{"id":650,"date":"2007-07-13T23:56:11","date_gmt":"2007-07-13T21:56:11","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2007\/07\/13\/fikret-baskayaya-sorular-guengoer-senkal\/"},"modified":"2007-07-13T23:56:11","modified_gmt":"2007-07-13T21:56:11","slug":"fikret-baskayaya-sorular-guengoer-senkal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/fikret-baskayaya-sorular-guengoer-senkal\/","title":{"rendered":"Fikret Ba\u015fkaya’ya sorular-G\u00fcng\u00f6r \u015eenkal"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>26 Minute, 15 Second <\/div>\n\n <\/div>

Özgür Üniversite – Türkiye ve Ortado\u011fu Forumu Vakf\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Say\u0131n Fikret Ba\u015fkaya'ya, siyasal ya\u015fam\u0131n en çok kullan\u0131lan kavramlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 üzerine sorular yönelttik.<\/em> <\/p>\n

a) Bir yerde, son döneminde Osmanl\u0131 bürokrasisini Bat\u0131c\u0131-yenilikçi-komprador olarak tan\u0131ml\u0131yorsunuz (SEK: 188). Ba\u015fka bir yerde de, Türkiye'nin 24 Ocak-12 Eylül sürecinde ″kesin olarak″ kompradorla\u015fma tercihini yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yorsunuz (SEK: 204; ayr\u0131ca, AKY: 168). …<\/em><\/strong> <\/p>\n

Özgür Üniversite – Türkiye ve Ortado\u011fu Forumu Vakf\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Say\u0131n Fikret Ba\u015fkaya'ya, siyasal ya\u015fam\u0131n en çok kullan\u0131lan kavramlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 üzerine sorular yönelttik.<\/em> <\/p>\n

a) Bir yerde, son döneminde Osmanl\u0131 bürokrasisini Bat\u0131c\u0131-yenilikçi-komprador olarak tan\u0131ml\u0131yorsunuz (SEK: 188). Ba\u015fka bir yerde de, Türkiye'nin 24 Ocak-12 Eylül sürecinde ″kesin olarak″ kompradorla\u015fma tercihini yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yorsunuz (SEK: 204; ayr\u0131ca, AKY: 168). Osmanl\u0131'da komprador olan egemen s\u0131n\u0131f(lar)\u0131n 80 sonras\u0131 yeniden kompradorla\u015fmas\u0131, arada geçen süreç içinde, bu s\u0131n\u0131f\u0131n -komprador olup olmama aç\u0131s\u0131ndan- tan\u0131m\u0131n\u0131 gerektiriyor. Ba\u015fka bir söyleyi\u015fle, kalk\u0131nmac\u0131 olarak kabul edilen dönem için egemen s\u0131n\u0131f(lar)\u0131n emperyalizmle ili\u015fkilerini nas\u0131l adland\u0131raca\u011f\u0131z?<\/em><\/strong> <\/p>\n

a. E\u011fer, emperyalist dünya sisteminin çevresinde yer alan bir ülkenin egemen s\u0131n\u0131f\u0131
"içerden çok d\u0131\u015far\u0131n\u0131n ihtiyaçlar\u0131na göre″<\/em><\/strong> biçimlenmi\u015fse, oradaki yönetici s\u0131n\u0131f\u0131n komprador bir s\u0131n\u0131f oldu\u011funu söyleyebiliriz. Ayn\u0131 \u015fey burjuvazi için de geçerlidir. Zaten, marksist literatürde daha çok komprador burjuvazi<\/strong> kavram\u0131 kullan\u0131l\u0131yordu. Yar\u0131-sömürge statüsüne indirgenmi\u015f bir sosyal formasyon olan Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu'nun yönetici s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kompradorlu\u011fu i\u015fin do\u011fas\u0131 gere\u011fidir. Dolay\u0131s\u0131yla orada tart\u0131\u015fmal\u0131 bir durum olmamas\u0131 gerekir. Tabii, kavramlar\u0131 yerli yersiz kullanmak da son derece tehlikelidir. Aksi halde, kavramlar\u0131n bir k\u0131ymet-i harbiyesi olmas\u0131 mümkün de\u011fildir. Türkiye solunun bu konuda a\u015f\u0131r\u0131 özensiz davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 söyleyebiliriz. Osmanl\u0131 çöktükten sonraki dönemi iyi tahlil etmezsen, yapt\u0131\u011f\u0131n tahlil bo\u015flukta kalabilir. 1914-1945 aral\u0131\u011f\u0131, kaptalist dünya sisteminin ‘yap\u0131sal kriz' <\/em><\/strong>dönemi. O kadar ki, 1929-33 krizi sistemin tarihindeki en derin kriz say\u0131l\u0131yor. Emperyalist hegemonya yar\u0131\u015f\u0131 da bu dönemde en yüksek seviyeye ç\u0131k\u0131yor; emperyalist liderlik için k\u0131yas\u0131ya bir rekabet var ve bu rekabet iki büyük emperyalistler aras\u0131 sava\u015fla sonuçlan\u0131yor. Böyle dönemlerde emperyalizmin çevreyi sömürme, biçimlendirme, \u015fartland\u0131rma gücü azal\u0131r. Zira içerde sorunlar var ve as\u0131l mücadele kendi aralar\u0131nda cereyan ediyordur. Bu da, sistemin çevresinde yer alan ülkelerdeki iç dinami\u011fi harekete geçirebilir. Türkiye 1923-1945 döneminde böyle bir uluslararas\u0131 güç dengesi ortam\u0131nda görece ‘özerk' konuma geldi. Ba\u015fka türlü olmas\u0131 da zaten mümkün de\u011fildi. Az çok benzer durumlar, bir çok ba\u015fka çevre ülke için de geçerliydi. Bu sorunla ilgili bilgiler Azgeli\u015fmi\u015fli\u011fin Süreklili\u011fi<\/em><\/strong> ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan kitab\u0131mda ve ba\u015fka yaz\u0131lar\u0131mda yer al\u0131yor. Netice itibariyle, tek partili Bonapartist rejim dönemini ‘komprador' kavram\u0131yla aç\u0131klamak asla uygun de\u011fildir. "Yeni sömürgecilik" denilen 1945-1980 döneminde de, Türkiye'de komprador bir rejimden söz etmek mümkün de\u011fil. Zira, o dönemde "ulusal kalk\u0131nmac\u0131l\u0131k" dalgas\u0131 geçerliydi. Türkiye de buna dahildi. \u0130kinci sava\u015f sonras\u0131nda ilk defa, ezilen halklar, sömürülen s\u0131n\u0131flar lehine göreli bir güç dengesi durumu ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Böyle bir güç dengesi durumu, emperyalizmi ödünler vermeye zorlam\u0131\u015ft\u0131. Sadece yeni ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa kavu\u015fanlar de\u011fil, nerdeyse bütün azgeli\u015fmi\u015f ülkelerde ulusal kalk\u0131nmac\u0131 bir model geçerliydi. Yabanc\u0131 sermaye millile\u015ftiriliyor, ulusal ekonomiyi güçlendirecek yat\u0131r\u0131mlar devlet eliyle yap\u0131l\u0131yor, devlet sosyal amaçlar için seferber oluyordu… Türkiye bu genel çerçevenin d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fildi. Ancak neoliberal küreselle\u015fmenin dayatmas\u0131, ulusal kalk\u0131nmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n a\u015f\u0131nmas\u0131ndan sonra [1980 24 Ocak Kararlar\u0131], Türkiye ulusal kalk\u0131nmac\u0131l\u0131\u011fa elveda dedi ki, i\u015fte benim yeniden kompradorla\u015fma tercihi <\/em><\/strong>dedi\u011fim budur. Velhas\u0131l, \u015fu anda külliyen kompradorla\u015fm\u0131\u015f bir rejim söz konusu… <\/p>\n

b) Sosyalist solun bir kesimi, 1900'lerin Uzak Do\u011fu'su gibi alg\u0131lad\u0131klar\u0131 Türkiye burjuvazisini her zaman "komprador″ olarak adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Böyle (mekanik) bir süreklilikten söz edilebilir mi? <\/em><\/strong><\/p>\n

b. Soruna böyle yakla\u015f\u0131l\u0131rsa, somut durumun somut tahlili<\/em> bo\u015f bir retorik olarak kal\u0131r. Bilindi\u011fi gibi, sermaye s\u0131n\u0131f\u0131 burjuvazinin tamam\u0131 de\u011fildir ve Türkiye'de sermaye s\u0131n\u0131f\u0131 devletin seras\u0131nda yeti\u015fmi\u015ftir. Burjuvazi, sermaye s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 içermekle birlikte, ondan daha fazlas\u0131n\u0131 kapsar. Türkiye bak\u0131m\u0131ndan önemli bir husus da, Türkiye'de devletin niteli\u011fini, gelene\u011fi ve gelene\u011fin süreklili\u011fini angaje ediyor. Burjuvazi dedi\u011fin zaman buna sadece sermaye ve çevresi de\u011fil, sivil ve militer bürokrasinin yükseklerindekiler, meslek örgütleri yöneticileri, i\u015fçi konfederasyonlar\u0131 yöneticileri, yüksek yarg\u0131dan medya'ya, kö\u015fe yazarlar\u0131ndan edebiyat sanat çevrelerine, "orta-s\u0131n\u0131f″ denileni kapsayan geni\u015f bir yelpaze söz konusudur… Bu yüzden, 1980 öncesinde rotay\u0131 belirleyen esas itibariyle bürokrasiydi. 1980'den sonra kompadorla\u015fma pro\u011fram\u0131n\u0131n dayat\u0131lmas\u0131, bürokrasinin bu ba\u015fat rolünün a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131yla mümkün oldu. Avrupa-merkezli ideolojik safsatalardan kurtulmadan, Türkiye sosyal formasyonunun tahlilini yapmak mümkün de\u011fildir… Türkiye burjuvazisi 1980 öncesinde komprador de\u011fildi… Bu tür anlay\u0131\u015flarla, kaba yuvarlamalarla realite anla\u015f\u0131lamaz. Dünyay\u0131 de\u011fi\u015ftirme kayg\u0131s\u0131 ve amac\u0131 ta\u015f\u0131yanlar\u0131n bu tür kolayc\u0131l\u0131ktan uzak durmalar\u0131 gerekir. <\/p>\n

c) Sizin, kompradorla\u015fma kavram\u0131n\u0131, ″biçimsel bir siyasal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen, emperyalist merkezler taraf\u0131ndan yönetilen, biçimlendirilen, deregülasyon sonucu i\u011fdi\u015fle\u015fmi\u015f devlet ayg\u0131t\u0131na sahip sosyal formasyonlar\u0131, onlarda geçerli rejimler için (RA: 199) kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 biliyoruz.(1) <\/p>\n

Egemen s\u0131n\u0131f(lar)\u0131n bugün için komrador olarak de\u011ferlendirilemeyece\u011fi do\u011frultusundaki görü\u015fleri nas\u0131l yorumlars\u0131n\u0131z? <\/em><\/strong><\/p>\n

Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z ülkede ücretlere, maa\u015flara ne kadar zam yap\u0131laca\u011f\u0131na, ne kadar ‘faiz d\u0131\u015f\u0131 fazla' gerekti\u011fine, sa\u011fl\u0131k sisteminin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fine, nerelere hangi ürünün ekilmemesi gerekti\u011fine, akla gelen her \u015feyin özelle\u015ftirilmesi gerekti\u011fine, vb. ba\u015fkalar\u0131, IMF, Dünya Bankas\u0131, Dünya Ticaret Örgütü, vb. gibi kurumlar karar veriyorsa ve uygulanan politikalar sadece küresel sermayenin tek yanl\u0131 ç\u0131kar\u0131n\u0131 gözetiyorsa, bu, buradaki rejimin art\u0131k burada ya\u015fayan insanlar\u0131n sorunlar\u0131na yabanc\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131<\/em><\/strong> anlamana gelir. Ba\u015fka türlü ifade edersek, ülkede temel do\u011frultuyu belirleyen içerdekiler de\u011fil, d\u0131\u015far\u0131s\u0131d\u0131r. E\u011fer böyle bir rejim komprador de\u011filse nedir? Elbette bu kepazelik, "dünya ekonomisiyle bütünle\u015fme", "küreselle\u015fmeye uyum sa\u011flama", "d\u0131\u015fa aç\u0131lma" vb. gibi söylemlerle kabullendirilmek isteniyor. Kimse d\u0131\u015far\u0131ya kapan demiyor, zaten böyle bir \u015fey hem saçma, hem de gereksizdir, kötüdür. Biz diyoruz ki, içeriyi d\u0131\u015far\u0131n\u0131n ihtiyac\u0131na göre de\u011fil, d\u0131\u015far\u0131y\u0131 içerinin ihtiyac\u0131na göre kurgula… <\/em>D\u0131\u015f ili\u015fkilerini içerinin ihtiyaçlar\u0131n\u0131 gözeterek dizayn et… Oysa bu gün buradaki durum tam\u0131 tam\u0131na bunun tersidir. Bu sorunla ilgili mutlaka egemen söylemin d\u0131\u015f\u0131nda bir yakla\u015f\u0131ma ve anlay\u0131\u015fa ihtiyaç var. <\/p>\n

Yar\u0131-sömürge kavram\u0131, ″temelde, sömürgelerin bulundu\u011fu ça\u011fda askersel i\u015fgal alt\u0131na girmeyen, ama belli ülke ya da ülkelerce sömürülen geri ülkeleri dilegetirir (ES: 468)″, diye aç\u0131klan\u0131yor. <\/p>\n

Bu kavram\u0131 sizin de ″nüfuz bölgesi″ anlam\u0131nda ele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z anla\u015f\u0131l\u0131yor (RA: 175). Buna göre; ″…mali-diplomatik sömürgecilik… 1800'lü y\u0131llardaki Çin, Osmanl\u0131 imparatorlu\u011fu, \u0130ran, Tayland, Latin Amerika ülkeleri, Liberya, Etyopya, yine 1880 öncesi Kara Afrika'n\u0131n birçok bölgesi do\u011frudan sömürge de\u011fillerdi (SEK: 34).″ <\/p>\n

Lenin de, ″…malî sermayeye en büyük ‘rahatl\u0131\u011f\u0131', en büyük üstünlükleri sa\u011flayan \u015fey, o boyun e\u011fmi\u015f bulunan halklar\u0131n ve ülkelerin siyasî ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 da yitirmekte olmas\u0131d\u0131r. Yar\u0131-sömürge ülkeler, bu yönden ‘yar\u0131 yolda' olan tipik örneklerdir (E: 97)″, diyor. <\/p>\n

Bat\u0131'n\u0131n yar\u0131-sömürgesi durumuna gelen Osmanl\u0131'dan Cumhuriyete geçilince, emperyalizm, 2. Payla\u015f\u0131m Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak tercih edece\u011fi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkilerinin belki de prototipini Türkiye'de deniyor. Ve Türkiye yeni-sömürge bir konuma geliyor. <\/p>\n

1980 sonras\u0131n\u0131 yeniden komradorla\u015fma olarak adland\u0131r\u0131yorsunuz ama, bunu, yeni-sömürgecili\u011fin ald\u0131\u011f\u0131 yeni biçim olarak görüyorsunuz (AKY: 126). Sistemin evrilmesi bu biçimde iken, Türkiye'yi hâlâ yar\u0131-sömürge olarak kabul eden anlay\u0131\u015flar\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz? (2) <\/em><\/strong><\/p>\n

Genel olarak Türkiye solu, kendi gerçekli\u011finin somut tahlilini<\/em> yapmaktan çok, ba\u015fka yerlerde ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan tahlilleri ithal etti. Bir kere zahmet edip kendi tarihiyle ilgilenmedi. Resmi tarihi veri ald\u0131. Resmi tarihi veri ald\u0131\u011f\u0131 anda, art\u0131k söyledi\u011finin bir k\u0131ymet-i harbiyesi olmas\u0131 mümkün de\u011fildi. Sen dününü bilmeden bu gününü anlayabilir, onu de\u011fi\u015ftirebilir misin? Bu bana, bir yalan söyleyip sonra kendi yalan\u0131na inanmak gibi geliyor. Üretim tarz\u0131 diye bir \u015fey var ve yüksek düzeyde bir soyutlamad\u0131r. Belirli bir toplumda belirli bir tarihsel dönemde geçerli hakim üretim ili\u015fkilerini<\/em> ifade eder. Fakat o andaki toplumun somut foto\u011fraf\u0131 de\u011fildir. Hakim üretim ili\u015fkilerine eklemlenen ikincil, üçüncül kapitalizm öncesi ili\u015fkiler de pekâlâ mevcut olabilir; ama bunlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 oradaki toplumda geçerli ″hakim üretim tarz\u0131n\u0131″ de\u011fi\u015ftirmez. Mesela, 1950'li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Türkiye'ye Irak taraf\u0131ndan giren bir yabanc\u0131, oradaki duruma bakarak Türkiye'de kapitalizm öncesi [feodal] üretim ili\u015fkilerinin geçerli oldu\u011fu sonucuna varabilir. E\u011fer üretim tarz\u0131 hakk\u0131nda bilgi sahibi de\u011filse… Oysa, Türkiye'de geçerli hakim üretim tarz\u0131 o zaman da kapitalistti bugün de kapitalisttir. Aradaki fark, bugün yar\u0131m yüzy\u0131l öncesine göre kapitalist üretim ili\u015fkilerinin yo\u011funlu\u011funun ve kapsay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131d\u0131r… Daha fazlas\u0131 de\u011fil… Bu gün hâlâ Türkiye için yar\u0131-sömürge kavram\u0131n\u0131 kullanmak asla uygun de\u011fildir. Zira, yar\u0131-sömürge kavram\u0131 ikinci sava\u015f öncesi duruma uygun dü\u015fen bir kavramd\u0131. Bu yüzden, 1945 sonras\u0131 için yeni-sömürgecilik kavram\u0131 kullan\u0131ld\u0131. Bununla, emperyalizmle yeni tip bir uyum kastediliyordu. Neoliberal küreselle\u015fme ça\u011f\u0131nda ulusal kalk\u0131nmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n sahneden çekilmesiyle söz konusu rejimler için uygun tan\u0131m veya kavram art\u0131k yeniden kompradorla\u015fmad\u0131r. <\/p>\n

Bir yaz\u0131n\u0131zda emperyalizm için, ″Bir ücretli kölelik rejimi olan kapitalist üretim tarz\u0131 varolabilmek için, üretim araçlar\u0131n\u0131 sürekli yenilemek, devrimcile\u015ftirmek durumundad\u0131r ve yay\u0131lma ve geni\u015fleme e\u011filimi sisteme içkin bir özelliktir. Bu niteli\u011finden ötürü emperyalizm kapitalizme içkindir, dolay\u0131s\u0131yla kapitalizm varsa emperyalizm de vard\u0131r… emperyalizm kapitalizmin bir a\u015famas\u0131 de\u011fildir… (SEK: 13); Tekellerin ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 döneme ve sadece o döneme emperyalizm denilirse, onu önceleyen say\u0131s\u0131z sald\u0131r\u0131 ve y\u0131k\u0131mlara da bir ad takmak gerekecektir, mesela yay\u0131lmac\u0131l\u0131k gibi… Oysa yay\u0131lmac\u0131l\u0131k kapitalizme içerilmi\u015f bir e\u011filimdir… (SEK: 14); …kapitalist geli\u015fmenin belirli bir evresini emperyalist olarak tan\u0131mlamak, kaç\u0131n\u0131lmaz olarak bir ba\u015fka evresini de ba\u015fka türlü tan\u0131mlamay\u0131 gerektirir ki, bu kapitalizmin anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve anti-kapitalist mücadele bak\u0131m\u0131ndan uygun de\u011fildir (SEK: 15)″, diye yaz\u0131yorsunuz. <\/p>\n

Bu yaz\u0131lanlardan, sizin, emperyalizmi kapitalizmin bir a\u015famas\u0131 olarak de\u011ferlendirmek\/görmek istemedi\u011finiz anla\u015f\u0131l\u0131yor. 1900'lü y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda yap\u0131lan -ve bizim de ideolojik g\u0131dam\u0131z\u0131 ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z- emperyalizm tan\u0131m\u0131n\u0131 aktard\u0131\u011f\u0131n\u0131z yerde (SEK: 21-22) bile ″bu döneme emperyalizm denmi\u015ftir″ diyerek, isteksizli\u011finizi belirtiyorsunuz. <\/p>\n

Örne\u011fin, siz, ″emperyalizm dememek için küreselle\u015fme kavram\u0131 kullan\u0131l\u0131yor (SEK: 99)″ derken, küreselle\u015fme döneminde kapitalizmin e\u011filimlerini çözümlemeye yöneliyorsunuz:
″Son dönemin bir özelli\u011fi de finans sermayesinin etkinli\u011finin artmas\u0131 ve üretimle söz konusu sermaye aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131n büyük ölçüde kopmas\u0131, de\u011filse de ili\u015fkinin biçim de\u011fi\u015ftirmesidir… Dolay\u0131s\u0131yla sermayenin potansiyel ‘toplu de\u011fersizle\u015fme' riski ortaya ç\u0131k\u0131yor. \u0130\u015fte sermaye böyle bir riske kar\u015f\u0131 kendini koruyabilmek, ‘toplu de\u011fersizle\u015fme' riskini bertaraf etmek için k\u0131sa dönemde yüksek kâr vadeden spekülatif faaliyetlere yöneliyor, ba\u015fka \u015firketler sat\u0131n al\u0131n\u0131yor, bizde ‘\u015firket evlilikleri'denilen ‘füzyonlar', Üçüncü Dünya'ya aç\u0131lan kredilerle (d\u0131\u015f borçlar) bu ülkeler ya\u011fmalan\u0131yor, borsa oyunlar\u0131, vb. gündeme geliyor, özelle\u015ftirmeleri de bu bütünlük içinde de\u011ferlendirmek gerekir (SEK: 27). <\/p>\n

Lenin'in Emperyalizm adl\u0131 eserinde yapt\u0131\u011f\u0131 da bundan farkl\u0131 bir \u015fey de\u011fil. O da, ça\u011f\u0131n\u0131n kapitalizmini çözümlemeye çal\u0131\u015f\u0131yor. Diyor ki: ″Emperyalizmin mümkün en k\u0131sa tan\u0131m\u0131n\u0131 yapmak gerekseydi, \u015föyle derdik: Emperyalizm, kapitalizmin tekelci a\u015famas\u0131d\u0131r (E: 105)″,
″kapitalizm, emperyalizme dönü\u015fmü\u015ftür (E: 26)″, ″kapitalizmin en yüksek tarihi a\u015famas\u0131na, yani emperyalizme… (E: 14).″ Lenin, -ilerleyen sayfalarda- emperyalizmin ay\u0131rt edici 5 temel özelli\u011fini s\u0131ral\u0131yor ve özetliyor: ″Emperyalizm, tekellerin ve malî sermayenin egemenli\u011finin kuruldu\u011fu; sermaye ihrac\u0131n\u0131n birinci planda önem kazand\u0131\u011f\u0131; dünyan\u0131n uluslararas\u0131 tröstler aras\u0131nda payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011fu ve dünyadaki bütün topraklar\u0131n en büyük kapitalist ülkeler aras\u0131nda bölü\u015fülmesinin tamamlanm\u0131\u015f bulundu\u011fu bir geli\u015fme a\u015famas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f kapitalizmdir (E: 106).″ <\/p>\n

Siz de, ″kapitalist emperyalizmi″ çözümlerken, ″Emperyalizmin kapitalizme önceli\u011fi var ama kapitalist emperyalizmin de kendine özgülü\u011fü söz konusudur… kapitalist emperyalizm geleneksel imparatorluklardan temelli farkl\u0131 niteliklere sahiptir (RA: 166)″, ″…emperyalizm daha çok ekonomik bir kategoridir (P\u0130:93)″, diyerek, baz\u0131 ayr\u0131mlar\u0131 belirtme gere\u011fi duyuyorsunuz. Bu de\u011ferlendirme, Lenin'in dü\u015füncesiyle örtü\u015füyor. Çünkü o da; ″Sömürge politikas\u0131 da, emperyalizm de, kapitalizmin ça\u011fda\u015f döneminden, hatta kapitalizmden önce vard\u0131. Kölelik üstüne kurulu bulunan Roma, bir sömürge politikas\u0131 izliyor ve emperyalizmi uyguluyordu… (E: 97)″ der. (Ayr\u0131ca, Hobson'dan al\u0131nt\u0131 için bkz. E: 109) <\/p>\n

Lukács, Lenin üzerine kaleme ald\u0131\u011f\u0131 eserinde, emperyalizmi, ‘yeni a\u015faman\u0131n ekonomisi' olarak kabul eder; ″Lenin'in emperyalizm anlay\u0131\u015f\u0131… Ekonomik teori olarak, k\u0131smen Hilferding'e dayanmaktad\u0131r ve salt ekonomik olarak bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise, derinlik ve mükemmellik aç\u0131s\u0131ndan, Marx'\u0131n yeniden üretim teorisini harikulade bir biçimde geli\u015ftiren Rosa Luxemburg'un katk\u0131s\u0131yla oranlanamaz. Lenin'in üstünlü\u011fü, -ve bu e\u015fi benzeri olmayan teorik bir ba\u015far\u0131d\u0131r- emperyalizmin ekonomik teorisini ça\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bütün siyasal sorunlar\u0131yla birbirine somut olarak ba\u011flamay\u0131 ba\u015farmas\u0131nda; dolay\u0131s\u0131yla yeni a\u015faman\u0131n ekonomisini, bu biçimde belirlenmi\u015f bir çevre (dünya) içindeki tüm somut davran\u0131\u015flar için, bir ölçüt (Richtschnur) haline getirmeyi ba\u015farmas\u0131nda yatmaktad\u0131r (LD: 43-44).″ <\/p>\n

Lenin ile, hem yöntem hem de yorum olarak benzerlik göstermenize kar\u015f\u0131n, neden siz emperyalizmi kapitalizmin bir a\u015famas\u0131 olarak görmeme e\u011filimindesiniz? <\/em><\/strong><\/p>\n

Kapitalizm, insanl\u0131k tarihinin tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 orijinal bir üretim tarz\u0131. Üretim-insan, üretim-toplum ili\u015fkisini ters yüz etmi\u015f bir sistem. Normal olarak, ekonomi toplumda içerilmi\u015f [mündemiç] olmas\u0131 gerekirken, kapitalizmde bunun tersi geçerli. Sistem rekabete dayan\u0131yor ve kâr için üretim söz konusu, ya da üretimin birincil amac\u0131 insan ihtiyaçlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak de\u011fil, daha çok art\u0131-de\u011fer dolay\u0131s\u0131yla kâr elde etmek. Kapitalistler aras\u0131ndaki rekabet, P.J. Prudhon'un, bir tür sava\u015f <\/em>dedi\u011fi durumdur, sava\u015f\u0131n sonunda elde edilen kâr da ganimet… Her bir kapitalist veya kapitalist i\u015fletme için varolman\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sürdürmenin yolu, büyümekten geçiyor. Her biri hiç durmadan ″ileriye do\u011fru kaçmaya mahkûm″… Ba\u015fka türlü söylersek, kapitalizm demek sermayenin geni\u015fletilmi\u015f ölçekte yeniden üretilmesi <\/em><\/strong>demek. Böyle olunca, sistem de üretim için üretim sistemi <\/em><\/strong>biçimini al\u0131yor. Araçlarla amaçlar\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesi… Dikkat edilirse, orada üretim art\u0131k araç de\u011fil, amaçt\u0131r. Bu nitelik son derecede önemlidir ve \u015fimdilerde ya\u015fanan say\u0131s\u0131z sosyal, ekolojik, etik, vb. kötülüklere kaynakl\u0131k ediyor. Velhas\u0131l sistem geni\u015fleme ve yay\u0131lma <\/em><\/strong>dinami\u011fine sahip. Yo\u011funla\u015fma ve merkezile\u015fme<\/em><\/strong> sisteme içkin bir \u015fey ve yay\u0131lmay\u0131 bir zorunluluk<\/em><\/strong> haline getiriyor… Bu yay\u0131lma ve geni\u015fleme de iki \u015fekilde gerçekle\u015fiyor: Birincisi, yatay olarak geni\u015fliyor, yay\u0131l\u0131yor. Kapitalist olmayan sosyal formasyonlar\u0131 bir tür tsünami gibi ku\u015fat\u0131yor; ikincisi, dikey olarak geni\u015fliyor, daha önce kapitalizmle tan\u0131\u015fm\u0131\u015f yerlere derinlemesine nüfuz ediyor. <\/em><\/strong>Son yar\u0131m yüzy\u0131lda, ama as\u0131l son 20-25 y\u0131lda bu tür yay\u0131lma müthi\u015f bir h\u0131z kazanm\u0131\u015f durumda. Her \u015feyi, ya\u015fam\u0131n her alan\u0131n\u0131 ve her an\u0131n\u0131 paral\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor, metala\u015ft\u0131r\u0131yor, \u015feyle\u015ftiriyor, çürütüp içini bo\u015falt\u0131yor… Elbette sürecin h\u0131zland\u0131\u011f\u0131, geni\u015fli\u011finin artt\u0131\u011f\u0131 dönemler var. Sald\u0131r\u0131n\u0131n yo\u011funlu\u011funu art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 dönemler… E\u011fer bunlardan birine ayr\u0131ks\u0131 bir nitelik<\/em> atfedersen, her seferinde yeni bir ad bulmak zorunda kal\u0131rs\u0131n. Mesela 19. yy sonu ve 20. yy ba\u015f\u0131ndaki durumu emperyalizm <\/em>olarak adland\u0131r\u0131rsan, 21. yy ba\u015f\u0131na ne diyeceksin, vb… Elbette Lenin bir a\u015faman\u0131n belirleyici ili\u015fkilerini tahlil ediyor ve ona emperyalizm diyor. Sonuç itibariyle söyledi\u011fi do\u011fru, yapt\u0131\u011f\u0131 tahlil de yerinde. Ben, bir kaç bak\u0131mdan, \u015fu döneme kadar emperyalist de\u011fil, \u015fu tarihten sonra emperyalist oldu demeyi uygun bulmuyorum. E\u011fer tekeller dönemi emperyalizmse, çokuluslu \u015firketler dönemi nas\u0131l adland\u0131r\u0131lacak; zira sermayenin ‘kendi ulus devletiyle' ili\u015fkisi art\u0131k eskisi gibi de\u011fil… Art\u0131k kendini, illa da sadece kendi ulus-devletinin korumas\u0131 gerekmiyor. Tabii bu, ‘kendi ulus devletinin' i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. Bir ba\u015fka husus da \u015fu: e\u011fer sorun çevrenin sömürüsü, ya\u011fmas\u0131, biçimlendirilmesi, biçimsizle\u015ftirilmesiyse, mesela sanayi devrim sonras\u0131 dönem daha m\u0131 az tahripkârd\u0131? Bu tür bir yakla\u015f\u0131m biraz da kapitalizmin önceki suçlar\u0131n\u0131 aklamak gibi bir anlama geliyor; en az\u0131ndan, öyle bir \u015feyin imâ edildi\u011fini söyleyebiliriz. Fakat, kapitalizmin a\u015f\u0131lmas\u0131 mücadelesi veya pratik politika bak\u0131m\u0131ndan da bir sorun yaratt\u0131\u011f\u0131 kesin. Kapitalizmden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir emperyalizm izlenimi yarat\u0131larak, sanki kapitalizm atlanarak emperyalizmle mücadele edilebilirmi\u015f gibi bir izlenin ve\/veya yan\u0131lsama ortaya ç\u0131kabiliyor. Bunu, son zamanlarda ‘ulusalc\u0131l\u0131k' olarak bilinende görmek mümkün. Türkiye solu 1960'lardan itibaren durumu kavramada bu yüzden s\u0131n\u0131fta kald\u0131… E\u011fer kapitalizm, yukarda k\u0131saca de\u011findi\u011fim nedenlerle zaten yay\u0131lma ve geni\u015fleme dinami\u011fini bünyesinde bar\u0131nd\u0131r\u0131yorsa, kapitalizm emperyalizmdir… <\/em><\/strong>Bu tad\u0131n \u015fekerde içerilmi\u015f olmas\u0131 kadar öyledir. Emperyalizm sanki d\u0131\u015f\u015fal bir olguymu\u015f gibi bir izlenimin do\u011fmas\u0131, anti-kapitalist mücadele bak\u0131m\u0131ndan sorunlar yaratabiliyor… 1960'lar\u0131n sonuna do\u011fru [san\u0131yorum 1969'du] doktora yapt\u0131\u011f\u0131m Paris'ten Türkiye'ye gelmi\u015ftim. Ö\u011frenci hareketinin zirvede oldu\u011fu y\u0131llard\u0131. Bir grup insanla [ço\u011fu genç-üniversise ö\u011frencisi] bir dizi görü\u015fmemiz olmu\u015ftu. Ben, ne zaman kapitalizmden söz etasm, sözümü kesiyorlar: "Hocam bir dakika, \u015fu anda mesele kapitalizm de\u011fil, emperyalizm; \u015fu ABD'yi bir defedelim…″ diyorlard\u0131 ve bu durum benim için son derecede rahats\u0131z ediciydi… Bizde ‘ulusalc\u0131l\u0131k' [ milliyetçilik olarak okuyunuz] son günlerin bir ‘sapmas\u0131' de\u011fil… Radikal olarak anti-kapitalist olmadan nas\u0131l anti-emperyalist olunur… nas\u0131l yeni ve farkl\u0131 bir \u015fey yap\u0131l\u0131r? <\/p>\n

Sizinle, bir de antiemperyalizm sorunu üzerine söyle\u015fmek istiyorum. Geçti\u011fimiz y\u0131l, Irak'a asker gönderilmesiyle ilgili tezkerenin Meclis'te reddinin birinci y\u0131l\u0131nda (1 Mart 2006) yap\u0131lmas\u0131 dü\u015fünülen eyleme, \u0130slami bir grubun (Özgür-Der), ″\u0130slamc\u0131 antiemperyalist″ görülerek dahil edilmesi, birlik giri\u015fiminde çatla\u011fa neden olmu\u015ftu. Bu çevrenin söyleminde [bat\u0131 kapitalizmi, egemen emperyalist yap\u0131, devrim süreci, köklü de\u011fi\u015fim, toplumsal de\u011fi\u015fim, devrimci eylem, devrimci olmak, devrimci tav\u0131r, bask\u0131 ve sindirme politikalar\u0131, devrimci bir kabul, devrimci kayg\u0131lar, öz ele\u015ftiri, i\u015fbirlikçi, iktidar hedefi, toplumsal mücadele gibi (\u0130K)], sosyalist jargondan aktarma sözcük ve kavramlar yer almaktad\u0131r. Ancak, yan\u0131lt\u0131c\u0131 olan, bunlar\u0131n içeriklerinin bo\u015falt\u0131lm\u0131\u015f ve birer padalyaya çevrilmi\u015f olmalar\u0131n\u0131n görül(e)memesidir. <\/p>\n

Her ne kadar, ″Sistemin Temel Nitelikleri″, ″Sistem Hangi Temelde Kuruldu?″ ve ″Sistemin Evrimi″ ba\u015fl\u0131kl\u0131 bölümler, bu konular\u0131n sizin eserlerinizden yararlan\u0131larak yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 izlenimini verse de, örne\u011fin bir ‘devrim' sözünden ‘\u0130slami bir devrim'in amaçland\u0131\u011f\u0131 aç\u0131kça yaz\u0131lmaktad\u0131r. \u015eöyle ki, ″Devrim veya inkilap, hayat\u0131n bütün alanlar\u0131nda ya\u015fan\u0131p gerçekle\u015ftirilecek olan köklü de\u011fi\u015fim demektir… \u0130slami inkilap, münker ve müfsid (\u015ferîatçe yap\u0131lmas\u0131 uygun görülmeyen ve fesat, ara bozucu, G.\u015e.) olan her \u015feyin ki\u015fi ve toplum nefsinden ve davran\u0131\u015flar\u0131ndan sökülüp at\u0131lmas\u0131, yerine vahyi ölçünün ve amelin ikame edilmesi (\u0130K: 83)″dir. \u0130slam'dan anla\u015f\u0131lan\u0131n ise, ″…üretilmi\u015f olan tüm maddi ve metafizik e\u011filimli dünya görü\u015flerine (dinlere) galebe çal\u0131ncaya kadar ya\u015fayacak ve tekrarlanacak olan Rabbani bir ça\u011fr\u0131… (\u0130K: 23).″ oldu\u011funu ö\u011freniyoruz. <\/p>\n

Görüldü\u011fü üzere, burada anlat\u0131lmak istenen, \u0130slami mücadelenin (ayn\u0131 zamanda) antisosyalist, antikomünist bir mücadele oldu\u011fudur. Kendi söylemleriyle, ″\u0130slami mücadele için \u0130slami kimlik, \u0130slami kimlik için de Kur'ani ilkeler öncelenmelidir.″ Aç\u0131kças\u0131, bu,″Allah'\u0131n dinini hakl\u0131 k\u0131lma mücadelesi… (\u0130K: 8)″ dir. <\/p>\n

Bu çevre, toplumsal de\u011fi\u015fimi, ″…egemen sistemin topyekün de\u011fi\u015ftirilmesi ve Kur'ani sistemin hakim k\u0131l\u0131nmas\u0131, ancak toplumsal de\u011fi\u015fimin tamamlanmas\u0131 ve toplumun tüm ta\u011futlar\u0131 (büyücü, \u015feytan, put, G.\u015e.) reddederek, Kur'an'a teslim olmas\u0131″ olarak kavramaktad\u0131r. \u0130slam'\u0131n (Kur'an) mülkiyet anlay\u0131\u015f\u0131, mülkün tanr\u0131n\u0131n olmas\u0131 ve ondan diledi\u011fine vermesi biçimindedir. Örne\u011fin, \u0130slama göre, Tanr\u0131n\u0131n adlar\u0131ndan biri olan Mu\u011fni, ‘istedi\u011fini zengin eden' anlam\u0131na gelir. Kuran'\u0131n ilgili bölümünde: ″Ey inananlar, (Allah'a) ortak ko\u015fanlar pisliktir, art\u0131k bu y\u0131llar\u0131ndan sonra Mescid-i Harâm'a yakla\u015fmas\u0131nlar. E\u011fer (onlar\u0131n hacca gelmemeleri sonucu iktisâdi hayat\u0131n\u0131z bozulup) yoksullu\u011fa dü\u015fmekten korkarsan\u0131z; biliniz ki Allah dilerse yak\u0131nda sizi kendi lûtfundan zengin edecektir. \u015eüphesiz Allah, bilendir, hikmet sâhibidir. (Gerçekten o y\u0131llardan sonra fütûhat birbirini tâkibetmi\u015f, müslümanlar çok zengin olmu\u015flard\u0131.)(K: 9\/28).″ <\/p>\n

Ayr\u0131ca, bu tür örgütlenmelerin emperyalizm kar\u015f\u0131t\u0131 söylemleri de (\u0130K: 31, 62, 67), antiemperyalistlerle bir araya gelmeleri de taktikseldir. Çünkü, ″amac\u0131n ve yöntemin tayininde, Kur'an nasslar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda temel bir belirleyici olamaz″ ve ″kafirlerden yak\u0131n\u0131n\u0131zda olanlara kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131n… (Tevbe, 9\/123) hükmü mutlak bir ifadedir. Ama hangi \u015fartla, hangi kafirlere ve ne zaman sava\u015faca\u011f\u0131m\u0131z sorular\u0131, bu mutlak hükmün uygulanmas\u0131n\u0131 içtihadi kararlara b\u0131rakmaktad\u0131r (\u0130K: 60)″ sözleri, bunu do\u011frulamaktad\u0131r. <\/p>\n

Sizin yaz\u0131lar\u0131n\u0131zda antiemperyalist mücadeleden söz edildi\u011fi hemen her yerde, antikapitalist vurgusu da yap\u0131l\u0131yor (AKY: 88, 199; RA: 26, 172; K\u0130YD: 95). Birkaç\u0131n\u0131 s\u0131ralayacak olursak:
1) ″Kapitalizme ve emperyalizme kar\u015f\u0131 mücadele de, öncelikle emperyalizmin uzant\u0131s\u0131 durumundaki, kopradorla\u015fm\u0131\u015f, i\u015fbirlikçi s\u0131n\u0131flar\u0131, ait olduklar\u0131 yere göndermeyi gerektiriyor. Bu yüzden, kapitalizme kar\u015f\u0131 mücadeleden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir anti-emperyalist mücadele mümkün de\u011fildir (AKY: 115).″
2) ″Tutarl\u0131 bir anti-kapitalizm içermeyen hareketlerin, anti-emperyalistlik taslamalar\u0131 olsa olsa kendilerini ve kitleleri aldatmaya, gericili\u011fi yeniden üretmeye yarar (RA: 150).″
3) ″…ekonomik içerikten yoksun hiçbir hareket antiemperyalist say\u0131lamaz; emperyalizme bir darbe vurmas\u0131 da söz konusu olamaz (AS: 103).″
Özgür-Der Ba\u015fkan\u0131 Hülya \u015eekerci'nin, ″Kapitalist Tüketim Kültürü ve Kad\u0131n″ ba\u015fl\u0131kl\u0131 paneldeki konu\u015fmas\u0131n\u0131n haber yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kendi internet sayfalar\u0131nda, ″\u015eekerci, kapitalist tüketim kültürünü nas\u0131l a\u015faca\u011f\u0131z? sorusuna cevap olarak: Kur'an merkezli alternatif bir kimlik olu\u015fturmak ve bu kimli\u011fe sahip Müslümanlar\u0131n cemaat olarak sürekli birbirlerini uyarmalar\u0131 gerekti\u011fini belirterek konu\u015fmas\u0131na son verdi (3)″ diye yaz\u0131l\u0131d\u0131r.
Bunu da an\u0131msad\u0131ktan sonra sorumuza geçebiliriz: Mülkiyet ili\u015fkilerinden dolay\u0131 sömürücü ve bask\u0131c\u0131 olan sistemlere, onlar\u0131n bu temel niteli\u011fi atlanarak, yaln\u0131zca yapt\u0131klar\u0131ndan, ya da yaln\u0131zca ‘vahiy kar\u015f\u0131t\u0131' olduklar\u0131ndan dolay\u0131 kar\u015f\u0131 olan ve me\u015fruiyet kayna\u011f\u0131n\u0131 Kuran'da gören örgütlenmeleri antiemperyalist olarak görmek söz konusu olabilir mi? <\/em><\/strong><\/p>\n

Politik islam [siyasal islam], sosyal projesi olmayan bir teokrasidir. Bu günün sorunlar\u0131n\u0131n geçmi\u015fte kalm\u0131\u015f yöntem ve araçlarla çözülebilece\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131na dayan\u0131yor. Daha ba\u015ftan \u015fu kadar\u0131n\u0131 söyleyebilirz ki, k\u0131rk ya\u015f\u0131ndaki adama sekiz ya\u015f\u0131ndaki çocu\u011fun ceketini giydiremezsiniz. Siyasal \u0130slam'\u0131n bir zaaf\u0131 da, ‘alt\u0131n ça\u011f efsanesi'ne dayanma e\u011filimidir. Geçmi\u015fi ihya etmek mümkün de\u011fildir. Zaten, ‘alt\u0131n ça\u011f' geriye dönük zihinsel bir kurgudur; gerçek dünyada bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur. Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur ama, insan ve toplum psikolojisi bak\u0131m\u0131ndan izah\u0131 da imkâns\u0131z de\u011fildir… Elbette bu, geçmi\u015fte her \u015fey kötüydü demek de\u011fildir. Bu günün sorunlar\u0131, bu güne ait yöntem ve araçlarla çözülebilir. Bu günküler de yetersizdir, ileriye ait olanlar\u0131 devreye sokmak gerekir. Siyasal islam, mülkiyeti <\/em><\/strong>asla sorun etmiyor. Kapitalizmi de sorun etmiyor. Onlar\u0131nki, anti-emperyalizmden çok yabanc\u0131 dü\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, Bat\u0131 dü\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, Hristiyan dü\u015fmanl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u015eikayeti yerindedir, ama \u015fikayet yeterli de\u011fildir. Esasen siyasal islam, Arap ve bir bütün olarak Müslüman ülkelerde kapitalist modernle\u015fme ve kalk\u0131nman\u0131n iflas\u0131 ve ona kar\u015f\u0131 hakl\u0131 tepkinin ürünü olarak ortaya ç\u0131kt\u0131 ama, bir çözümü temsil etme \u015fans\u0131 yok. Mülkiyeti, kapitalizmi, sosyal e\u015fitsizlikleri sorun etmedi\u011fin anda, sosyal e\u015fitsizlikleri me\u015frula\u015ft\u0131rma zorlamas\u0131ndan ba\u015fka bir\u015fey kalmaz geriye… Dinler de, son tahlilde, di\u011fer ideolojiler gibi bir ideolojidir. Onun için, siyasal islam\u0131n dinle ili\u015fkisi bir retoriktir. \u0130ktidar\u0131 ele geçirmek için dinin araçla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, mevcut haliyle politik islam\u0131n anti-emperyalist mücadele vermesi mümkün de\u011fil; ama, Latin Amerika ve baz\u0131 ba\u015fka yerlerdeki ‘Özgürlük Teolojisi [Théologie de la libération]' <\/em><\/strong>türü bir rotaya girerse, hem emperyalizme [kapitalizme] kar\u015f\u0131 tutarl\u0131 mücadele verebilir hem de sol hareketle kal\u0131c\u0131 ve etkili bir ittifak mümkün olabilir… <\/p>\n

K\u0131saltma ve dipnotlar: <\/p>\n

(SEK) Sömürgecilik-Emperyalizm-Küreselle\u015fme, Fikret Ba\u015fkaya, Maki Bas\u0131n Yay\u0131n, 5.
Bask\u0131, Ekim-2005, Ankara
(AKY) Ak\u0131nt\u0131ya Kar\u015f\u0131 Yaz\u0131lar, Fikret Ba\u015fkaya, Maki Bas\u0131n Yay\u0131n, 3. Bask\u0131, Mart-2004,
Ankara
(RA) Reel Atatürkçülük, Fikret Ba\u015fkaya, Maki Bas\u0131n Yay\u0131n, 1. Bask\u0131, \u015eubat-2007, Ankara
(ES) Ekonomi Sözlü\u011fü, Orhan Hançerlio\u011flu, Remzi Kitapevi Yay\u0131nlar\u0131, Geni\u015fletilmi\u015f 5.
Bas\u0131m, \u0130stanbul – 1981
(E) Emperyalizm, V.\u0130.Lenin, Direni\u015f Yay\u0131nlar\u0131
(P\u0130) Paradigman\u0131n \u0130flas\u0131, Fikret Ba\u015fkaya, Maki Bas\u0131n Yay\u0131n, 11. Bask\u0131, Eylül-2006, Ankara
(LD) Lenin'in Dü\u015füncesi – Devrimin Güncelli\u011fi, György Lukács, Belge Yay\u0131nlar\u0131, Ocak-
1979, \u0130stanbul
(\u0130K) \u0130slami Kimlik – \u0130lkeler ve Hareket, Ekin Yay\u0131nlar\u0131, 3. Bask\u0131, Kas\u0131m-1996, \u0130stanbul
(K) Kur'ân-\u0131 Kerim ve Yüce Meâli, Prof. Dr. Süleyman Ate\u015f, K\u0131l\u0131ç Kitabevi, 1980, Ankara
(K\u0130YD) Kalk\u0131nma \u0130ktisad\u0131n\u0131nYükseli\u015fi ve Dü\u015fü\u015fü, Fikret Ba\u015fkaya, Maki Bas\u0131n Yay\u0131n, 5.
Bask\u0131, Mart-2005, Ankara
(AS) Azgeli\u015fmi\u015fli\u011fin Süreklili\u011fi, Fikret Ba\u015fkaya, \u0130mge Kitabevi Yay\u0131nlar\u0131, 4. Bask\u0131, Ocak-
2001, Ankara <\/p>\n

(1) Ayr\u0131ca bkz.: RA: 171, 201; AKY: 44, 79, 122, 119, 123, 128, 131, 165-166, 201, 209; K\u0130YD: 80, 118, 128, 151, 172, 178, 182, )
(2) Yeni-sömürge(cilik) için bkz.: AKY: 54, 67, 79, 83, 95, 102-103, 126, 144, 197, 204, 207; AS: 23, 25, 27, 35, 150; K\u0130YD: 27)
(3) www.ozgurder.org\/hksnews.php?haber_id=438 <\/p>\n

http:\/\/www.sendika.org\/<\/a> sitesinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Özgür Üniversite – Türkiye ve Ortado\u011fu Forumu Vakf\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Say\u0131n Fikret Ba\u015fkaya'ya, siyasal ya\u015fam\u0131n en çok kullan\u0131lan kavramlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 üzerine sorular yönelttik. a) Bir yerde, son döneminde Osmanl\u0131 bürokrasisini Bat\u0131c\u0131-yenilikçi-komprador olarak tan\u0131ml\u0131yorsunuz (SEK: 188). Ba\u015fka bir yerde de, Türkiye'nin 24 Ocak-12 Eylül sürecinde ″kesin olarak″ kompradorla\u015fma tercihini yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yorsunuz (SEK: 204; ayr\u0131ca, AKY: 168). …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-650","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tye"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/650","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=650"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/650\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=650"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=650"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=650"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}