{"id":197,"date":"2005-10-11T13:07:47","date_gmt":"2005-10-11T11:07:47","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2005\/10\/11\/avrupa-merkezcilik-fikret-baskaya\/"},"modified":"2005-10-11T13:07:47","modified_gmt":"2005-10-11T11:07:47","slug":"avrupa-merkezcilik-fikret-baskaya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/avrupa-merkezcilik-fikret-baskaya\/","title":{"rendered":"Avrupa-merkezcilik -Fikret Ba\u015fkaya"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>11 Minute, 9 Second <\/div>\n\n <\/div>
“Ge\u00e7mi\u015fin bu g\u00fcnk\u00fc k\u00fclt\u00fcrel
tav\u0131rlar \u00fczerindeki etkisi,
ge\u00e7mi\u015fin kendisinden daha \u00f6nemlidir.<\/em>“<\/div>\n

<\/p>\n

Edward Said* <\/div>\n

<\/p>\n

\n
<\/div>\n

<\/p>\n

\u015eimdilerde Avrupa <\/em>olarak bilinen co\u011frafi b\u00f6lge, Yeni D\u00fcnya’ n\u0131n [ Amerika] fethinden \u00f6nce, Asya’n\u0131n Bat\u0131 ucunda fakir bir tar\u0131msal yar\u0131m adayd\u0131. D\u00fcnya ekonomisinin \u00f6nemsiz bir unsuruydu ve d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131na suna bilece\u011fi fazla bir\u015feye de sahip de\u011fildi. D\u00fcnya ekonomisinin hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir unsuru olabilmesinin yegane yolu, fetihlerden ge\u00e7iyordu. Orta \u00c7a\u011fdaki Ha\u00e7l\u0131 Seferleri <\/em>tam bu ihtiya\u00e7tan do\u011fan bir macera idi. Daha sonraki d\u00f6nemde [15.yy] Ispanya’dan Yahudilerin ve End\u00fcl\u00fcs M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n\u0131n at\u0131lmas\u0131, Bat\u0131 Afrika’dan k\u00f6le ticareti ve 1492 sonras\u0131nda Ispanyollar taraf\u0131ndan Amerika K\u0131tas\u0131n\u0131n fethi, birikmi\u015f zenginli\u011fin ya\u011fmalanmas\u0131, oradaki uygarl\u0131klar\u0131n tarih sahnesinden silinmesi, jenositler ve katliamlar, Avrupa’dan ta\u015f\u0131nan bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar sonucu ortaya \u00e7ikan <\/em> emek a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapatmak \u00fczere Afrikal\u0131lar\u0131n avlan\u0131p <\/em>k\u00f6lele\u015ftirilerek Amerika’ya ta\u015f\u0131nmas\u0131, Avrupa denilen b\u00f6lgenin alt\u0131 kat\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki Amerika topra\u011f\u0131n\u0131n Avrupal\u0131lar\u0131n \u00f6zel m\u00fclk\u00fc haline getirilmesi, De\u011ferli madenlerin [at\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f] \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131p Avrupa’ya ta\u015f\u0131nmas\u0131, daha ba\u015ftan kapitalist nitelik ta\u015f\u0131yan tar\u0131msal plantasyonlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131… Atlantik b\u00f6lgesini \u00f6nemli bir ekonomik-ticari merkez haline getirdi. Avrupa’n\u0131n zenginli\u011fi esas itibariyle \u00fc\u00e7 k\u0131tan\u0131n be\u015feri ve do\u011fal zenginligine ve servetine el komaya<\/em> dayan\u0131yordu. <\/div>\n

<\/p>\n

\u0130zleyen y\u00fczy\u0131llarda Afrika ve Asya’n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc de s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirildi veya yar\u0131-s\u00f6m\u00fcrge stat\u00fcs\u00fcne indirgendi. Dolay\u0131s\u0131yla, modern d\u00fcnyan\u0131n <\/em>tarihi, kapitalizmin, emperyalizmin, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin tarihiydi. S\u00f6m\u00fcrgeci-emperyalist Avrupal\u0131lar d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011findeki etkinliklerini ve egemenliklerini art\u0131rd\u0131k\u00e7a, yeni bir insanl\u0131k tarihi versiyonu da olu\u015fturdular, yeni bir d\u00fcnya haritas\u0131 yapt\u0131lar ve merkeze kendilerini yerle\u015ftirdiler. Giderek egemenin s\u00f6ylemi k\u00fcresel planda egemen olmaya ba\u015flad\u0131. Avrupal\u0131lar kendi uygurluklar\u0131n\u0131n yegane uygarl\u0131k oldu\u011funa, bunun \u00f6zg\u00fcn bir uygarl\u0131k oldu\u011funa, fetihler \u00f6ncesinde de Avrupa’n\u0131n di\u011ferlerinden \u00fcst\u00fcn oldu\u011funa, ba\u015fka uygarl\u0131klardan iktibas yapmad\u0131\u011f\u0131na, \u00f6nce kendilerini inand\u0131rd\u0131lar, e\u015f zamanl\u0131 olarak ba\u015fkalar\u0131n\u0131 da inand\u0131rmal\u0131r\u0131 gerekiyordu. Aksi halde egemenlikleri kal\u0131c\u0131 olamazd\u0131. Zira, s\u00f6m\u00fcrgecilik sadece ekonomik ve politik bir kategori de\u011fil, ayn\u0131 zamanda k\u00fclt\u00fcrel-ideolojik-entellekt\u00fcel ve\u00e7heleri de olan bir olgudur. Amerika, Afrika, Asya halklar\u0131n\u0131n topra\u011f\u0131n\u0131 almak yeterli de\u011fildi, ruhuna da el koymak, bunun i\u00e7in de k\u00fclt\u00fcrel kimliklerini yok etmek gerekiyordu. \u0130\u015fte bu i\u015fi de \u015fimdilerde avrupa-merkezcilik <\/em>denilen ideolojik kurgu yapacakt\u0131… Avrupa-merkezcili\u011fi <\/em>Bat\u0131 Avrupal\u0131lar\u0131n kendileri ve ba\u015fkalar\u0131 hakk\u0131nda olu\u015fturduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler, tasavurlar, teoriler, yak\u0131\u015ft\u0131rmalar, hezeyanlar, safsatalar, yalanlar, yok saymalar, tahrifatlar… y\u0131\u011f\u0131n\u0131 olarak tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat, \u00f6nemli olan sadece bunlar\u0131n uydurulmas\u0131, kurgulanmas\u0131 de\u011fil, yay\u0131lmas\u0131, ba\u015fkalar\u0131na n\u00fcf\u00fbz etmesi<\/em>, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ifade etmek istersek, hedef al\u0131nan kitleler [ Avrupa-d\u0131\u015f\u0131 toplumlar], yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn l\u00e2netlileri <\/em> taraf\u0131ndan i\u00e7selle\u015ftirilmesidir<\/em>. Egemenlik alt\u0131na almada kaba kuvvet veya \u00e7\u0131plak \u015fiddet en az\u0131ndan ba\u015flan\u011f\u0131\u00e7ta gerekli olabilir ama k\u00f6lele\u015ftirme, bilincin k\u00f6lele\u015ftirilmesi <\/em>ger\u00e7ekle\u015fmeden kesin ve kal\u0131c\u0131 de\u011fildir. Egemen-t\u00e2b\u00ee ili\u015fkisi, ideolojik k\u00f6lelik olmadan m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir… Avrupa –merkezli ideolojinin<\/em> misyonu, benim s\u00f6m\u00fcrge bilinci <\/em>dedi\u011fimi dayat\u0131p s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flamakt\u0131. Bu bak\u0131mdan s\u00f6m\u00fcrgecilikten ayr\u0131 bir modernle\u015fme <\/em>m\u00fcmk\u00fcn olamazd\u0131. Avrupa-d\u0131\u015f\u0131 toplumlar kendilerini s\u00f6m\u00fcrgecinin sundu\u011fu aynada g\u00f6rd\u00fcklerinde, art\u0131k s\u00f6m\u00fcrgecilik i\u00e7sel bir<\/em> kategori <\/em>haline gelmi\u015fti. Bilinci s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015f, kendini s\u00f6m\u00fcrgecinin tuttu\u011fu aynada g\u00f6ren bir insan toplulu\u011fu, art\u0131k kendi g\u00f6z\u00fcyle g\u00f6remez, kendi eliyle tutamaz <\/em>demektir. Zira, g\u00f6sterilen \u015fey, s\u00f6m\u00fcrgecinin g\u00f6stermek istedi\u011fidir… Bu y\u00fczden ger\u00e7ek durumu bilince \u00e7\u0131karabilmek i\u00e7in, s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmeyle, s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015flik durumu <\/em>ayr\u0131m\u0131n\u0131 yapmam\u0131z gerekiyor. Bir yabanc\u0131 g\u00fcc\u00fcn bir ba\u015fka toplumu i\u015fgal edip, kendine ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirmesi tarihte s\u0131k raslalan bir \u015feydi, ama modern s\u00f6m\u00fcrgecilik veya ayn\u0131 anlama gelmek \u00fczere kapitalist yay\u0131lma, \u00f6nceki d\u00f6nemlerin emperyal yay\u0131lmas\u0131ndan farkl\u0131 niteliklere sahipti. Birincisi, Avrupa s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi \u0131rk\u00e7\u0131 bir yay\u0131lmayd\u0131; ikincisi, modern s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00f6ncesi d\u00f6nemdeki emperyal yay\u0131lmadan farkl\u0131 olarak, kapitalist yay\u0131lma bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc metabolizmas\u0131 <\/em>\u015feklinde tezah\u00fcr ediyor. N\u00fcf\u00fbz etti\u011fi toplumlar\u0131 ekonomik, siyasal, sosyal, k\u00fclt\u00fcrel, ideolojik, entellekt\u00fcel olarak ba\u015ftan sona d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frat\u0131yor. Sadece ekonomisine, siyasetine n\u00fcfuz etmiyor, kimli\u011fini de tahribediyor ve ona s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015flik <\/em>kimli\u011fini <\/em>dayat\u0131yor. <\/div>\n

<\/p>\n

S\u00f6m\u00fcrgeci Avrupal\u0131lar \u00f6nce kendileri ve ba\u015fkalar\u0131 hakk\u0131nda bir dizi ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 ideolojik safsata <\/em>\u00fcrettiler: Avrupal\u0131 ak\u0131ll\u0131 [rasyonel], yetenekli, \u00e7al\u0131\u015fkan, bilime ve sanata yatk\u0131n, ke\u015ffi\u00e7i, bu y\u00fczden \u00fcst\u00fcn bir uygarl\u0131k yaratm\u0131\u015fsa, \u00f6tekiler<\/em> de bu hasletlerden yoksunsa, ilkel, barbar, geri, azgeli\u015fmi\u015f <\/em>olarak kalm\u0131\u015flar demektir! Zira, onlar rasyonel d\u00fc\u015f\u00fcnceden yoksundur [irrasyoneldir], tembeldir, bilime ve sanata ehil de\u011fildir, gelenekten yakay\u0131 kurtaramaz, ke\u015fif ve icat yetene\u011fi yoktur, orada do\u011fu despotizmi <\/em>ge\u00e7erlidir, toplum dura\u011fand\u0131r, kendili\u011finden ilerlemesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir… \u0130kinci olarak, bu t\u00fcr yak\u0131\u015ft\u0131rmalar bir de modernite patentli, ayd\u0131nlanma timsali, evrensel bilimsel hakikatler<\/em> say\u0131ld\u0131… E\u011fer \u00f6yleyse, gerili\u011fe mahkum s\u00f6z konusu toplumlar\u0131 hareket ettirmek, k\u0131m\u0131ldatmak, ‘modern tarihin’ i\u00e7ine sokmak Avrupal\u0131ya d\u00fc\u015ferdi,,. Velhas\u0131l \u00e7evre merkeze, Avrupa-d\u0131\u015f\u0131 toplumlar Avrupa’ya benzemelidir<\/em>. E\u011fer s\u00f6z konusu olan kapitalizmse, kapitalist yay\u0131lmaysa, sermayenin hareketiyse, <\/em>kapitalist yay\u0131lma da s\u00f6m\u00fcrgecilikle, emperyalizmle \u00f6zde\u015fse, her seferinde ve her d\u00fczeyde <\/em>hiyerar\u015fi veya kutupla\u015fma \u00fcretmeye mahk\u00fbmsa, benzeme ve benzetme problemati\u011finin <\/em>ne menem bir\u015fey oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kapitalist d\u00fcnya sistemi veya ayn\u0131 anlama gelmek \u00fczere sermayenin hareketi, her ileri a\u015famada, kutupla\u015fmay\u0131, hiyerar\u015fiyi,<\/em> farkl\u0131l\u0131klar\u0131, e\u015fitsizlikleri, s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015flik durumunu<\/em> derinle\u015ftiriyor. <\/em>Dolay\u0131s\u0131yla, kapitalist-emperyalizm ko\u015fullar\u0131nda ba\u015fkalar\u0131n\u0131n <\/em>merkez gibi olmas\u0131, onu yakalamas\u0131, ona benzemesi, kalk\u0131nmas\u0131<\/em> m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Avrupa solu bu durumu anlamaktan acizdi, zira Avrupa-merkezli ideolojik yabanc\u0131la\u015fmayla mal\u00fbld\u00fc. Avrupa merkezli \u0131rk\u00e7\u0131 ideolojik yabanc\u0131la\u015fmayla \u015ferbetli <\/em>bir sol hareketin, kapitalizm d\u0131\u015f\u0131nda yeni <\/em>ve farkl\u0131<\/em> bir\u015feyler tavavvur etmesi, tasarlamas\u0131, teklif etmesi zaten iyimserlik olurdu. Birinci Enternasyonal de , \u0130kinci Enternasyonal de a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6m\u00fcrgecilikten yanayd\u0131lar, zira uygarla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 misyona <\/em>inan\u00e7lar\u0131 tamd\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcn\u00e7\u00fc Enternasyonale hakim Avrupa-merkezcilik, s\u00f6m\u00fcrgelerden gelen kimi itirazlara ra\u011fmen, birincinin ve ikincini yolundan devam etti. Zaten komintern <\/em>Stalinist egemen b\u00fcrokrasinin bir ideolojik-diplomatik manip\u00fclasyon arac\u0131na indirgenmi\u015fti. <\/div>\n

<\/p>\n

Bu y\u00fczden, ge\u00e7erli Avrupa-merkezli paradigma d\u0131\u015f\u0131nda, yeni, farkl\u0131<\/em> bir\u015feyler yapma iddias\u0131nda olanlar\u0131n, d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek isteyenlerin, benim s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015flik durumu <\/em>dedi\u011fim hakk\u0131nda bilin\u00e7 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ula\u015fmalar\u0131 gerekiyor. Nas\u0131l tarihsel Avrupa solu kapitalist sistemin bir i\u00e7-unsuru, bir bile\u015feni olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ememi\u015fse, ulusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketleri de ayn\u0131 paradiman\u0131n esiri olmaya devam ettiler. Zira, topraklar\u0131 s\u00f6m\u00fcrgeciden temizlemek, s\u00f6m\u00fcrgeli\u015fmi\u015flik durumunun <\/em>\u00f6tesine ge\u00e7ildi\u011fi anlam\u0131na gelmiyordu. Kald\u0131 ki, s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015flik durumu <\/em>veri iken, art\u0131k s\u00f6m\u00fcrgeci-emperyalist g\u00fc\u00e7lerin do\u011frudan denetimi de gereksiz hale gelmi\u015fti. Do\u011frudan s\u00f6m\u00fcrgecilik sermaye i\u00e7in pahal\u0131 bir \u015feydir ve zorunluluk <\/em>d\u0131\u015f\u0131nda sermayenin itibar edece\u011fi bir\u015fey de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla do\u011frudan s\u00f6m\u00fcrgecilik s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin bir ilk a\u015famas\u0131yd\u0131<\/em>. Art\u0131k yerini ba\u015fka egemenlik-ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k bi\u00e7imlerine b\u0131raka bilirdi… Milli Kurtulu\u015f Hareketleri sonucu kurulan ulus-devletlerin i\u00e7i bo\u015f kabuk olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ememesi, tam da yakarda s\u00f6yledi\u011fimiz s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015flik <\/em>durumunun, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin i\u00e7selle\u015fmesinin<\/em> sonucudur. Nitekim, XIX’uncu y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Latin Amerika, ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda da Asya ve Afrika’n\u0131n s\u00f6m\u00fcrge halklar\u0131 ‘ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanmalar\u0131na’ ra\u011fmen, sorunun \u00f6z\u00fcne dair kayda de\u011fer bir de\u011fi\u015fiklik s\u00f6z konusu olmad\u0131. S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin tasfiye edildi\u011fi s\u00f6ylemi, XX’inci y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131na ait bir efsaneydi… Zira, s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015flik durumu <\/em>s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin tasfiyesine engeldi… S\u00f6z konusu \u00fclkeler s\u00f6m\u00fcrgecilikten kurtulmak \u015furda dursun, yapt\u0131klar\u0131 her\u015fey s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015flik durumunu <\/em>daha da derinle\u015ftirdi. 1923 sonras\u0131 ‘reformlar\u0131n\u0131n’ ve politikalar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye’yi emperyalist Bat\u0131’ya daha da ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirmesi bu y\u00fczdendi. Siyasi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ‘kazanan’ halklar-uluslar, do\u011frudan s\u00f6m\u00fcrge olduklar\u0131 d\u00f6nemdekinden daha h\u0131zl\u0131 ve daha kapsaml\u0131 olarak kendilerini s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmi\u015f olanlar\u0131 taklide, onlara benzemeye y\u00f6neldiler. Kendileri olmay\u0131 ak\u0131l etmelerine s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015flik durumu <\/em>engeldi… Oysa taklit hem m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi hem de arzulan\u0131r bir\u015fey de olmamal\u0131yd\u0131… Sonu\u00e7 uydula\u015fman\u0131n, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n, zenginlik transferinin, kimliksizle\u015fmenin, k\u00fclt\u00fcrel yozla\u015fman\u0131n derinle\u015fmesi oldu. Daha \u00f6nce ba\u015fka yerde yazd\u0131\u011f\u0131m gibi, sadece egemenli\u011fin bi\u00e7imi ve ara\u00e7lar\u0131 de\u011fi\u015fmi\u015fti. S\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015flik durumu <\/em>ve|veya s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin i\u00e7selle\u015fmesi <\/em>veri iken, uzaktan denetim pek\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Do\u011frudan s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemindeki genel valilerin, y\u00fcksek komiserlerin, memurlar\u0131n, askerlerinin, polisin, velhas\u0131l s\u00f6m\u00fcrge b\u00fcrokrasisinin yerini, uluslarasar\u0131 denilen <\/em>ama asl\u0131nda emperyalizmin kollektif \u00e7\u0131karlar\u0131na veya kollektif emperyalizmin \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet eden kurumlar ve mekanizmalar [ IMF, D\u00fcnya Tcaret \u00d6rg\u00fct\u00fc, D\u00fcnya Bankas\u0131, Davos, G7’ler….] alabilirdi. S\u00f6ylediklerimizden art\u0131k militer g\u00fcc\u00fcn gereksiz hale geldi\u011fi, Amerikan deniz piyadelerine ihtiya\u00e7 kalmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131 \u00e7\u0131rar\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Aksi halde d\u00fcnyay\u0131 ba\u015ftan ba\u015fa saran Amerikan \u00fcslerine gerek kalmazd\u0131…Eninde sonunda egemenlik zor \u00f6gesi olmadan m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan sonra, \u00f6nceki d\u00f6nemde s\u00f6m\u00fcrgeci-emperyalist g\u00fc\u00e7lerin \u00fcstlendi\u011fi bask\u0131 ve denetim i\u015flevi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Bat\u0131l\u0131 efendilerin rahle-i tedrisinden ge\u00e7mi\u015f yerli y\u00f6netici unsurlara ihale edildi. Do\u011frudan s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00f6nemindeki s\u00f6m\u00fcrgeci b\u00fcrokrasinin yerini \u015fimdilerde yerli ‘milliyet\u00e7i b\u00fcrokrasiler’ alm\u0131\u015f durumda… Bundan sonraki m\u00fccadele emperyalizmle birlikte yerli milliyet\u00e7i<\/em> egemenlere<\/em> kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclebilir… Tutarl\u0131 bir anti-kapitalizm i\u00e7ermeyen hareketlerin, anti-emperyalistlik taslamalar\u0131 olsa olsa kendilerini ve kitleleri aldatmaya, gericili\u011fi yeniden \u00fcretmeye yarar… Fakat, m\u00fccadelenin ba\u015far\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7 soruna dair zihinsel a\u00e7\u0131kl\u0131k gerektiriyor: 1. Bilinci \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmek, s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmi\u015flik durumunu <\/em>anlamak ve <\/em> a\u015fmak; 2. Kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda neyin m\u00fcmk\u00fcn olma\u011f\u0131n\u0131 konusundaki kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131ndan kurtulmak; 3. [\u00a8\u00d6zel] m\u00fclkiyeti tart\u0131\u015fmaya cesaret etmek. <\/div>\n

<\/p>\n

Fetihler ve s\u00f6m\u00fcrgecilikle birlikte binlerce y\u0131ll\u0131k Bat\u0131 d\u0131\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ‘bilimsel birikim’ yok say\u0131ld\u0131, en az\u0131ndan marjinalle\u015ftirildi. S\u00f6m\u00fcrgecilikle ya\u015f\u0131t olan Bat\u0131 sosyal d\u00fc\u015f\u00fcncesi [kapitalist k\u00fclt\u00fcr] ba\u015fka uygarl\u0131klar\u0131n bilimsel-entellekt\u00fcel birikimini yok sayd\u0131 veya ink\u00e2r etti. Bunun m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda bilim adamlar\u0131n\u0131n ismi de\u011fi\u015ftirildi. [Bat\u0131 Asyal\u0131 \u0130bni S\u00eena’n\u0131n ad\u0131 Avicenna, <\/em>El Kindi Alkindius, <\/em>\u0130bni R\u00fc\u015ft Averros <\/em>olarak de\u011fi\u015ftirildi…] Bat\u0131 sosyal d\u00fc\u015f\u00fcncesi kendi uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcn <\/em>ve ba\u015fka uygurluklardan iktibas yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 il\u00e2n etti\u011fi anda, Bat\u0131 d\u0131\u015f\u0131 sosyal d\u00fc\u015f\u00fcnceyi yok saymas\u0131, ink\u00e2r etmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Avrupa-merkezli sosyal d\u00fc\u015f\u00fcncenin [sosyal bilim] insanl\u0131\u011f\u0131n ortak eseri olan birikimi reddedip, yok say\u0131p kendini dayatmas\u0131 demek, d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde entellekt\u00fcel s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin yay\u0131lmas\u0131, etkinlik alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmesi demekti. Belirli bir e\u015fik a\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra, Bat\u0131 sosyal d\u00fc\u015f\u00fcncesi evrensellik i\u00e7eren d\u00fc\u015f\u00fcnce olarak sunuldu ve d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131 da bu bak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7selle\u015ftirdi… <\/em>\u015eimdilerde \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya’da ‘ortalama’ diplomal\u0131, akademisyen, \u015fair, yazar, vb… Avrupa-Amerika kaynakl\u0131 her d\u00fc\u015f\u00fcncenin, her teorik yakla\u015f\u0131m\u0131n, her eserin evrenselli\u011fin timsali oldu\u011fundan \u015f\u00fcphe etmez… Safsatalar\u0131n nas\u0131l hikmetinden sual olmaz evrensel bilim <\/em>say\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair en iyi \u00f6rnek herhalde ‘iktisat bilimi’ denilip \u00fcniversitelerde okutulan, ad\u0131na say\u0131s\u0131z Nobel \u00f6d\u00fclleri verilendir. S\u00f6z konusu ‘iktisat teorisi’ d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7ekli\u011fiyle ilgisi olmayan safsatalar y\u0131\u011f\u0131n\u0131ndan ba\u015fka bir\u015fey de\u011fildir. Misyonu burjuva toplumunun, kapitalizmin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 engelemek ve olup-bitenleri me\u015frula\u015ft\u0131rmakt\u0131r. \u00d6yle ki, tam da bilimin bulunmas\u0131 gereken zeminin kar\u015f\u0131 kutbundaki ideolojik safsatalar evrensel bilim say\u0131l\u0131yor… Ne yaz\u0131k ki, bir\u015feyin, bir olgunun inan\u00e7 kategorisi haline gelmesi i\u00e7in, bir ger\u00e7ekli\u011fe <\/em> tekab\u00fcl etmesi gerekmiyor. \u015eimdilerde bilim \u00e7oktan bilim olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. Bilimsel faaiyetin olmazsa omaz\u0131 <\/em>olan \u015f\u00fcpheye<\/em> dayanmak yerine bir inan\u00e7 kategorisi <\/em>haline gelmi\u015f durumda…<\/div>\n

<\/p>\n

Son d\u00f6nemin ‘medeniyetler \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131’ tezi, Avrupa-merkezcili\u011fin tipik bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Zira, de\u011fi\u015fmez, ebed – m\u00fcddet ge\u00e7erli<\/em> ‘Bat\u0131l\u0131 de\u011ferler’ oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131na dayan\u0131yor. Oysa, b\u00f6ylesi bir kab\u00fbl, bilimsel olmak bir yana, mant\u0131k ve iz\u00e2na da ters d\u00fc\u015fer. Bir toplumun k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc olu\u015fturan unsurlar\u0131n de\u011fi\u015fmezli\u011fini, dura\u011fanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek, Elif ba’da k\u0131rk hata yapmakt\u0131r. Sadece de\u011fi\u015fmez Bat\u0131l\u0131 de\u011ferler<\/em>den s\u00f6z edilmiyor ‘Bat\u0131l\u0131 de\u011ferler’ hep olumlu \u015feylere dairdir: \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, demokrasi, sivil haklar, insan haklar\u0131… Oysa, bunlar\u0131n vitrine konulmas\u0131 \u00f6yle bir ger\u00e7eklik oldu\u011fu anlam\u0131na gelmiyor. Fakat, orada bir tuzak daha var: kavramlar\u0131n i\u00e7eri\u011fine, ne anlama geldi\u011fine, gelmesi gerekti\u011fine de uygar beyaz adam <\/em>karar veriyor. Bat\u0131’n\u0131n ebed –m\u00fcddet ge\u00e7erli, de\u011fi\u015fmez <\/em>de\u011ferleri aras\u0131nda, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k, s\u00f6m\u00fcrgecilik, emperyalizm, jenosit, fa\u015fizm, nazizmi, frankizm, stalinizm de var m\u0131? Bat\u0131, kendini uygarl\u0131k timsali say\u0131yor ve kitle imha silahlar\u0131 \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a Bat\u0131 medeniyeti, bilimsel ve teknolojik geli\u015fme zafer kazan\u0131yor. Kitle imha silahlar\u0131 ‘insanl\u0131k su\u00e7u’ i\u015flemek i\u00e7in \u00fcretilmiyor mu? E\u011fer bu t\u00fcr silahlar Bat\u0131l\u0131 uygar beyaz adam\u0131n elinde olursa ‘d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131’ ve ‘istikrar\u0131’ korumak i\u00e7in [ Burada “bar\u0131\u015f” ve “isikrar\u0131n” ne menem \u015feyler oldu\u011funun tart\u0131\u015fmas\u0131na girmiyorum] gereklidir, Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n [Avrupa d\u0131\u015f\u0131 rejimlerin] elinde olursa, d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131 ve istikrar tehlikededir… Bat\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, insan haklar\u0131n\u0131n, demokrasinin, vb. timsaliyse, \u0130slam Ortado\u011fusu’na ne yak\u0131\u015f\u0131r dersiniz: Ortado\u011fu’nun M\u00fcsl\u00fcman halklar\u0131 i\u00e7in \u00fcretilmi\u015f standart kli\u015felerden baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r: fanatizm, irrasyonellik, modernizm d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, ter\u00f6r, \u015fiddet, sakal, sar\u0131k, kala\u015fnikof… Asl\u0131nda emperyalist Bat\u0131, kendi fanatizmini ve k\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zden uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n <\/em>zaaflar\u0131n\u0131 bahane ediyor…<\/div>\n

<\/p>\n

Bat\u0131 sosyal d\u00fc\u015f\u00fcncesi [sosyal bilim densin] daha ba\u015ftan iflah olmaz bir \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131kla mal\u00fcld\u00fc. S\u00f6m\u00fcrgeci Avrupal\u0131lar ba\u015flang\u0131\u00e7ta ‘\u00fcst\u00fcnl\u00fcklerini’ dine [Hristiyanl\u0131k] dayand\u0131rd\u0131lar. Burjuva devrimlerinden, \u00f6zellikle de sanayi devriminden sonra, ideolojik me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 referanslar\u0131 dinden \u0131rka kayd\u0131. Avrupal\u0131 \u00fcst\u00fcn \u0131rk oldu\u011fu i\u00e7in di\u011ferlerinden \u00fcst\u00fcnd\u00fc… \u0130kinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan sonra fa\u015fizmin ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n lafzen mahkum edildi\u011fi, s\u00f6m\u00fcrge halklar\u0131n\u0131n ‘bi\u00e7imsel ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa kavu\u015ftu\u011fu’ ko\u015fullarda, \u0131rk \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc arg\u00fcman\u0131 i\u015fe yaramaz hale geldi, \u015fimdilerde \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k k\u00fclt\u00fcr \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Avrupa-Amerika, \u00fcst\u00fcn ilerici k\u00fclt\u00fcr\u00fcn timsali say\u0131l\u0131yor… Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn L\u00e5netlileri <\/em>Bat\u0131n\u0131n zenginli\u011fi ve refah\u0131 taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fcleniyor. Oysa, “ Bat\u0131n\u0131n zenginli\u011fi, d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131n\u0131n boyunduruk alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131n, k\u00f6lecili\u011fin, ya\u011fma ve talan\u0131n, s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin ve emperyalizmin sonucudur, ama Bat\u0131l\u0131lar bunu hi\u00e7bir zaman kabul etmediler. Avrupa-merkezli egemen ideoloji, birinin zenginli\u011fiyle di\u011ferinin yoksullu\u011fu <\/em> aras\u0131ndaki ili\u015fkinin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve anla\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 engelliyor [ Burada zenginlik ve yoksulluktan ne anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finin tart\u0131\u015fmas\u0131na girmiyorum…]. Tam tersine, kendilerini hep ‘b\u00fcy\u00fck insanl\u0131k‘ kar\u015f\u0131s\u0131nda alacakl\u0131 sayd\u0131lar. Oradaki mant\u0131k da kabaca \u015f\u00f6yleydi: Avrupal\u0131 “\u00f6teki halklara“ manevi \u015feyler veriyor, onlar\u0131 medeniyete sokuyor, kendi \u00fcst\u00fcn-e\u015f\u015fiz medeniyetinin \u00fcr\u00fcnlerine onlar\u0131 ortak ediyor… Oysa, s\u00f6m\u00fcrgelerden gelen maddi \u015feylerdi<\/em> ve hi\u00e7bir zaman kendi sundu\u011fu y\u00fcksek manevi de\u011ferlerin<\/em> kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olamazd\u0131… Asl\u0131nda bu d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 egemenlik ili\u015fkisinin de\u011fi\u015fmez kural\u0131d\u0131r. Egemen olan, kendini manev\u00ee zenginli\u011fin tims\u00e2li ve sahibi olarak g\u00f6r\u00fcr ve maddi zenginli\u011fe de sahip olmaya hakk\u0131 oldu\u011funa inan\u0131r… Bu g\u00fcn de bu anlay\u0131\u015f\u0131n ayn\u0131 yo\u011funlukta s\u00fcr\u00fcp gitti\u011fini s\u00f6ylemekte bir sak\u0131nca yoktur. \u015eimdilerde yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn l\u00e2netlilerine <\/em>insan haklar\u0131, demokrasi, ‘ins\u00e2n\u00ee yard\u0131m, rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi, B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu Projesi, vb. \u00f6nermiyorlar m\u0131? Buna petrol kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 insan haklar\u0131 ve demokrasi de diyebilirsiniz… Ama emperyalistler hep alacakl\u0131 kalmak \u015fart\u0131yla…<\/div>\n

<\/p>\n

Emeryalist Bat\u0131l\u0131lar\u0131n insanl\u0131\u011f\u0131n geri kalan\u0131 i\u00e7in ve onlar ad\u0131na ‘d\u00fc\u015f\u00fcnmesi’, ‘tasarlamas\u0131’, ‘tasavvur etmesi’, ‘karar vermesi’ demek olan Avrupa-merkezcili\u011fi a\u015fmak, bilincimizi \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmeye ba\u011fl\u0131. Zira, kavramlar\u0131n ne anlama gelmesi gerekti\u011fi, tart\u0131\u015fma g\u00fcndemi, tart\u0131\u015fma konular\u0131 ve bi\u00e7imi, velhas\u0131l entellekt\u00fcel rotam\u0131z <\/em>h\u00e2l\u00e2 Avrupa-Amerikal\u0131lar taraf\u0131ndan belirleniyor ve bu durum, ge\u00e7erli paradiman\u0131n sorgulanmas\u0131n\u0131 engelliyor. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc ifade etmek istersek, art\u0131k d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7ekli\u011fine kendi g\u00f6z\u00fcm\u00fczle bakabilmeyi ba\u015farmam\u0131z gerekiyor. Bunun da yolu \u015f\u00fcphe etmekten, ge\u00e7erli paradigmay\u0131 sorgulayabilme yetene\u011fimize ba\u011fl\u0131. Zira, anlamak a\u015fmakt\u0131r <\/em>denmi\u015ftir. Elbette tersinden bir Avrupa-merkezcilik<\/em> yaratma tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015fmeden. XXI’inci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda ger\u00e7ekten evrensel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi yaratman\u0131n yolu, beynimizi Avrupa-merkezli ideolojik vir\u00fcsten temizlemekten ge\u00e7iyor.<\/div>\n

<\/p>\n

*K\u00fclt\u00fcr ve Empery\u00fclizm. Kapsaml\u0131 Bir D\u00fc\u015f\u00fcnsel ve Siyasal Sorgulama \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131, \u00c7eviri: Necmiye Alpay, Hil Yay.1995 s. 56.<\/div>\n

<\/p>\n

\n
www.ozguruniversite.org<\/a> sitesinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n

<\/div>\n<\/div>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Ge\u00e7mi\u015fin bu g\u00fcnk\u00fc k\u00fclt\u00fcreltav\u0131rlar \u00fczerindeki etkisi, ge\u00e7mi\u015fin kendisinden daha \u00f6nemlidir.“ Edward Said*<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"class_list":["post-197","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-d"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/197","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=197"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/197\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=197"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=197"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=197"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}