{"id":516,"date":"2007-03-28T00:24:03","date_gmt":"2007-03-27T22:24:03","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2007\/03\/28\/parti-programmzda-ulusal-sorun-2-tkip\/"},"modified":"2007-03-28T00:24:03","modified_gmt":"2007-03-27T22:24:03","slug":"parti-programmzda-ulusal-sorun-2-tkip","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/parti-programmzda-ulusal-sorun-2-tkip\/","title":{"rendered":"Parti program\u0131m\u0131zda ulusal sorun \/ 2 -TKIP"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>24 Minute, 5 Second <\/div>\n\n <\/div>

II. Bölüm
<\/em><\/strong>Türkiye'de ulusal sorun ve Kürt sorunu<\/strong>
"Parti Program\u0131m\u0131zda Ulusal Sorun"<\/em>  konusuna program\u0131m\u0131z\u0131n teorik bölümü ile ba\u015flam\u0131\u015f, I. Bölüm<\/em>'de sorunun daha çok teorik-ilkesel ele al\u0131n\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin sorunlar üzerinde durmu\u015f, bunlar\u0131 tarihsel bir çerçeve içinde irdelemeye çal\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k (bkz. Ekim, say\u0131: 245, Mart 2006)<\/em>. <\/p>\n

<\/p>\n

Burada ise program\u0131m\u0131z\u0131n "Ulusal Sorun"<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 özel alt bölümüne geçiyoruz ve bunu iki say\u0131 sürecek iki ayr\u0131 bölüm halinde incelemek istiyoruz. <\/p>\n

Program\u0131m\u0131z\u0131n "Ulusal Sorun"<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 özel alt bölümü, dört ana maddeden olu\u015fmaktad\u0131r. \u0130lk madde toplumumuzda ulusal sorunun genel kapsam\u0131n\u0131, sosyal-s\u0131n\u0131fsal kaynaklar\u0131n\u0131 ve ba\u015fl\u0131ca özelliklerini ortaya koymaktad\u0131r. Bütünlü\u011fü içinde bu ilk madde \u015föyledir: <\/p>\n

 "1-)<\/em> Bugünkü düzen alt\u0131nda Kürt ulusunun temel ulusal haklar\u0131 inkar edilmekte, Kürtler ve tüm az\u0131nl\u0131k milliyetler (Araplar, Ermeniler, Rumlar, Lazlar, Çerkezler, Gürcüler vb.) sistematik olarak ulusal bask\u0131 alt\u0131nda tutulmaktad\u0131r. Türk burjuvazisinin Kürdistan üzerindeki köleci egemenli\u011fi içte Kürt burjuva-feodal s\u0131n\u0131flara, d\u0131\u015fta emperyalizme dayanmaktad\u0131r. Bu, ulusal özgürlük sorununu Kürt köylülü\u011fünün özgürle\u015fmesi sorununa ba\u011flamakta ve ona anti-emperyalist bir karakter kazand\u0131rmaktad\u0131r." (TK\u0130P – Program Tüzük<\/strong>, s. 44-45) <\/em> <\/p>\n

Türkiye iki uluslu ve çok milliyetli bir ülkedir. Türkiye'nin bugünkü devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde Türk ve Kürt uluslar\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra çok say\u0131da az\u0131nl\u0131k milliyet ya\u015famaktad\u0131r. Türkler, Türk burjuvazisinin s\u0131n\u0131f egemenli\u011fi üzerinden, egemen ulustur ve burjuva cumhuriyetinin kurulu\u015fundan beri, devlete ve topluma yaln\u0131zca Türk kimli\u011fi damgas\u0131n\u0131 vurmaktad\u0131r. Ezilen ulus olarak Kürtler ve tüm öteki az\u0131nl\u0131k milliyetler, temel ulusal demokratik hak ve özgürlüklerden yoksundurlar. Burjuva s\u0131n\u0131f düzeni kurulu\u015fundan beri "tek ulus, tek dil, tek bayrak" ideolojisi ve politikas\u0131na dayanmakta, bu çerçevede tüm öteki ulusal topluluklar sistemli bir bask\u0131 alt\u0131nda tutulmakta, varl\u0131klar\u0131 bile halen resmi düzeyde inkar edilmektedir. <\/p>\n

 Çok say\u0131da az\u0131nl\u0131k milliyeti de kapsamakla birlikte Türkiye'de ulusal sorunun esas kapsam\u0131n\u0131 Kürt sorunu olu\u015fturmaktad\u0131r. <\/p>\n

Türk burjuvazisi Kürdistan üzerindeki köleci egemenli\u011fini tarihsel mirasç\u0131s\u0131 oldu\u011fu feodal Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu'ndan devrald\u0131 ve Kürtlerin ba\u015flang\u0131çta, burjuva cumhuriyetinin o ilk kurulu\u015f evresinde, isyanlar yoluyla gösterdi\u011fi direni\u015fi ezerek, bu egemenli\u011fi burjuva s\u0131n\u0131f düzeninin yeni temelleri üzerinden yeniden kurdu. Türkiye'de Kürtler daha ba\u015ftan, burjuva cumhuriyetinin ilk kurulu\u015f an\u0131ndan itibaren, resmen inkar edildiler ve zora dayal\u0131 olarak temel ulusal haklar\u0131ndan yoksun b\u0131rak\u0131ld\u0131lar. Bu haklar\u0131 direnerek elde etmeye yönelik tüm giri\u015fimleri her defas\u0131nda geni\u015f çapl\u0131 katliamlar ve sürgünlerle bast\u0131r\u0131ld\u0131. <\/p>\n

Zora dayal\u0131 olarak kurulmu\u015f bu egemenli\u011fi süreklile\u015ftirmek ve zaman içinde peki\u015ftirmek ihtiyac\u0131, Kürt ulusal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sistemli biçimde bask\u0131 alt\u0131nda tutmay\u0131, Kürtlerin her türden özgürlük ve e\u015fitlik istemini bo\u011fmay\u0131, Kürt kimli\u011fini, dilini ve kültürünü sistemli çabalarla egemen ulus kimli\u011fi içinde eritip yoketmeyi gerektiriyordu. Türk burjuvazisi bunu kendi kötü tarihsel ününe yak\u0131\u015fan biçimde yapmak yoluna gitti. <\/p>\n

Burjuva s\u0131n\u0131f düzeninin zora, inkâra ve asimilasyona dayal\u0131 bu çizgisi, toplumumuzdaki Kürt sorununun tarihsel temelini olu\u015fturmakta ve bize Türkiye'deki ulusal sorunun as\u0131l kapsam\u0131n\u0131 vermektedir. Bu kapsam tarihsel, s\u0131n\u0131fsal ve siyasal yönleriyle, Ekim 1. Genel Konferans\u0131<\/strong>'n\u0131n Kürt Ulusal Sorunu<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 metninde bütünsel bir çerçevede ortaya konulmu\u015ftur.  Komünist hareketin 1991 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131na ait bu temel önemde belgesi, genel kapsam\u0131yla özellikle Kürt sorunu çerçevesinde, adeta Parti program\u0131m\u0131z\u0131n "ulusal sorun" ba\u015fl\u0131kl\u0131 alt bölümünün önden yap\u0131lm\u0131\u015f ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir gerekçelendirilmesi niteli\u011findedir (Bkz. Kürt Ulusal Sorunu-1<\/strong>, Eksen Y, s.23-72). <\/em>Bu bize, burada Kürt ulusal sorununun anlam\u0131 ve kapsam\u0131 üzerine söyleyeceklerimizi mümkün bertebe s\u0131n\u0131rl\u0131 tutmak olana\u011f\u0131 vermektedir. <\/p>\n

Ulusal sorun ve az\u0131nl\u0131k milliyetler<\/strong> <\/p>\n

Esas\u0131n\u0131 bu olu\u015fturmakla birlikte Türkiye'de ulusal sorun Kürt sorununu a\u015fan bir kapsama sahiptir. Ezilen bir ulus olarak Kürtlerin yan\u0131s\u0131ra Türkiye'nin devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde çok say\u0131da az\u0131nl\u0131k milliyet de ya\u015famaktad\u0131r. Arap, Ermeni, Rum, Laz, Çerkez, Gürcü, Yahudi, Asuri, Süryani, Roman, Arnavut, Abhaza vb.'den olu\u015fan bu az\u0131nl\u0131k milliyetler de, \u015fu veya bu biçimde ve ölçüde, ulusal bask\u0131 alt\u0131ndad\u0131rlar ve temel demokratik haklar\u0131ndan yoksundurlar. <\/p>\n

Lozan Antla\u015fmas\u0131 kapsam\u0131nda kültürel ve dinsel haklar\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f olan H\u0131ristiyan ve Musevi az\u0131nl\u0131klar ilk bak\u0131\u015fta bu tan\u0131mlaman\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaym\u0131\u015f gibi görünseler de gerçekte bu tümüyle yanl\u0131\u015ft\u0131r ve yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r. Tam tersine, tüm Cumhuriyet tarihi boyunca en çok bask\u0131 gören ve a\u015fa\u011f\u0131lanan az\u0131nl\u0131klar\u0131n ba\u015f\u0131nda tam da H\u0131ristiyan az\u0131nl\u0131klar, yani Rumlar ve Ermeniler gelmektedir. Kald\u0131 ki bu az\u0131nl\u0131klar\u0131n Lozan Antla\u015fmas\u0131 çerçevesinde kullanabildikleri haklar da salt içe dönük "cemaat" ya\u015fam\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 içindedir; devlet ve kamu ya\u015fam\u0131 alan\u0131nda onlar da her türlü demokratik ulusal haktan yoksundurlar. <\/p>\n

Cumhuriyet'ten önceki kitlesel k\u0131y\u0131mlar ve toplu bir k\u0131y\u0131ma dönü\u015fen tehcir Ermenileri ve Cumhuriyet'ten sonraki nüfus mübadelesi Rumlar\u0131, binlerce y\u0131ld\u0131r ya\u015fad\u0131klar\u0131 Anadolu topraklar\u0131nda zaten neredeyse tükenme noktas\u0131na getirmi\u015fti. Cumhuriyet dönemi boyunca sistemli biçimde süren bask\u0131lar, tümüyle az\u0131nl\u0131klar\u0131 hedef alan Varl\u0131k Vergisi türünden uygulamalar ve bu arada 6-7 Eylül örne\u011fi devlet odakl\u0131 kontrgerilla provokasyonlar\u0131, Anadolu'nun bu en eski halklar\u0131n\u0131, bugünün Türkiye'sinde ancak birkaç onbinlik say\u0131larla ifade edilebilen küçük az\u0131nl\u0131klar durumuna dü\u015fürmü\u015ftür. Fakat bu bile onlar üzerindeki bask\u0131lar\u0131n ve onlara kar\u015f\u0131 ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n hafiflemesi sonucuna yolaçm\u0131\u015f de\u011fildir. Tersine, özellikle Ermeniler hala da günümüzde her vesileyle a\u015fa\u011f\u0131lan\u0131rlar, olur olmaz hakaretlerin ve \u015foven kampanyalar\u0131n hedefi haline getirilirler. Bu ç\u0131plak olgusal durum, Lozan antla\u015fmas\u0131yla verilmi\u015f dinsel, e\u011fitsel-kültürel bir tak\u0131m haklara ra\u011fmen, Rumlar\u0131n ve Ermenilerin gerçekte a\u011f\u0131r bir ulusal bask\u0131n\u0131n hedefi olduklar\u0131n\u0131n aç\u0131k bir ifadesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. <\/p>\n

Öte yandan H\u0131r\u0131stiyan ve Musevi az\u0131nl\u0131klara tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla bu kültürel, dinsel ve e\u011fitsel haklar, kendi içine kapal\u0131 birer Ermeni, Rum ve Musevi cemaati yaratmaktad\u0131r. Bu ise hiçbir biçimde ilerici ya da demokratik bir toplumsal durum ve çözüm de\u011fildir. Zira bu, sözkonusu az\u0131nl\u0131klar\u0131 toplumun genelinden soyutlamakta, halklar aras\u0131 çok yönlü ilerici bir yak\u0131nla\u015fmay\u0131, bütünle\u015fmeyi ve kayna\u015fmay\u0131 engellemektedir. Dahas\u0131, kültürel haklar dinsel kimli\u011fe göre tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 ve bu da fiilen kilisenin tekeline verildi\u011fi için, sözkonusu az\u0131nl\u0131klar içe kapal\u0131 topluluklar olarak ya\u015famakla kalmamakta, neredeyse tamamen dinin ve kilisenin de esiri olmaktad\u0131rlar. <\/p>\n

H\u0131r\u0131stiyan ve Musevi az\u0131nl\u0131klar\u0131n mevcut statüsü, ulusal sorunda "ulusal-kültürel özerklik" olarak tan\u0131mlanan program\u0131n uygulan\u0131\u015f\u0131n\u0131n tipik bir örne\u011fidir. Bu, emperyalizmin ve birinci emperyalist dünya sava\u015f\u0131ndan itibaren art\u0131k tümüyle onun hizmetindeki II. Enternasyonal'in 1920'li y\u0131llarda ulusal sorun konusundaki sözde çözüm program\u0131d\u0131r. Lozan'da emperyalistlerin dayatmas\u0131yla Rumlar ve Ermenilere tan\u0131nan kültürel haklar, bu program\u0131n ruhunu ve anlam\u0131n\u0131 da ortaya koymaktad\u0131r. Sorunun devrimci-demokratik çözümü, ulusal az\u0131nl\u0131klar\u0131n kapal\u0131 dinsel-ulusal cemaatler olarak toplumun geriye kalan\u0131ndan tecritinde de\u011fil, fakat ulusal haklar\u0131 da tam olarak içermek üzere demokratik özgürlükler temelinde, toplumun geneliyle gönüllü ilerici kayna\u015fmas\u0131nda yatmaktad\u0131r. Emperyalizmin ve onun hizmetindeki II. Enternasyonal oportünizminin sözde çözümleri bu aç\u0131dan gericidir, sorunu çözmez yaln\u0131zca farkl\u0131 biçimler içinde sürdürmeye hizmet eder. <\/p>\n

Müslüman kökenli ulusal az\u0131nl\u0131klar\u0131n durumu hiç de\u011filse görünüm olarak daha farkl\u0131d\u0131r. Bu az\u0131nl\u0131klar üzerindeki ulusal bask\u0131 ilk bak\u0131\u015fta fazlaca hissedilmez. Bugün örne\u011fin Çerkezler, Gürcüler ve öteki Kafkas kökenli müslüman az\u0131nl\u0131klara yönelik bir ulusal bask\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131lama görünürde yoktur. Ama bu ayn\u0131 az\u0131nl\u0131klar\u0131n kamu ya\u015fam\u0131 alan\u0131nda herhangi bir özel ulusal haklar\u0131 da yoktur. Bu alanda dillerini kullanamamakta, genel planda kültürlerini özgürce ya\u015fayamamakta ve geli\u015ftirememektedirler. Buna ra\u011fmen müslüman kökenli az\u0131nl\u0131klar sorununun toplumda kendini fazlaca göstermemesinin gerisinde, bu az\u0131nl\u0131klar\u0131n daha çok dinsel kimlikleri üzerinden toplumla kayna\u015fmalar\u0131, ulusal demokratik istemlerle ortaya ç\u0131kmamalar\u0131 olgusu vard\u0131r. Fakat burada, gönüllü bir kayna\u015fm\u0131\u015fl\u0131k ya da ilerici bir özümasmeden çok, ulusal bask\u0131, inkar ve yasaklamalar kar\u015f\u0131s\u0131nda bir sinmi\u015flik, bu çerçevede duruma boyun e\u011fmi\u015flik sözkonusudur. Kald\u0131 ki tüm müslüman az\u0131nl\u0131klar\u0131n durumu da ayn\u0131 de\u011fildir. Örne\u011fin Arap az\u0131nl\u0131k sözkonusu oldu\u011funda, bu bask\u0131 kendini belli biçimler içinde aç\u0131ktan da gösterebilmektedir. <\/p>\n

Öte yandan bugünkü durum gelecekte ko\u015fullardaki belli de\u011fi\u015fimlere ba\u011fl\u0131 olarak bu az\u0131nl\u0131klar\u0131n aç\u0131k bir ulusal bask\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131laman\u0131n hedefi olamayacaklar\u0131 anlam\u0131na da gelmez. Bu ulusal az\u0131nl\u0131klar dilleri ve kültürleriyle ilgili istemlerle ortaya ç\u0131kt\u0131klar\u0131nda, benzer bask\u0131lar\u0131n kaç\u0131n\u0131lmaz olarak hedefi haline geleceklerdir. Zira kurulu burjuva s\u0131n\u0131f düzeni, Türk kimli\u011fi d\u0131\u015f\u0131ndaki herhangi bir ulusal ya da etnik kimli\u011fe ilke olarak ya\u015fam alan\u0131 tan\u0131mamaktad\u0131r. Tüm ulusal ve etnik kimlikleri ve kültürleri Türk kimli\u011fi içinde eritmek ve yoketmek, onun tarihsel çizgisidir ve halen de bu çizgide büyük bir gerici kararl\u0131l\u0131k sergilemektedir. Ya da örne\u011fin Suriye ile ciddi bir ihtilaf içerde Arap az\u0131nl\u0131\u011f\u0131, ya da gelecekte Gürcistan ile benzer bir ihtilaf Gürcü az\u0131nl\u0131\u011f\u0131, pekala özel bask\u0131lar\u0131n hedefi haline getirebilir. Burjuva s\u0131n\u0131f düzeni ve ili\u015fkilerinin mant\u0131\u011f\u0131nda bu her zaman ihtimal dahilindedir. <\/p>\n

Bütün bunlar\u0131 gerçek ve potansiyel sorunlar olarak ortadan kald\u0131rmak, her türden ulusal bask\u0131 ve ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131rmak, tüm uluslar\u0131n ve dillerin hak e\u015fitli\u011fini tan\u0131makla olanakl\u0131d\u0131r. Bu ise ancak proletarya devrimi ve sosyalizm sayesinde olabilir. Ulusal bask\u0131, e\u015fitsizlik ve ayr\u0131cal\u0131klar kapitalist egemenlik ve sömürü ili\u015fkilerinden ayr\u0131 dü\u015fünülemez. Ulusal sorunun tam ve kal\u0131c\u0131 çözümünü proletarya devrimine ba\u011flayan tam da bu nesnel toplumsal gerçekliktir. <\/p>\n

*** <\/p>\n

Program\u0131m\u0131z\u0131n "Bugünkü düzen alt\u0131nda Kürt ulusunun temel ulusal haklar\u0131 inkar edilmekte, Kürtler ve tüm az\u0131nl\u0131k milliyetler (Araplar, Ermeniler, Rumlar, Lazlar, Çerkezler, Gürcüler vb.) sistematik olarak ulusal bask\u0131 alt\u0131nda tutulmaktad\u0131r…" <\/em>belirlemesi, tüm kapsam\u0131yla i\u015fte bütün bu olgusal gerçekleri dile getirmektedir. <\/p>\n

Türk ve Kürt burjuvazisinin organik bütünlü\u011fü<\/strong> <\/p>\n

Türkiye'deki ulusal sorunun eksenini ve as\u0131l kapsam\u0131n\u0131 Kürt sorunu olu\u015fturdu\u011fu için ulusal sorun program\u0131m\u0131z\u0131n 1. maddesi de do\u011fal olarak Kürt sorununa ili\u015fkin belirlemelerle sürmektedir: <\/p>\n

"Türk burjuvazisinin Kürdistan üzerindeki köleci egemenli\u011fi içte Kürt burjuva-feodal s\u0131n\u0131flara, d\u0131\u015fta emperyalizme dayanmaktad\u0131r…" <\/em> <\/p>\n

Bu temel önemde belirlemeye ili\u015fkin olarak önce k\u0131sa bir yöntemsel hat\u0131rlatma: Devrimci parti program\u0131 belirli bir tarihi ve toplumsal ortamda gündeme gelir ve do\u011fal olarak anlam\u0131n\u0131 ve muhtevas\u0131n\u0131 bunun ürünü ve ifadesi somut ili\u015fkiler üzerinden bulur. Burada partimizin program\u0131, onun ulusal sorunu ele al\u0131\u015f\u0131 üzerinde duruyoruz; parti program\u0131 çerçevesinde bizi geçmi\u015f ya da gelecek tarihsel süreç de\u011fil fakat tümüyle ve yaln\u0131zca mevcut ili\u015fkiler, bunlar\u0131n bugünkü nesnel yap\u0131s\u0131 ilgilendirmektedir. Marksist bir parti program\u0131, her zaman mevcut olgusal gerçeklere dayan\u0131r, Lenin'in ifadesiyle, "varolandan hareket eder". Türk burjuvazisinin Kürdistan üzerindeki köleci egemenli\u011finin iç ve d\u0131\u015f dayanaklar\u0131na da buradan, devrimci parti program\u0131na ili\u015fkin bu temel yöntemsel yakla\u015f\u0131mdan bakmak durumunday\u0131z. <\/p>\n

Toplumumuzdaki kapsaml\u0131 ulusal sorunun s\u0131n\u0131fsal kayna\u011f\u0131, tüm öteki temel toplumsal-siyasal sorunlarda oldu\u011fu gibi, Türk burjuvazisinin gerici s\u0131n\u0131f egemenli\u011fidir. Kapitalist sömürü ili\u015fkileri, bu ili\u015fkilere dayal\u0131 burjuva s\u0131n\u0131f egemenli\u011fi, bu ili\u015fkilerin ve s\u0131n\u0131fsal egemenli\u011fin mant\u0131\u011f\u0131 ve kaç\u0131n\u0131lmaz gerekleri kavranmaks\u0131z\u0131n, bir ulusun bir ba\u015fka ulus üzerindeki köleci egemenli\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla da toplumumuzdaki Kürt sorununun s\u0131n\u0131fsal kayna\u011f\u0131 kavranamaz. Kürt ulusu ve öteki az\u0131nl\u0131k milliyetler üzerindeki köleci ulusal egemenlik, genel olarak toplum üzerindeki gerici burjuva s\u0131n\u0131fsal egemenli\u011fin özel bir ürünü, ulusal ili\u015fkiler plan\u0131ndaki özgün bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. <\/p>\n

Ba\u015fka uluslar\u0131n kölele\u015ftirilmesi yoluyla ekonomik, siyasal, kültürel ve askeri avantajlar\u0131n\u0131 olanakl\u0131 oldu\u011funca büyütmek, her ülkenin egemen burjuvazisinin do\u011fal, kaç\u0131n\u0131lmaz ve genellikle de tarihten beslenen gerici bir s\u0131n\u0131f e\u011filimidir. Her ülkenin burjuvazisi, çe\u015fitli türden tarihsel, kültürel ve co\u011frafi olanaklar\u0131 da kullanarak, dolays\u0131z siyasal egemenlik alan\u0131n\u0131 toprak bak\u0131m\u0131ndan sürekli olarak geni\u015fletmek ister. Birbirine kom\u015fu durumunda bulunan kapitalist ülkeler aras\u0131ndaki sonu gelmez çeki\u015fme, anla\u015fmazl\u0131k ve çat\u0131\u015fmalar kural olarak buradan kaynaklanmaktad\u0131r. Kapitalist dünya sisteminin ba\u011f\u0131ml\u0131 ülkeler kategorisini olu\u015fturanlar da dahil olmak üzere hemen tüm ülkelerin gerici burjuvazisinin daha geni\u015f topraklara egemen olmak anlam\u0131nda hep de bir "büyük" ülke hedefi gütmesinin gerisinde de bu ayn\u0131 gerici burjuva dürtü vard\u0131r. Bu, her ülkenin burjuvazisi için, dolays\u0131z olarak egemen oldu\u011fu co\u011frafyan\u0131n büyütülmesi arzu ve çabas\u0131n\u0131n bir ifadesi ve yans\u0131mad\u0131r. <\/p>\n

Türk burjuvazisinin Kürdistan üzerindeki egemenli\u011finin s\u0131n\u0131fsal mant\u0131\u011f\u0131 da burada anlam\u0131n\u0131 bulmaktad\u0131r. Kürdistan üzerindeki egemenlik, Türk burjuvazisi için daha büyük bir co\u011frafya üzerinde dolays\u0131z hakimiyet, daha büyük bir nüfusa yönelik sömürü olana\u011f\u0131, daha büyük bir pazar ve daha zengin do\u011fal kaynaklar üzerinde dolays\u0131z denetim demektir. <\/p>\n

Türk burjuvazisi Kürdistan üzerindeki egemenli\u011fini, daha önce de dile getirdi\u011fimiz gibi, halefi oldu\u011fu Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu'ndan bir miras olarak devrald\u0131; ba\u015flang\u0131çta Kürt burjuva-feodal s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n hiç de\u011filse bir kesiminin istek ve iradesine ra\u011fmen, dahas\u0131 onlar\u0131n önderlik etti\u011fi isyanlar serisini bast\u0131rarak ve ard\u0131ndan boyun e\u011fmeye mecbur ederek korudu ve peki\u015ftirdi. Cumhuriyetin ilk 15 y\u0131l\u0131na yay\u0131lan isyanlar\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Türk burjuvazisi, Kürt burjuva-feodal s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 ekonomik, sosyal, kültürel ve elbette siyasal aç\u0131dan kendisiyle bütünle\u015ftirmeye yöneldi ve bilindi\u011fi gibi zaman içinde bunda büyük ba\u015far\u0131 da elde etti. <\/em><\/strong> <\/p>\n

Böylece her iki ulustan burjuva-feodal s\u0131n\u0131flar aras\u0131 ili\u015fkilerde tümüyle yeni bir tarihi dönem ba\u015flam\u0131\u015f oldu. Bu, her iki ulustan burjuvazinin ve burjuva-feodal tabakalar\u0131n Türk ulusal devleti bünyesinde s\u0131n\u0131fsal kayna\u015fmas\u0131 dönemi idi. Zaman içinde bu kayna\u015fma ekonomik, mali, siyasal, ideolojik ve kültürel boyutlar\u0131 kapsayacak düzeyde geli\u015fti ve sa\u011flam bir biçimde oturdu. S\u0131n\u0131fsal ç\u0131karlar temeline dayal\u0131 bu organik bütünle\u015fmeyi kapitalist geli\u015fme, onun toplumsal ya\u015fam\u0131n her alan\u0131ndaki sonuçlar\u0131 alabildi\u011fine kolayla\u015ft\u0131rd\u0131, ona modern anlamda sa\u011flam bir iktisadi-s\u0131n\u0131fsal zemin kazand\u0131rd\u0131, böylece bin bir yolla ve ba\u011fla peki\u015ftirdi. Bugün art\u0131k her iki ulustan burjuvazi, ekonomik ili\u015fkiler ve s\u0131n\u0131fsal ç\u0131karlar temelinde sa\u011flam biçimde içiçe geçmi\u015f durumdad\u0131r. (Bu ili\u015fkilerin tarihsel seyri, daha somut olarak 19. yüzy\u0131ldaki ve Cumhuriyet'in ilk evresindeki durumu ve geli\u015fimi, EK\u0130M 1. Genel Konferans\u0131'n\u0131n daha önce de sözünü etti\u011fimiz Kürt Ulusal Sorunu<\/strong> ba\u015fl\u0131kl\u0131 metninde temel çizgileriyle ortaya konulmu\u015ftur. Bkz. II. ve III. bölümler).<\/em> <\/p>\n

Kürt burjuva-feodal s\u0131n\u0131flar\u0131, uzun zamandan beridir ve bugün halen, Türk burjuvazisinin Kürdistan üzerindeki egemenli\u011finin en sa\u011flam toplumsal dayanaklar\u0131 durumundad\u0131r. Mevcut s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerinin somut çözümlemesi kadar politik süreçlerin verileri de bu konuda fazlas\u0131yla aç\u0131klay\u0131c\u0131d\u0131r. \u0130lki özel aç\u0131klamalar\u0131 gereksiz k\u0131lacak denli aç\u0131k bir toplumsal olgudur art\u0131k. Bugünün Türkiye'sinde egemen s\u0131n\u0131f olgusunu Türk ve Kürt burjuvazisinin (art\u0131 tüm öteki milliyetlerden burjuvazinin) organik bütünlü\u011fü d\u0131\u015f\u0131nda dü\u015fünmek olana\u011f\u0131 yoktur. Bu milliyet ötesi sa\u011flam s\u0131n\u0131fsal kayna\u015fma, Kürt kökenli burjuva-feodal s\u0131n\u0131flar\u0131 Türk burjuvazisinin Kürdistan üzerindeki egemenli\u011finin sa\u011flam dayana\u011f\u0131 haline getirmekte, sözkonusu kayna\u015fma bu temelde gerçekle\u015fmektedir. \u0130kincisi, politik süreçlerin verileri ise, Kürt halk\u0131n\u0131n son 40 y\u0131l içinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 büyük ulusal uyan\u0131\u015f\u0131, bu uyan\u0131\u015f içinde ya da kar\u015f\u0131s\u0131nda olu\u015fan s\u0131n\u0131fsal tav\u0131rlar üzerinden aç\u0131kl\u0131kla izlenebilmektedir. Her\u015fey bir yana, son ony\u0131llar\u0131n büyük Kürt ulusal uyan\u0131\u015f\u0131n\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 çabas\u0131nda Türk burjuvazisi en büyük deste\u011fi bizzat Kürt burjuva-feodal s\u0131n\u0131flardan alm\u0131\u015ft\u0131r. Neredeyse 20 y\u0131ld\u0131r varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sürdüren 90 bin ki\u015filik korucu ordusu bunun en dolays\u0131z bir kant\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu ikincisi ilkini, yani nesnel toplumsal olguyu, ayr\u0131ca do\u011frulamakta, bu konuda herhangi bir belirsizlik b\u0131rakmamaktad\u0131r. <\/p>\n

Uzun ony\u0131llardan beridir Kürt burjuva-feodal s\u0131n\u0131flar\u0131 Türkiye'deki s\u0131n\u0131fsal egemenlik sisteminin bir parças\u0131d\u0131rlar. Her türden ulusal istemi ve özlemi bir yana itmi\u015f olmak kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, ekonomide ve ticarette, ülke yönetiminde ve devlet bürokrasisinde, parlamentoda, hükümette ve siyasal partiler bünyesinde etkin biçimde yer almakta, dolay\u0131s\u0131yla burjuva s\u0131n\u0131f egemenli\u011fini her aç\u0131dan payla\u015fmakta, olanaklar\u0131ndan tam olarak yararlanmakta, elbette sorumlulu\u011funu da payla\u015fmakta, bu sayede ekonomik, ticari ve mali aç\u0131dan s\u0131n\u0131rlanmaks\u0131z\u0131n geli\u015fmekte, güçlenmekte, palazlanmaktad\u0131rlar. Bugün Kürt kökenli burjuva siyasetçiler hemen her partide etkin bir yer tutmakta, hükümetlerde önemli görevler üstlenebilmektedirler. Bugünkü parlamentonun ve hükümetin bile\u015fimine ve dan\u0131\u015fman kadrosuna bakmak bile bu konuda yeterli bir fikir verebilmektedir. Abdülkadir Aksular, Hüseyin Çelikler, Dengir Mir Mehmet F\u0131ratlar, Cüneyt Zapsular, Kürt burjuvazisinin Türkiye'deki genel burjuva s\u0131n\u0131f egemenli\u011fi içinde tuttuklar\u0131 yeri sergilemektedirler. Onlar son 60 y\u0131ll\u0131k süreç içinde gerçekle\u015fmi\u015f çok yönlü kayna\u015fman\u0131n bugünkü simgesi durumundad\u0131rlar. <\/p>\n

15 y\u0131ll\u0131k sava\u015f boyunca ve halen devletin Kürdistan'da 90 bin ki\u015filik bir korucu ordusu istihdam etmeyi ba\u015farabilmesi, bu aç\u0131dan ayr\u0131ca son derece önemli bir maddi toplumsal veridir elimizde. Bugünün dünyas\u0131nda BM üyesi devletlerin önemli bir bölümü bile bu say\u0131sal çapta bir ordudan yoksundur. Ama Kürt halk\u0131n\u0131n özgürlük mücadelesine kar\u015f\u0131 bizzat Kürdistan'da Kürt a\u015firetlerinden 90 bin ki\u015filik istikrarl\u0131 bir korucu ordusu kurulabilmi\u015ftir. Aradan geçen 20 y\u0131la, bu 20 y\u0131l\u0131n ulusal uyan\u0131\u015f ve bütünle\u015fme alan\u0131nda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 büyük ilerlemelere ra\u011fmen, bu güç bugüne dek korunabilmi\u015ftir. Korunabilmi\u015ftir; zira gerisinde, Kürt burjuvalar\u0131, büyük toprak sahipleri, a\u015firet reisleri ve tarikat \u015feyhleri vard\u0131r. Toprak a\u011falar\u0131n\u0131n, a\u015firet reislerinin, tarikat \u015feyhlerinin ve elbette Kürt büyük burjuvalar\u0131n\u0131n deste\u011fi olmasayd\u0131, böyle bir durumun gerçekle\u015fmesi dü\u015fünülemezdi. <\/p>\n

Bu olgu bizi sorunun bir öteki yönüne getirmektir. Bugünün Türkiye toplumunda yar\u0131-feodal toprak sahipleri, a\u015firet reisleri ve tarikat \u015feyhleri denilince, akla do\u011fal olarak öncelikle Kürt egemen s\u0131n\u0131flar\u0131 gelmektedir. Zira bu pre-kapitalist ili\u015fkilerin hala da belli bir dirençle ya\u015fayabildi\u011fi alan öncelikle Kürdistan'd\u0131r. Bu toplumsal olgu, Türk burjuzisinin Kürdistan üzerindeki egemenli\u011finden ayr\u0131 dü\u015fünülemez. Bunun bir yönü, sömürgeci politikalar\u0131n bir sonucu olarak Kürdistan'da kapitalist geli\u015fmenin a\u011f\u0131r ilerlemesidir. Fakat bundan ayr\u0131 dü\u015fünelemez olana öteki yönü ise, bu s\u0131n\u0131f ve tabakalar\u0131n Türk burjuva egemenlik sistemi taraf\u0131ndan her aç\u0131dan korunmas\u0131, kollanmas\u0131 ve desteklenmesidir. <\/p>\n

Kürdistan'daki toplumsal ilerlemeyi s\u0131n\u0131rlamak ve geri toplumsal ili\u015fkileri, dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131n temsilcisi konumundaki geleneksel sömürücü s\u0131n\u0131flar\u0131 olanakl\u0131 oldu\u011funca korumak ve kollamak, Türk burjuvazisi için Kürdistan üzerindeki köleci egemenli\u011fini sürdürme politikas\u0131n\u0131n bir gere\u011fi olagelmi\u015ftir. Zira geleneksel yap\u0131 ve ili\u015fkiler ile bu ili\u015fkilerin temsilcisi egemen s\u0131n\u0131flar sayesinde, Kürt halk kitleleri üzerindeki denetimi korumak alabildi\u011fine kolayla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Feodal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n her biçimi, a\u015firet ve tarikat ba\u011flar\u0131, sonuçta buna hizmet etmi\u015ftir. Bugün, 40 y\u0131ll\u0131k yeni ulusal uyan\u0131\u015f dönemine ve iki ony\u0131l\u0131 bulan son isyana ra\u011fmen, Kürt halk\u0131n\u0131n bir kesiminin hala da ulusal mücadelenin d\u0131\u015f\u0131nda, dahas\u0131 önemli ölçüde kar\u015f\u0131s\u0131nda tutulabilmesi bu sayede olanakl\u0131 olabilmi\u015ftir ve ancak bu temelde anla\u015f\u0131labilir. <\/p>\n

Partimizin program\u0131 Türk burjuvazisinin Kürdistan üzerindeki köleci egemenli\u011fini "içte Kürt burjuva-feodal s\u0131n\u0131flar"<\/em>\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 söylerken, ayn\u0131 zamanda modern ulusal olu\u015fumu, bütünle\u015fmeyi ve birle\u015fmeyi geciktiren, Kürt halk kitlelerini düzenin ihtiyaçlar\u0131 çerçevesinde denetim alt\u0131nda tutmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bu sosyo-ekonomik ili\u015fkiler gerçe\u011fine de i\u015faret etmi\u015f olmaktad\u0131r. <\/p>\n

Türk burjuvazisi Cumhuriyeti izleyen ilk isyan dalgas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, zaman içinde Kürt burjuva-feodal s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 kendine entegre etti. Bu s\u0131n\u0131flar\u0131n özel ulusal varl\u0131k imkan\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rd\u0131 ve s\u0131n\u0131fsal planda organik olarak kendisiyle bütünle\u015ftirdi. Bugünün Kürt büyük burjuvalar\u0131 ve toprak a\u011falar\u0131, Kürt a\u015firet reisleri ve tarikat \u015feyhleri, elbette Türk kimli\u011fi temelinde, Türk burjuvazisi ile içiçedirler ve birlikte Türkiye burjuvazisini olu\u015fturmaktad\u0131rlar. Türk burjuvazisi kavram\u0131 bu çerçevede sadece devletin milli kimli\u011fini dile getirmek s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde bir anlam ta\u015f\u0131r, ama yaln\u0131zca bu s\u0131n\u0131rlar içinde. Bunun ötesinde çe\u015fitli milliyetlerden büyük burjuvazinin ve büyük toprak sahiplerinin birle\u015fik s\u0131n\u0131f egemenli\u011fi ve bu egemenli\u011fin arac\u0131 bir devlet sözkonusudur. Türk burjuvazisinin temsil etti\u011fi milli kimli\u011fin bugünkü egemen s\u0131n\u0131f devletine rengini veriyor olmas\u0131 bu toplumsal-s\u0131n\u0131fsal gerçe\u011fin özüne de\u011fil biçimine ili\u015fkin bir olgudur. Kapsaml\u0131 bir ulusal sorunla yüzyüze bulunan bir toplumda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z için, biz komünistler mevcut egemen s\u0131n\u0131f\u0131 egemen milli kimlik üzerinden tan\u0131mlamay\u0131, yani Türk burjuvazisi ifadesini kullanmay\u0131 tercih ederiz genellikle. Fakat gerçekte sözkonusu olan, Türk, Kürt ve çe\u015fitli milliyetlerden burjuvazinin organik bütünlü\u011fünden olu\u015fun bir egemen s\u0131n\u0131ft\u0131r. Salt s\u0131n\u0131fsal ili\u015fkiler üzerinden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bugünkü egemen s\u0131n\u0131f de\u011fi\u015fik uluslardan ve milliyetlerden olu\u015fan bir Türkiye burjuvazisidir. Ama yineliyoruz; ulusal sorun gerçekli\u011finden hareketle, devletin egemen s\u0131n\u0131f üzerinden de yans\u0131yan ulusal kimli\u011fine vurgu yapmak için, biz genellikle Türk burjuvazisi deriz. Ulusal sorunun toplumumuzda ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 özel önemden dolay\u0131 bu nitelemeyi özellikle önemseriz ve tercihen öne ç\u0131kar\u0131r\u0131z. <\/p>\n

Konunun politik önemi<\/strong> <\/p>\n

Türk burjuvazisinin Kürdistan üzerinde Kürt burjuva-feodal s\u0131n\u0131flar\u0131na dayanan, onlardan güç alan egemenli\u011fi tan\u0131m\u0131 ve tespiti, programatik ve stratejik aç\u0131dan son derece önemlidir. Ortaya konulacak çözüm program\u0131n\u0131n, bu temelde izlenecek stratejik çizginin ve onun ürünü ittifaklar politikas\u0131n\u0131n özüne ili\u015fkin bir sorundur, burada sözkonusu olan. Ç\u0131k\u0131\u015f\u0131nda devrimci bir kimlik ta\u015f\u0131yan Kürt ulusal hareketi de ba\u015flang\u0131çta genel planda bu tespite dayan\u0131yordu, devrimci-demokratik stratejik çizgisini bu temel üzerinde kurmu\u015ftu. Fakat mücadelenin elde etti\u011fi ilk önemli ilerlemelerin ard\u0131ndan bu tespitler h\u0131zla anlam\u0131n\u0131 yitirdi, geri plana itildi ve zamanla da terkedildi. Ku\u015fkusuz bu, ulusal mücadelenin kendi s\u0131n\u0131r\u0131lar\u0131nda dahi s\u0131n\u0131fsal bak\u0131\u015f ve ölçülerin tümüyle terkedilmesi anlam\u0131na geliyordu. <\/p>\n

 Daha somut konu\u015fursak; PKK siyasal sahneye ç\u0131karken, Kürdistan'daki s\u0131n\u0131flar\u0131n kendince bir tahlilini yapt\u0131, Kürt burjuva-feodal s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 Türk burjuva egemeni\u011finin iç sosyal dayana\u011f\u0131 olarak tan\u0131mlad\u0131. Gelgelelim bu programatik ve stratejik tespitler, sonradan izledi\u011fi siyasal çizgiye neredeyse hiç yans\u0131mad\u0131, hemen tamamen ka\u011f\u0131t üzerinde kald\u0131. PKK s\u0131n\u0131f olarak Kürt egemenlerine de\u011fil, Türk burjuvazisiyle organik bir bütün olu\u015fturan ve s\u0131n\u0131fsal olarak onunla siyasal iktidar\u0131 payla\u015fan sosyal katmanlara de\u011fil, fakat yaln\u0131zca bireysel planda devlet yanl\u0131lar\u0131na, devlet yanl\u0131s\u0131 tek tek burjuvalara, a\u015firet reislerine, toprak sahiplerine, kendi çok bilinen ifadesiyle salt "TC'nin ajanlar\u0131"na yöneldi. Bu ayn\u0131 mant\u0131k tersinden de i\u015fledi; devletle i\u015fbirli\u011fi yapan dü\u015fman\u0131md\u0131r mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n öteki yüzü, benimle i\u015fbirli\u011fi yapansa dostumdur, ister tarikat \u015feyhi, ister a\u015firet reisi, isterse toprak a\u011fas\u0131 olsun yakla\u015f\u0131m\u0131 oldu. Buradaki ayr\u0131m s\u0131n\u0131fsal de\u011fil, fakat en dar anlamda siyasald\u0131; s\u0131n\u0131flar aras\u0131 de\u011fil bireyler aras\u0131 ayr\u0131ma dayan\u0131yordu. Oysa devrimci bir ak\u0131m bu ayr\u0131m\u0131 s\u0131n\u0131fsal ölçülerde yapabilmek, stratejik çizgisini buna dayand\u0131rmak, bunun gerektirdi\u011fi bir politik çizgi izlemek durumundad\u0131r. Bundan uzak durmak, Kürt sorununun s\u0131n\u0131fsal-sosyal muhtevas\u0131n\u0131 gözard\u0131 etmek, ulusal sorunun çözümü ile Kürt toplumunun devrimci dönü\u015fümü aras\u0131ndaki organik ba\u011f\u0131 koparmak, sonuçta devrimden, devrimci çözüm aray\u0131\u015f\u0131ndan kopmak demektir. Nitekim ç\u0131k\u0131\u015f\u0131nda genel manada devrimci bir kimli\u011fe sahip olan Kürt hareketinin zaman içindeki evrimiyle bugün tam olarak ula\u015fm\u0131\u015f bulundu\u011fu nokta da budur. <\/p>\n

(Devam edecek…)<\/em><\/strong> <\/p>\n

(Ekim, Say\u0131: 246, \u015eubat 2007<\/em><\/strong> <\/p>\n

http:\/\/www.kizilbayrak.net\/<\/a> sitesinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

II. Bölüm Türkiye'de ulusal sorun ve Kürt sorunu "Parti Program\u0131m\u0131zda Ulusal Sorun"  konusuna program\u0131m\u0131z\u0131n teorik bölümü ile ba\u015flam\u0131\u015f, I. Bölüm'de sorunun daha çok teorik-ilkesel ele al\u0131n\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin sorunlar üzerinde durmu\u015f, bunlar\u0131 tarihsel bir çerçeve içinde irdelemeye çal\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k (bkz. Ekim, say\u0131: 245, Mart 2006).<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-516","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tye"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/516","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=516"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/516\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=516"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=516"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=516"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}