlar\u0131na k\u0131\u015fla düzenini dayatan YÖK varken, üniversite denilen kurumlar\u0131n da sivil elbiseyle askerlik yap\u0131lan kurumlara dönü\u015fmesi kaç\u0131n\u0131lmazd\u0131. \u015eimdilerde ideolojik- siyasi- bürokratik k\u0131skaca al\u0131nm\u0131\u015f söz konusu kurumlar, bir de metala\u015fma, paral\u0131la\u015fma, ticarile\u015fme, özelle\u015ftirme girdab\u0131na sokulmu\u015f durumdalar. Bu durum, sadece emekçi halk çoçuklar\u0131na üniversitenin kap\u0131lar\u0131n\u0131 kapatmakla kalm\u0131yor, bizzat bilimsel-entellektüel- estetik etkinli\u011fin varl\u0131k nedenini de ortadan kald\u0131r\u0131yor. Zira, kâr etmenin, mal satman\u0131n, sömürünün hizmetinde bir bilim ve sanat mümkün de\u011fildir. Tan\u0131m\u0131 ve do\u011fas\u0131 gere\u011fi bilimsel-entellektüel-estetik faaliyet ve yarat\u0131c\u0131l\u0131k, sadece kamusal bir etkinlik olarak varolabilir. <\/p>\n

O halde dar bir egemen az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ç\u0131karlar\u0131n\u0131 gerçekle\u015ftirmek üzere olu\u015fturulmu\u015f, bask\u0131y\u0131, sömürüyü, toplumsal e\u015fitsizlikleri derinle\u015ftirmek üzere kurgulanm\u0131\u015f, mevcut durumun ötesine nas\u0131l geçilebilir, yeni ve farkl\u0131 bir \u015fey<\/em> yapman\u0131n ko\u015fullar\u0131 nelerdir ve alternatif bir üniversite tasavvuru<\/em> ne olabiliri<\/em> tart\u0131\u015fmaya geçebiliriz. Böyle bir tart\u0131\u015fmay\u0131 sürdürebilmenin önko\u015fulu da, kökleri binlerce y\u0131l geriye giden s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlarda bilgi, bilim, sanat, e\u011fitim, e\u011fitilmi\u015f insan, okul, üniversite, vb. hakk\u0131nda yarat\u0131lm\u0131\u015f efsanelelerden ve feti\u015fizmden kurtulmay\u0131 gerektirir. Toplum, e\u011fitimi ve e\u011fitilmi\u015f insan\u0131 yüceltme e\u011filimindedir ve bu kökleri çok gerilere giden saçma bir anlay\u0131\u015ft\u0131r. Elbette e\u011fitim önemlidir ama kimin için sorusundan ba\u011f\u0131ms\u0131z da de\u011fildir. O halde kim e\u011fitiyor, e\u011fitimden ne bekliyor, neyi amaçl\u0131yor, son tahlilde e\u011fitim ve e\u011fitilmi\u015f insan nas\u0131l bir i\u015flev görüyor? Bu tür sorular\u0131 sormak önemlidir. Zira, "e\u011fitenlerin de e\u011fitilmeye ihtiyac\u0131 vard\u0131r" <\/em>denmi\u015ftir…\u0130kinci önemli husus da \u015fudur: Elbette toplumsal e\u015fitsizliklerin varl\u0131k nedeni e\u011fitim de\u011fildir ama e\u011fitimin toplumsal e\u015fitsizlikleri yeniden üretip, derinle\u015ftirdi\u011fini de hiçbir zaman ak\u0131ldan ç\u0131karmamak gerekir. Oysa, geçerli genel kan\u0131, e\u011fitim yoluyla toplumsal e\u015fitsizliklerin ortadan kald\u0131r\u0131labilece\u011fi, de\u011filse hafifletilece\u011fi yönündedir. Bu saçma anlay\u0131\u015f\u0131n varl\u0131k nedeni de, e\u015fitsizlik yaratmak, toplumsal e\u015fitsizlikleri ve kutupla\u015fmay\u0131 toplum s\u0131n\u0131flar\u0131 aras\u0131nda, ulusal, bölgesel ve küresel düzeyde derinle\u015ftirmek olan kapitalist üretim tarz\u0131n\u0131 ve onun temel e\u011filimlerini anlamamaktan, anlamak istememekten kaynaklan\u0131yor… Kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda e\u011fitimin, toplumsal e\u015fitli\u011fi gerçekle\u015ftirmesi mümkün de\u011fildir. Sadece dar bir kesime s\u0131n\u0131f de\u011fi\u015ftirmenin <\/em>yolunu açabilir… <\/p>\n

O halde "nas\u0131l bir üniversite? Sorusu,  "nas\u0131l bir toplumsal düzen" sorusundan ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fildir. Lenin: " Üniversiteler toplumun tüm çeli\u015fkilerini yans\u0131tan küçük birer aynad\u0131r" demi\u015fti. Gerçekten de üniversitelere bakarak toplum hakk\u0131nda fikir edinmek mümkündür. Elbette bunun tam tersini söylemek de ayn\u0131 derecede geçerlidir. Bir topluma bakarak oradaki üniversite'nin ne menem bir \u015fey oldu\u011fu hakk\u0131nda fikir edinilebilir. S\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlarda e\u011fitim, egemen olan s\u0131n\u0131f\u0131n veya egemen s\u0131n\u0131flar koalisyonunun ihtiyaçlar\u0131na cevap verir. Bu amaçla olu\u015fturulmu\u015f bir e\u011fitim sistemi de kaç\u0131n\u0131lmaz olarak anti-özgürlükçü, dolay\u0131s\u0131yla bask\u0131c\u0131d\u0131r. Çocuklar\u0131n ve gençlerin egemenli\u011fin amaçlar\u0131 do\u011frultusunda e\u011fitilmesi, düzene uyumlu bireyler haline getirilmesi, onlardaki ya\u015fama sevincini, yarat\u0131c\u0131 potansiyeli yok etmedi\u011fi zaman bast\u0131r\u0131p, köreltiyor… Oysa, e\u011fitimin amac\u0131 insan potansiyelini geli\u015ftirmek, insandaki yarat\u0131c\u0131 yetene\u011fi realize etmek, insan\u0131 özgürle\u015ftirmek olmal\u0131d\u0131r.<\/em>  As\u0131l amaç insandaki yarat\u0131c\u0131 potansiyeli geli\u015ftirmek, onu özgürle\u015ftirmek, kavram\u0131n gerçek anlam\u0131nda bireysel ve toplumsal emansipasyonu sa\u011flamak oldu\u011funda, böyle bir amac\u0131n s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumda, kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda gerçekle\u015fmesi mümkün de\u011fildir. Buradan hareketle üniversitede ve bir bütün olarak e\u011fitim sisteminde radikal bir de\u011fi\u015fiklik için sosyal- politik devrimi beklemek gerekti\u011fi sonucunu ç\u0131karmak da büyük bir hata olur. Bu tür bir yakla\u015f\u0131m, her seferinde mücadeleyi ç\u0131kmaz ay\u0131n onbe\u015fine ertelemek anlam\u0131na gelir. Zaten bu tür bir yakla\u015f\u0131mla gerçek anlamda sosyal, politik, entellektüel, estetik, etik dönü\u015fümü gerçekle\u015ftirmek hiçbir zaman mümkün olmaz. Daha da ötede bu tür bir anlay\u0131\u015f, sosyal devrimin ne oldu\u011fundan haberdar olmamak anlam\u0131na gelir. Önce i\u015fe mevcut olan yap\u0131y\u0131 ve i\u015fleyi\u015fi ele\u015ftirerek ba\u015flamak gerekir. Zira realiteyi anlamadan onu de\u011fi\u015ftirmek mümkün de\u011fildir.  \u015eeyleri, toplumsal olgular\u0131 ve süreçleri anlaman\u0131n, bilince ç\u0131karman\u0131n yolu, radikal ele\u015ftiriyi varsayar ve "radikal olmak demek, sorunlar\u0131 kökeninde ele almakt\u0131r ve insan için bu köken insan\u0131n kendisidir" <\/em>denmi\u015ftir. Bu a\u015famada ne yap\u0131labilir sorusunu tarihe bakarak cevaplamak mümkündür. Eski Rejim'den<\/em> moderniteye geçi\u015f, geleneksel e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n ve üniversitelerin d\u0131\u015f\u0131nda e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131yla mümkün olmu\u015ftu. Bunun yolu mevcut yap\u0131da gedikler açmak ve gedikleri büyütmekten geçiyor. Kald\u0131 ki, tarih boyunca ilerici ve devrimci fikirlerin, paradigma y\u0131k\u0131c\u0131 dü\u015füncelerin her zaman mevcut e\u011fitim kurumlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ve ekseri onlara muhalif odaklardan ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da hat\u0131rda tutmak gerekir. <\/p>\n

Kapitalizmin sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n derinle\u015fti\u011fi, sermayenin tekyanl\u0131 ç\u0131kar\u0131n\u0131 esas alan politikalar\u0131n \u0131srarla dayat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, içinde bulundu\u011fumuz dönemde, kapitalist sald\u0131r\u0131 derinle\u015fip, toplum ço\u011funlu\u011fu için ya\u015fam\u0131 daha da çekilmez hale getirdikçe ve do\u011fal çevre tahribat\u0131 [ekolojik y\u0131k\u0131m densin] derinle\u015fip, insanl\u0131\u011f\u0131n ve uygarl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fini tehdit eder hale geldikçe, kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131 da kabaracakt\u0131r. Bu durum bilinen sald\u0131r\u0131\/ kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131 diyalekti\u011fidir<\/em>. O zaman yap\u0131lacak \u015fey, kabaran sosyal mücadeleye herkesin, her kesimin kendi bulundu\u011fu yerden itibaren kat\u0131lmas\u0131d\u0131r… <\/em>Bu amaçla mevcut e\u011fitim sistemine kar\u015f\u0131 her düzeyde alternatif e\u011fitim kurumlar\u0131 olu\u015fturmak hem mümkündür hem de mutlaka yap\u0131lmas\u0131 gereken bir \u015feydir. Elbette bu kurumlar\u0131n ilk ad\u0131mda birer alternatif durumuna gelip, eskinin yerini almalar\u0131 mümkün de\u011fildir [zira böyle bir \u015fey kapsaml\u0131 radikal dönü\u015fümleri varsayar] ama bu tür giri\u015fimler ve yap\u0131lanmalar, mevcut olan\u0131n me\u015frulu\u011funu tart\u0131\u015fmal\u0131 hale getirerek, mevcut durumun de\u011fi\u015fmezli\u011fi ve alternatifsizli\u011fi safsatas\u0131n\u0131 te\u015fhir ederek, insanlar\u0131n yap\u0131labilecek \u015feylere dair ufkunu açarak, perspektifin de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fi dü\u015füncesini besleyip-büyüterek, müthi\u015f bir zihinsel-entellektüel kopu\u015fu sa\u011flayabilir… Zira, her vesileyle söyledi\u011fimiz gibi as\u0131l kölelik ideolojik nitelikte oland\u0131r. <\/em>E\u011fitimin, bu arada yüksek ö\u011fretimin h\u0131zl\u0131 bir tempoyla özelle\u015ftirilmesi, insanlar\u0131 ister istemez bu durumu tart\u0131\u015fmaya itecektir. Zira, kamu hizmetleri özelle\u015ftirilirken neden vergi verdikleri sorusunu sormamazl\u0131k edemezler. Kald\u0131 ki, özelle\u015ftirme, emekçi çocuklar\u0131na üniversite kap\u0131lar\u0131n\u0131 kapatmak anlam\u0131na geliyor. Neden özelle\u015ftiriyorlar sorusu onlar\u0131 rejimin niteli\u011fini, yap\u0131lanlar\u0131 ve yap\u0131lmak istenenleri, velhas\u0131l yürürlü\u011fe konan anti-sosyal politikalar\u0131 tart\u0131\u015fmaya yöneltirken, bu tür tart\u0131\u015fmalar\u0131 yapanlar\u0131n da üniversitenin ve bir bütün olarak e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n ne oldu\u011fu, ne i\u015flev gördü\u011fü, neden öyle oldu\u011fu, nas\u0131l olmalar\u0131 gerekti\u011fiyle ilgili sorular sormalar\u0131n\u0131n yolunu açabilir. <\/p>\n

Kurumlar ancak ihtiyaç haline gelmi\u015f iseler, velhas\u0131l vakti geldi\u011finde ortaya ç\u0131karlar ve vaktin gelip gelmedi\u011fi, ne zaman gelece\u011fi sosyal, politik ve ideolojik mücadele alan\u0131n\u0131 angaje eden bir \u015feydir. Alternatif bir üniversite sistemine giden yolda ilk a\u015famada yap\u0131lmas\u0131 gereken, mevcut durumu te\u015fhir eden, \u015feylerin nedenini<\/em> tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015faran üniversitelerin, e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. [Kald\u0131 ki, bunlar\u0131n ad\u0131n\u0131n mutlaka üniversite olmas\u0131 da gerekmez]. Bu kurumlar\u0131n bilimselli\u011fi içselle\u015ftirebilmeleri, demokratik bir i\u015fleyi\u015fi yerle\u015ftirmeleri, her türlü iktidar ve güç oda\u011f\u0131ndan \u0131srarla ve inatla uzak durmalar\u0131, velhas\u0131l gerçekten özgür ve s\u0131n\u0131rs\u0131z tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015farmalar\u0131 hem mümkün hem de gereklidir. Bu tür kurumlar pratik ya\u015fam\u0131n ve sosyal mücadelenin yürütüldü\u011fü tüm mekânlarda ve her düzeyde olu\u015fturulabilir. Bunu yaparken sak\u0131n\u0131lmas\u0131 gereken en önemli \u015fey, yeni ve farkl\u0131 bir \u015fey yap\u0131yormu\u015f görüntüsü alt\u0131nda<\/em> eskiyi yeniden üretmektir. Farkl\u0131 ve yeni \u015feyler ancak farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlarla mümkündür. Bu alanda yeni ve farkl\u0131 bir \u015feyler yapman\u0131n mümkün oldu\u011funu gösteren en yak\u0131n ve en somut örnek bizim yakla\u015f\u0131k on y\u0131l\u0131 a\u015fan Özgür Üniversite <\/em>deneyimimizdir. Özgür Üniversite<\/em> birçok zorluk ve engellemeye ra\u011fmen, 14 y\u0131ld\u0131r aral\u0131ks\u0131z e\u011fitim, ara\u015ft\u0131rma ve yay\u0131n faaliyetini sürdürüyor. Üstelik bunu, sosyal muhalefetin dibe vurdu\u011fu bir tarihsel dönemde yapabilmesi de ayr\u0131ca önemlidir. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0131skançl\u0131kla koruyor, hiçbir kurumdan ve ki\u015fiden maddi destek alm\u0131yor, proje ticaretinden <\/em>uzak duruyor [zira, "finanse eden yönetir" kural\u0131n\u0131n bilincindedir] kendi olanaklar\u0131yla faaliyetlerini finanse ediyor. Bunun mümkün oldu\u011funu da kan\u0131tl\u0131yor. Daha çok gönüllü çabalara dayan\u0131yor. <\/p>\n

Elbette nas\u0131l bir üniversite<\/em> sorusuna kö\u015feli, kesin bir cevap vermek mümkün de\u011fildir. Onun alaca\u011f\u0131 biçim ve\/veya biçimler sosyal pratik taraf\u0131ndan belirlenecektir. Fakat, gelece\u011fin üniversitelerinin, akademilerinin egemenlik üreten, sömürüyü ve bask\u0131y\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131ran kurumlar olmayacaklar\u0131 kesindir. \u0130deolojik kölelikten kurtulundu\u011funda insan\u0131n ve toplumun önünde yeni ufuklar aç\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilincinde olmak gerekir. Zira, bu dünyada hiçbir\u015fey insan iradesi d\u0131\u015f\u0131nda gerçekle\u015fmiyor. Bu yaz\u0131y\u0131 Türkiye ve Ortado\u011fu Forumu Vakf\u0131<\/em>'n\u0131n [ Özgür Üniversite] kurulu\u015f bildirgesinden bir al\u0131nt\u0131yla bitirebiliriz: <\/p>\n

"\u0130nsanl\u0131k ve uygarl\u0131k böyle bir dönemece gelmi\u015fken, ele\u015ftirel bilgi ve dü\u015fünce her zamankinden daha büyük gereksinim haline geliyor. Bilimin ve entellektüel yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n art\u0131k emperyalist sermayenin, komprador burjuvazinin, bilgi tacirlerinin ve "neoliberal ayd\u0131n" bozuntular\u0131n\u0131n sultas\u0131ndan kurtar\u0131lmaya ihtiyac\u0131 var. Tüm kamusal alanlar\u0131 ve e\u011fitimi metala\u015ft\u0131ran, özel ya\u015fama alanlar\u0131n\u0131 da atomize eden kapitalist ideolojik hegemonyaya kar\u015f\u0131 bayrak aç\u0131lmadan, ne bilimsel bilgi üretilebilir ne de emekçi s\u0131n\u0131flar\u0131n ideolojik köleli\u011fi a\u015fmas\u0131n\u0131n önündeki engeller ortadan kald\u0131r\u0131labilir. Tüm ezilenlerin ve sömürülenlerin toplumsal kurtulu\u015f ve özgürle\u015fme projelerinin de yarat\u0131c\u0131 bir tarzda yeniden üretilmeye ihtiyac\u0131 vard\u0131r. <\/em> <\/p>\n

\u0130\u015fte Türkiye ve Ortado\u011fu Forumu böyle bir tespitten yola ç\u0131k\u0131yor ve ele\u015ftirel bilgiyi emekçi kitlelerin hizmetine sunman\u0131n mümkün ve gerekli oldu\u011funu ilan ediyor. Emekçilerin devletten ve sermayeden ba\u011f\u0131ms\u0131z, e\u011fitim kurumlar\u0131 ve ideolojik müdahale araçlar\u0131 olu\u015fturmalar\u0131 gerçek bilimin ve ele\u015ftirel dü\u015füncenin bir gere\u011fidir. Zira, gerçe\u011fe ihtiyac\u0131 olanlar da, bilime ihtiyac\u0131 olanlar da onlard\u0131r ve "devrimci olan da sadece gerçe\u011fin kendisidir." Sermayenin küresel sald\u0131r\u0131s\u0131ndan zarar görenler ayn\u0131 zamanda bilimsel bilgiye ihtiyac\u0131 olanlard\u0131r. Ve bu co\u011frafyada ezilen halklar\u0131n özgürle\u015fme çabas\u0131 ve onlar\u0131n anti- emperyalist mücadelesi, dayat\u0131lan karanl\u0131\u011f\u0131 ve gericili\u011fi püskürtebilecek potansiyele sahiptir. Geriye potansiyeli bilince ç\u0131karmak, olanaklar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak kal\u0131yor. Zaten Türkiye ve Ortado\u011fu Forumu ve Özgür Üniversite'nin varl\u0131k nedeni de budur. <\/em> <\/p>\n

Forum ve Özgür Üniversite, ele\u015ftirel bilimsel bilginin, [ zira, ele\u015ftirel de\u011filse bilim de de\u011fildir] yönetilenler, sömürülenler ve ezilen halklar yarar\u0131na yeniden üretilebilece\u011fini kan\u0131tlama iddias\u0131yla ortaya ç\u0131k\u0131yor. Ve i\u015fçilerin, i\u015fsizlerin, yoksullar\u0131n, sermaye düzeni taraf\u0131ndan d\u0131\u015flanm\u0131\u015flar\u0131n, kimlikleri bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f halklar\u0131n, onurlu ayd\u0131nlar\u0131n ortak çabalar\u0131yla, kendi bilim kurumlar\u0131n\u0131, kendi "organik ayd\u0131nlar\u0131n\u0131", e\u011fitim süreçlerini, kendi dillerini, bilimsel yöntem ve araçlar\u0131n\u0131, üniversitelerini, tart\u0131\u015fma kültürlerini, enstitülerini, yazar ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131, dü\u015fünürlerini yaratabilecek potansiyele fazlas\u0131yla sahip olduklar\u0131 inanc\u0131yla yola ç\u0131k\u0131yor…"<\/em> [1] <\/p>\n

  <\/p>\n

* Fikret Ba\u015fkaya , Türkiye ve Ortado\u011fu Forumu Vakf\u0131 [ Özgür Üniversite'nin] kurucusu ve ba\u015fkan\u0131d\u0131r.
[1] Bildirgenin tamam\u0131 için bkz: ozguruniversite. org ‘Temel Belgeler'. <\/p>\n

 Kaynak: http:\/\/www.ozguruniversite.org\/<\/a> <\/p>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Her toplumsal formasyonda ve her tarihsel dönemde bir ‘e\u011fitim sistemi' bulunur ve bu ‘e\u011fitim sistemi' egemen s\u0131n\u0131f\u0131n ihtiyaçlar\u0131yla uyumludur. Kapitalist üretim tarz\u0131 egemen üretim tarz\u0131 haline gelmeden önceki tar\u0131m toplumlar\u0131nda geçerli ‘e\u011fitim sistemi' esas itibariyle ideolojik egemenli\u011fi yeniden üretmeyi amaçl\u0131yordu. \u0130deolojik me\u015frula\u015ft\u0131rma referanslar\u0131 teolojiye [dine] dayand\u0131\u011f\u0131 için o dönemin e\u011fitim kurumlar\u0131 veya okul sistemleri, mevcut […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-681","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tye"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/681","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=681"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/681\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=681"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=681"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=681"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}