{"id":63,"date":"2005-06-29T21:44:47","date_gmt":"2005-06-29T19:44:47","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2005\/06\/29\/duenya-2-temmuz-agustos-2004-say-6\/"},"modified":"2005-06-29T21:44:47","modified_gmt":"2005-06-29T19:44:47","slug":"duenya-2-temmuz-agustos-2004-say-6","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/duenya-2-temmuz-agustos-2004-say-6\/","title":{"rendered":"D\u00fcnya-2 \/ Temmuz-A\u011fustos 2004 Say\u0131 6"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>8 Minute, 47 Second <\/div>\n\n <\/div>
Ortado\u011fu’da Jeopolitik Karga\u015fa<\/strong> <\/div>\n

 <\/p>\n

  Immanuel Wallerstein <\/strong>
Pazartesi, Temmuz 12, 2004 <\/div>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Irak’\u0131n egemenli\u011fi az ya da çok Irak halk\u0131na “geri döndü.” \u015eimdi ne olacak? Herkes \u015fimdi ABD’ye kar\u015f\u0131 olan gerilla sava\u015f\u0131n\u0131n azalmas\u0131n\u0131 görmeyi umuyor. Bu pek olas\u0131 görünmüyor. Öyleyse gelecek alt\u0131 ayda ve gelecek be\u015f y\u0131lda neler bekleyebiliriz? Dört tane önemli ve birbirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 dengesizlik merkezi ve önemli de\u011fi\u015fiklikler olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 var. <\/div>\n

<\/p>\n

\u0130lk soru düzenli bir Irak hükümetinin yarat\u0131l\u0131p yarat\u0131lamayaca\u011f\u0131. Art\u0131k Irak ulusçulu\u011funun Irak politik ortam\u0131n\u0131n ate\u015fleyicisi olarak geri döndü\u011fü aç\u0131kt\u0131r. \u015eii ve Sünnilerin ve onlar\u0131n din adamlar\u0131 ve laik güçlerinin ayn\u0131 dü\u015füncede olduklar\u0131 bir \u015fey Irak’\u0131n kendisini birle\u015fmi\u015f bir devlet olarak tekrar olu\u015fturmas\u0131, ekonomik gücünü yeniden kazanmas\u0131 ve Arap dünyas\u0131nda önemli bir güç olarak siyasi rolünü tekrar ortaya koymas\u0131. \u015eii ve Sünni liderlerin pek az\u0131 de\u011fi\u015fken hükümetli ve geni\u015f sivil haklarla dolu birçok partili bir sistem kurma ile ilgililer. Aksine, güçlü bir devlet istiyorlar. En olas\u0131 \u015fey ise neo-Baas bir devlet, ama üç farkla. Bu yaln\u0131zca Sünnilerin de\u011fil, \u015eii ve Sünni seçkinlerin ortak giri\u015fimleri olacak. Klasik laik Baas rejimden farkl\u0131 olarak güçlü bir \u0130slami bile\u015feni olacak. Bu fark ilk önce kad\u0131nlara zarar verecek. Ve \u0130yad Allawi, Saddam’\u0131 h\u0131zla ve büyük olas\u0131l\u0131kla halka kapal\u0131 bir dava ile yok ettikten sonra, kendisini yeni bir Saddam olarak konumland\u0131racak. <\/div>\n

<\/p>\n

Bu hem Irak halk\u0131 hem de ABD hükümeti için daha m\u0131 iyi olacak? Kesin de\u011fil. \u015eu an için Irak liderli\u011finin Amerikan kuvvetleri ile ba\u011flar\u0131n\u0131 çok çabuk kopartmaktan korktuklar\u0131na ku\u015fku yok ve ABD Irak’\u0131 i\u015fgale bir süre daha devam edecek. Ama Irak yönetiminin bu güçlerden kaynaklanan avantaj\u0131 erimekte ve onlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olman\u0131n getirdi\u011fi dezavantaj her gün artmakta. Yani, belki de 8–12 ay içinde Irak hükümeti (hangisi olursa) bu güçlerin tamamen çekilmesini isteyecek. Bu da ABD hükümetinin yerine getirmekten çok ho\u015flanaca\u011f\u0131 bir \u015fey. Seçimler olacak m\u0131? Belki. <\/div>\n

<\/p>\n

Kürtlerin kaderi ikinci dengesizlik oda\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Yeni Irak hükümeti Kürtlerin federal yönetim arzular\u0131na kar\u015f\u0131 bir asmpati beslemiyor. Kürtler kendileri için adaletli oldu\u011funu hissettikleri \u015fey sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 sürece herhangi bir Irak hükümetinin yasall\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131maya haz\u0131r de\u011filler. Kürtlerin say\u0131lar\u0131 çok kabar\u0131k. Ço\u011funlukla Sünni Müslümanlar ama \u015fimdiye kadar \u0130slamc\u0131 e\u011filimler aralar\u0131nda çok güçlü de\u011fildi. Topluluk olarak, Kürtler ulusalc\u0131 bir hareketin klasik yüzünü sergiliyorlar. Kürtlerin mutsuz bir tarihi var. Birinci Dünya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131, Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu’nun parçalanmas\u0131n\u0131n e\u015fi\u011finde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet kurma \u015fans\u0131na sahip oldular. Ama o an ne yeterince örgütlüydüler ne de bunu ba\u015farmalar\u0131na yard\u0131m etmek için herhangi bir dünya gücü için kullan\u0131\u015fl\u0131yd\u0131lar. O yüzden çok say\u0131da ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet (özellikle de Türkiye, Suriye, Irak ve \u0130ran) aras\u0131nda bölünmü\u015f olarak kald\u0131lar ve hiçbirisi taraf\u0131ndan da iyi muamele görmediler. <\/div>\n

<\/p>\n

Sonuç olarak, oldukça uzun bir zamand\u0131r, ulusalc\u0131 isyan yolunu izliyorlar ve bulabildikleri her yerde müttefik ar\u0131yorlar. Geçen otuz y\u0131l boyunca pek bir \u015fanslar\u0131 olmad\u0131. Geçen on y\u0131l içinde kendilerini bölgede ABD’nin en sad\u0131k müttefiki olarak sunarak Amerikan kart\u0131n\u0131 denediler. ABD’nin 1991’de az ya da çok ihanetini önemasmeden, 1993’de tekrar denediler. Ate\u015fli bir destekleyicileri olan Daniella Mitterand ABD’nin stratejilerini üstüne kurmak için güvenilir bir dayanak olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda Kürtleri uyard\u0131. Ve bunun do\u011frulu\u011fu kan\u0131tlanm\u0131\u015f görünüyor. ABD Kürtlerin deste\u011fini sürdürmeyi ku\u015fkusuz arzu ederken Bush yönetimi aç\u0131kça Kürtlerin Ayetullah Ali al-Sistani’den daha az önemli olduklar\u0131na karar vermi\u015f bulunuyor. E\u011fer seçmek zorunda kal\u0131rlarsa, Ayetullah’\u0131 seçecekler. Hangi ko\u015fulda olursa olsun, ABD’nin çok fazla bir seçene\u011fi yok. ABD, Kürtlere Saddam Hüseyin’e kar\u015f\u0131 verdi\u011fi hava koruma deste\u011fine daha fazla devam edemeyebilir. <\/div>\n

<\/p>\n

Kürtler de bunun fark\u0131ndalar. Ortado\u011fu’da dostu olmayan bir di\u011fer toplulu\u011fa, \u0130srail’e, do\u011fru yöneliyor görünüyorlar. Ve \u0130srail bundan mutlu. Ama \u0130srail önemli teknik destek ve politik ba\u011flant\u0131lar sunabilse de, bir ordu gönderemez. Bu belki de Kürtlerin ihtiyaç duyabilecekleri \u015fey. Ayr\u0131ca, \u0130srail kendisini yak\u0131nda kendi büyük sorunlar\u0131yla ba\u015f ba\u015fa bulabilir. \u015earon hükümeti daha büyük zorluklar içinde. Gazze’den çekilme plan\u0131 dürüst de\u011filse de, yerle\u015fimci güçlerin fanatik direni\u015fi yüzünden \u015earon’un plan\u0131 uygulamas\u0131 hala zor. <\/div>\n

<\/p>\n

Gerçek sorun orada de\u011fil asl\u0131nda. Filistin direni\u015fi dinmek bilmiyor. \u015earon’un Arafat-kar\u015f\u0131t\u0131 saçmal\u0131\u011f\u0131 direni\u015fin daha da fazla \u0130slamc\u0131 bir renk alaca\u011f\u0131n\u0131n ve sonuçta daha da uzla\u015fmaz olaca\u011f\u0131n\u0131n bir garantisi gibi görünüyor. \u0130srail’in sa\u011fa do\u011fru düzenli kay\u0131\u015f\u0131 politik bir ç\u0131k\u0131\u015f\u0131n olamayabilece\u011fi bir ç\u0131kmaz yaratt\u0131. \u015earon, ayr\u0131ca Peres ve Barak, hepsi zaman\u0131n \u0130srail’in yan\u0131nda oldu\u011funu dü\u015fünüyormu\u015f gibi görünüyorlar. Geri dönülemeyecek bir durum yaratt\u0131 ve sonunda dünya onu kabul eder. Ama tam tersine, zaman \u0130srail’in çok aleyhinde. <\/div>\n

<\/p>\n

En az\u0131ndan bir otuz y\u0131l \u0130srail ABD’nin s\u0131n\u0131rs\u0131z diplomatik, ekonomik ve askeri deste\u011fine güvendi. Ve ba\u011flar daha da yak\u0131nla\u015ft\u0131. \u015eu anki Bush yönetimi alt\u0131nda, iki hükümet aras\u0131nda herhangi bir mesafe dü\u015flemek çok zor. \u0130srail Amerikan politikas\u0131nda dokunulamaz bir tabu oldu. Tüm politikac\u0131lar \u0130srail’i, neredeyse her ko\u015fulda, destekliyorlar. Ama bu daha ne kadar sürebilir? <\/div>\n

<\/p>\n

\u0130srail için bugün sorun ABD’nin Irak’\u0131 i\u015fgalidir. Bu bir fiyasko… Ve Amerikan halk\u0131 her gün daha da fazla buna kar\u015f\u0131 taraf al\u0131yor. En son kamuoyu yoklamalar\u0131 ilk defa Amerikan ço\u011funlu\u011funun i\u015fgalin bir hata oldu\u011funa inanmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 gösteriyor. Ve Kurumsal yap\u0131n\u0131n Senatör Fritz Hollings gibi üyeleri \u015fimdi “ABD’nin tüm ahlaki otoritesini yitirmi\u015ftir” gibi \u015feyler söyledikleri kö\u015fe yaz\u0131lar\u0131 yazmaya haz\u0131rlar ve ABD Irak’ta ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kökten tekrar dü\u015fünürken, halk\u0131n da \u0130srail’e verilen ko\u015fulsuz deste\u011fi yeniden dü\u015fünmeye ba\u015flamas\u0131 çok zaman almayacakt\u0131r. Ve bu, geçen on y\u0131lda bat\u0131 Avrupa’da oldu\u011fu gibi, çöktü\u011fünde \u0130srail’in ba\u015f\u0131 gerçekten derde girecek. <\/div>\n

<\/p>\n

Bu bizi büyük de\u011fi\u015fimin dört numaral\u0131 merkezine getirir: \u0130ran. \u0130ran dünya sisteminde önemli bir “orta güç”. Büyük bir nüfusu var. Zenginlikleri var. Oldukça e\u011fitimli kadrolar\u0131 var. Çok büyük bir uygarl\u0131\u011f\u0131n mirasç\u0131s\u0131. Ve Güney Irak’la beraber, \u015eiili\u011fin ana merkezi. Do\u011fru, dini rejimin otoriter olmas\u0131 ve nüfusun büyük bir kesimi taraf\u0131ndan hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sorgulamas\u0131 gibi iç sorunlar\u0131 var. Ama bu onun jeopolitik gücünü Çin’deki iç politikadaki s\u0131k\u0131 rejimin Çin’in jeopolitik gücünü etkilemesinden daha fazla etkilemeyebilir. <\/div>\n

<\/p>\n

Dünya güçlerinin \u015fu anda \u0130ran üzerine sorular\u0131 nükleer silahlanmad\u0131r. \u0130ran hükümetinin bu konuda aç\u0131klay\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 söyleyenlerle ayn\u0131 dü\u015füncedeyim. Nükleer geli\u015fme pe\u015finde olduklar\u0131na ku\u015fkum yok. Ayr\u0131ca a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 üç y\u0131l içinde bir nükleer deneme yapacaklar\u0131na da ku\u015fkum yok. Böylece geçenlerde yetkililerinin dedi\u011fi gibi “nükleer kulüp”e kat\u0131lacaklar. <\/div>\n

<\/p>\n

Bunun çe\u015fitli nedenleri var. Birincisi, \u0130ran rü\u015fvetle sat\u0131n al\u0131namaz. Bu Kuzey Kore olay\u0131nda uzak bir olas\u0131l\u0131k. Ayr\u0131ca, e\u011fer ak\u0131llar\u0131nda olan bir çe\u015fit endüstriyel geli\u015fmeyi gerçekle\u015ftirmek istiyorlarsa, \u0130ran nükleer enerjiye gerçekten ihtiyaç duyuyor gibi görünüyor. Ama en önemlisi Iran nükleer güçlerle çevrili: Hindistan, Pakistan, Çin, Rusya, \u0130srail ve tabii ABD. Nükleer silah istemeyen her \u0130ran lideri akl\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f olmal\u0131. Hem \u0130ran Hindistan, Pakistan ve her \u015feyden önce \u0130srail’in bu kulübün üyeleri olmaya haklar\u0131n\u0131n olup kendisinin olmamas\u0131na bir neden göremiyor. <\/div>\n

<\/p>\n

\u0130ran’\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu bir tehlike var. Bu bir Amerikan i\u015fgali de\u011fil. Çünkü \u0130ran ne kadar nükleer silah üretirse üretsin, ABD’nin bir i\u015fgali ba\u015faracak, politik gücü bir yana b\u0131rak\u0131n, askeri gücü yok. Kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olduklar\u0131 tehlike \u0130srail’in (7 Haziran 1981’de Irak’a kar\u015f\u0131 giri\u015fti\u011fi gibi) \u0130ran’\u0131n nükleer tesislerini yok edecek bir hava sald\u0131r\u0131s\u0131. \u0130srailliler bunu kesinlikle ciddi olarak dü\u015fünüyorlar. Sorun ise dünyan\u0131n 1981’den beri de\u011fi\u015fmi\u015f olmas\u0131. 1981’de \u0130srail’in eli uluslararas\u0131 yasalar\u0131 tamamen ihlal etmesi yüzünden büküldü. Bugün, ABD’nin Irak’\u0131 i\u015fgalinden sonra, dünya daha az anlay\u0131\u015fl\u0131 olacakt\u0131r. Gerçekte, bu bir karga\u015fa içinde olacakt\u0131r. Ve ABD dahil , dünyan\u0131n \u0130srail’e tepkisi muazzam olacakt\u0131r. Avrupa’da ve ABD’de çok az insan \u0130ran’a kar\u015f\u0131 bir askeri sald\u0131r\u0131ya sürüklenmeyi ho\u015f kar\u015f\u0131layacakt\u0131r. Ve \u0130ran bunu Irak dahil bölgedeki zaten önemli politik etkisini artt\u0131rmak için kullanabilir ve kullanacakt\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

Bush yönetimi bir ate\u015f f\u0131rt\u0131nas\u0131 yaratt\u0131 ve bedelini ABD ve \u0130srail ödeyecek. Bu neo-con’lar\u0131n hiç de öngörmedikleri bir senaryo idi. <\/div>\n

<\/p>\n

www.sendika.org <\/u><\/a>sitesinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ortado\u011fu’da Jeopolitik Karga\u015fa     Immanuel Wallerstein Pazartesi, Temmuz 12, 2004   Irak’\u0131n egemenli\u011fi az ya da çok Irak halk\u0131na “geri döndü.” \u015eimdi ne olacak? Herkes \u015fimdi ABD’ye kar\u015f\u0131 olan gerilla sava\u015f\u0131n\u0131n azalmas\u0131n\u0131 görmeyi umuyor. Bu pek olas\u0131 görünmüyor. Öyleyse gelecek alt\u0131 ayda ve gelecek be\u015f y\u0131lda neler bekleyebiliriz? Dört tane önemli ve birbirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-63","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-en-son"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=63"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=63"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=63"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=63"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}