{"id":150,"date":"2005-07-13T00:00:00","date_gmt":"2005-07-12T22:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2005\/07\/13\/kuert-hareketinde-imral-suereci-ve-tuerkiyede-kuert-sorunu\/"},"modified":"2005-07-13T00:00:00","modified_gmt":"2005-07-12T22:00:00","slug":"kuert-hareketinde-imral-suereci-ve-tuerkiyede-kuert-sorunu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/kuert-hareketinde-imral-suereci-ve-tuerkiyede-kuert-sorunu\/","title":{"rendered":"K\u00fcrt hareketinde \u0130mral\u0131 s\u00fcreci ve T\u00fcrkiye’de K\u00fcrt sorunu"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>21 Minute, 4 Second <\/div>\n\n <\/div>

K\u00fcrt hareketinde \u0130mral\u0131 s\u00fcreci ve T\u00fcrkiye’de K\u00fcrt sorunu
H. F\u0131rat
<\/strong>K\u00fcrt hareketi \u0130mral\u0131’yla birlikte k\u00f6kl\u00fc bir kimlik de\u011fi\u015fimi ya\u015fad\u0131, bu herkesin kabul etti\u011fi bir realite. Bizzat bu de\u011fi\u015fimi ya\u015fayanlar\u0131n kendileri k\u00f6kl\u00fc bir konum ve kimlik de\u011fi\u015fimi ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, ideolojilerini ve programlar\u0131n\u0131 temelden de\u011fi\u015ftirdiklerini, art\u0131k d\u00fcnyaya bir ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bakt\u0131klar\u0131n\u0131, bu \u00e7er\u00e7evede K\u00fcrt sorununu da yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ele ald\u0131klar\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla ifade ediyorlar. <\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Bu say\u0131m\u0131zdan itibaren “Ulusal Sorun ve K\u00fcrt Hareketi” ba\u015fl\u0131kl\u0131 dizi yaz\u0131m\u0131z\u0131n yeni bir alt b\u00f6l\u00fcm\u00fcne yer verece\u011fiz. \u0130mral\u0131 s\u00fcreci ve T\u00fcrkiye’de K\u00fcrt sorunu konulu bu yeni b\u00f6l\u00fcme ulusal sorun konulu bir konferans\u0131n bu kapsamdaki kay\u0131tlar\u0131yla ba\u015fl\u0131yoruz. \u0130ki ya da \u00fc\u00e7 say\u0131 s\u00fcrecek bu kay\u0131tlar\u0131n ard\u0131ndan konuya ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerle devam edecek dizi yaz\u0131m\u0131z. <\/p>\n

K\u00fcrt hareketi \u0130mral\u0131’yla birlikte k\u00f6kl\u00fc bir kimlik de\u011fi\u015fimi ya\u015fad\u0131, bu herkesin kabul etti\u011fi bir realite. Bizzat bu de\u011fi\u015fimi ya\u015fayanlar\u0131n kendileri k\u00f6kl\u00fc bir konum ve kimlik de\u011fi\u015fimi ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, ideolojilerini ve programlar\u0131n\u0131 temelden de\u011fi\u015ftirdiklerini, art\u0131k d\u00fcnyaya bir ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bakt\u0131klar\u0131n\u0131, bu \u00e7er\u00e7evede K\u00fcrt sorununu da yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ele ald\u0131klar\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla ifade ediyorlar. Ortada \u00e7ok k\u00f6kl\u00fc bir konum ve bunun ifadesi bir kimlik de\u011fi\u015fimi oldu\u011fu bir ger\u00e7ek, bu konuda bir tart\u0131\u015fma yok. Bu durumda \u00f6nemli olan bu de\u011fi\u015fimin nas\u0131l bir de\u011fi\u015fim oldu\u011fu, ne ifade etti\u011fi, bu de\u011fi\u015fimle birlikte nereden nereye gelindi\u011fidir. Tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken ama yaz\u0131k ki solda pek de tart\u0131\u015f\u0131lmayan budur… <\/p>\n

Ge\u00e7mi\u015fte K\u00fcrt hareketi, ne kadar sosyalist oldu\u011fundan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak sosyalizm iddias\u0131, ne kadar devrimci oldu\u011fundan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak devrim iddias\u0131 ta\u015f\u0131yordu. PKK K\u00fcrt emek\u00e7ilerini esas ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlar\u0131n \u00e7\u0131kar ve \u00f6zlemlerini temsil etti\u011fini ileri s\u00fcr\u00fcyor, devrim ve sosyalizme ili\u015fkin iddialar\u0131n\u0131 da buna dayand\u0131r\u0131yor, bununla ili\u015fkilendiriyordu. Bug\u00fcn art\u0131k b\u00fct\u00fcn bunlar terkedilmi\u015f, t\u00fcm\u00fcyle geride kalm\u0131\u015ft\u0131r. Devrime ili\u015fkin t\u00fcm iddialar ilk \u0130mral\u0131 savunmalar\u0131ndan beri kategorik olarak geride kald\u0131. \u015eimdilerde Abdullah \u00d6calan devrim fikrini \u00fcreten, konum, \u00e7\u0131kar ve \u00f6zlemleri devrimi gerektiren temel s\u0131n\u0131f olan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 bilin\u00e7lerden silmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Savunma kitaplar\u0131nda Marksizm’e y\u00f6neltilmi\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz ve karalay\u0131c\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131 i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na ili\u015fkin a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler tamaml\u0131yor. <\/p>\n

Sol bir s\u00f6ylem elbette hala da kullan\u0131l\u0131yor, ayn\u0131 Abdullah \u00d6calan demokratik sosyalizmden bile s\u00f6zedebiliyor. Ama bu her t\u00fcrl\u00fc devrimci de\u011fi\u015fim perspektifinden ilke olarak yoksun, kurulu d\u00fczeni esas alan ve onu siyasal reformlar yoluyla demokratikle\u015ftirme hedefinin \u00f6tesine ge\u00e7emeyen reformist bir burjuva sosyalizminden \u00f6te bir \u015fey de\u011fildir. K\u00fcrt hareketinin son otuz y\u0131lda yaratt\u0131\u011f\u0131 birikimin niteli\u011fi, bu birikimin dayand\u0131\u011f\u0131 ideolojik-siyasal k\u00fclt\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bunun b\u00f6yle olmas\u0131, yani sol bir s\u00f6ylemin hala da kullan\u0131l\u0131yor olmas\u0131, hi\u00e7 de\u011filse bug\u00fcn i\u00e7in tercihin de \u00f6tesinde bir ihtiya\u00e7t\u0131r. Devrimci hedefler terkedildikten ve bu da belli bir kolayl\u0131kla saflara benimsetildikten sonra, bu t\u00fcr bir sol s\u00f6ylem art\u0131k bir sorun olmaktan \u00e7ok bir olanakt\u0131r. Bununla, her\u015feye ra\u011fmen sol e\u011filimde duran K\u00fcrt birikimini denetim alt\u0131nda tutmak, ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de hareketin as\u0131l y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00e7eken emek\u00e7ileri emek\u00e7i yanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 ile aldatmak olanakl\u0131 hale gelir. \u00d6te yandan K\u00fcrt sorununa d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00e7\u00f6z\u00fcm art\u0131k demokrasinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek \u00e7izgisine indirgendi\u011fine g\u00f6re, buna en uygun d\u00fc\u015fen siyasal s\u00f6ylem de do\u011fal olarak reformist sol bir s\u00f6ylem olmak zorundad\u0131r. <\/p>\n

Devrim hedefinin bu denli sanc\u0131s\u0131z bir bi\u00e7imde geride b\u0131rak\u0131lmas\u0131, kurulu d\u00fczenin genel s\u0131n\u0131fsal \u00e7er\u00e7evesinin bu denli a\u00e7\u0131k\u00e7a benimsenmesi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na az bir \u015fey de\u011fil. Bu, d\u00fczen kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131ndan d\u00fczen i\u00e7ine ge\u00e7i\u015fle ayn\u0131 anlama gelmektedir ve bu denli \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fim b\u00fcy\u00fck sanc\u0131lara yola\u00e7maks\u0131z\u0131n ba\u015far\u0131lm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Bu denli k\u00f6kl\u00fc bir konum de\u011fi\u015fimi beraberinden t\u00fcm \u00f6teki de\u011fi\u015fimleri de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ve nispeten daha kolay bir bi\u00e7imde getirir, nitekim getirmi\u015ftir de. Ge\u00e7mi\u015fte, \u00f6zellikle de ‘70’li y\u0131llarda ve elbette ‘90’l\u0131 ilk y\u0131llara kadar K\u00fcrt hareketinin en temel kimlik \u00f6zelliklerinin ve dolay\u0131s\u0131yla siyasal \u00e7izgisinin en temel unsurlar\u0131ndan biri anti-emperyalizmdi. Gelinen yerde bu t\u00fcmden terkedilmi\u015ftir ve bu terkedi\u015f giderek kitlesel d\u00fczeyde benimsenmektedir, AB yanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve ABD’ye ba\u011flanan umutlar bunu g\u00f6stermektedir. Abdullah \u00d6calan’\u0131n savunma kitaplar\u0131 Amerikan emperyalizmi ile halklar aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fecek “demokratik sentez”lere ili\u015fkin gerici g\u00fczellemelerle doludur. \u015eimdilerde G\u00fcney K\u00fcrdistan’daki geli\u015fmelere ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerinde zaman zaman emperyalizme kar\u015f\u0131t bir s\u00f6ylem de kullanabiliyor, ama bu ilkesel bir bak\u0131\u015ftan \u00e7ok ko\u015fullar\u0131n gerektirdi\u011fi politik bir s\u00f6ylemden ibarettir. Bu, emperyalizme kar\u015f\u0131tl\u0131ktan \u00e7ok G\u00fcney K\u00fcrdistan \u00fczerinden ABD politikalar\u0131na bir kar\u015f\u0131tl\u0131kt\u0131r. Bilindi\u011fi gibi K\u00fcrt sorunu ve \u00f6zellikle de G\u00fcney K\u00fcrdistan sorunu \u00fczerinden T\u00fcrk burjuvazisinin ve devletinin \u00e7\u0131karlar\u0131 bu s\u0131n\u0131rlarda bir Amerikan kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektiriyor. T\u00fcrkiye’nin k\u0131rk y\u0131ll\u0131k Amerikanc\u0131lar’\u0131 bile bu sorunun, ama yaln\u0131zca bu sorunun s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ABD muhalifidirler. Abdullah \u00d6calan da G\u00fcney K\u00fcrdistan sorunu \u00fczerinden ABD politikalar\u0131na muhalefet ederken, bu tutuma kendi cephesinden destek vermi\u015f oluyor. Bunu d\u00fczen cephesi i\u00e7in \u00e7ok hassas bir sorun \u00fczerinden T\u00fcrk devletine g\u00fcven vermek olarak da tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Demek istiyorum ki, bu onun T\u00fcrkiye K\u00fcrtleri’nin kaderini T\u00fcrk burjuvazisiyle yap\u0131c\u0131 bir uzla\u015fmaya endeksleyen genel \u00e7izgisi ile de uyumlu bir tutumdur. Bu t\u00fcrden yan\u0131lt\u0131c\u0131 s\u00f6ylemleri bir yana b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ve genel planda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, K\u00fcrt hareketinin anti-emperyalist gelene\u011fini, bunun ifadesi tutum ve de\u011ferleri terketti\u011fi, \u0130mral\u0131 sonras\u0131 s\u00fcrecin kat\u0131 ve T\u00fcrkiye K\u00fcrtleri’nin 40 y\u0131ll\u0131k anti-emperyalist gelene\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse ac\u0131 bir ger\u00e7e\u011fidir. <\/p>\n

K\u00fcrt hareketinde kullan\u0131lmakta olan sol s\u00f6ylem, t\u00fcm\u00fcyle anayasal reformlar \u00e7izgisine oturmaktad\u0131r. Gelinen yerde PKK taraf\u0131ndan temsil edilen hareket zaten herhangi bir iktidar iddias\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131yor. “Devleti demokratikle\u015ftirme” program\u0131 var burada ve bu kelimenin en tam ve saf anlam\u0131nda reformist bir program. Biz kom\u00fcnistler T\u00fcrkiye sol hareketinin demokratik devrim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n son tahlilde mevcut devleti ve d\u00fczeni kendi temelleri \u00fczerinde demokratikle\u015ftirme anlam\u0131na geldi\u011fini s\u00f6yleyegeldik ve bir dizi ele\u015ftiri i\u00e7inde bunun teorik mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyduk. Ge\u00e7mi\u015fin devrimci demokratik bir ak\u0131m\u0131 olarak PKK de kendine \u00f6zg\u00fc bir tarzda bug\u00fcn bu reformist \u00e7izgiye evrilmi\u015ftir, devleti ve toplumu kendi temelleri \u00fczerinde demokratikle\u015ftirmek \u00e7izgisinde karar k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn\u00fcn teslimiyet\u00e7i K\u00fcrt hareketi ile her t\u00fcrden reformisti bu denli kolay bulu\u015fturan \u00e7izgi i\u015fte bu \u00e7izgi, yani kurulu d\u00fczeni kendi iktisadi-sosyal temelleri \u00fczerinde, bu temele dokunmaks\u0131z\u0131n demokratikle\u015ftirme \u00e7izgisidir. Bunun gerici bir \u00fctopya oldu\u011funu, kurulu d\u00fczeni kendi temelleri \u00fczerinde demokratikle\u015ftirme umudunun ham bir hayal olarak kalmaya muhkum oldu\u011funu s\u00f6ylemenin bir gere\u011fi yok. <\/p>\n

Devrimci Yol, TDKP ya da Kurtulu\u015f t\u00fcr\u00fcnden ‘70’li y\u0131llar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva devrimci demokratik ak\u0131mlar\u0131 devrimci konum ve kimliklerindeki k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fimi, 12 Eyl\u00fcl yenilgisi ile onu tamamlayan ‘89 \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn etkisi alt\u0131nda bir s\u00fcrece yay\u0131larak ya\u015fad\u0131lar. PKK’nin temsil etti\u011fi devrimci-demokrat K\u00fcrt hareketinde ise bu de\u011fi\u015fim ‘90’l\u0131 ilk y\u0131llarda belirgin bi\u00e7imde ba\u015flad\u0131, ‘90’l\u0131 y\u0131llar boyunca bu do\u011frultuda bir hayli mesafe al\u0131nd\u0131 ve nihayet \u0130mral\u0131 teslimiyeti ile birlikte devrim d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle her t\u00fcrl\u00fc ba\u011f k\u00f6kl\u00fc bir bi\u00e7imde kopar\u0131l\u0131p at\u0131ld\u0131. K\u00fcrt hareketindeki de\u011fi\u015fim arkadan geldi, fakat kendinden \u00f6ncekileri fersah fersah geride b\u0131rakt\u0131. T\u00fcrkiyeli reformistler hi\u00e7 de\u011filse bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle s\u00f6ylem d\u00fczeyinde hala da devrime ve sosyalizme ba\u011fl\u0131l\u0131k bildirmeye devam ediyorlar. Oysa yeni \u0130mral\u0131 ideolojisi sistematik bi\u00e7imde bir devrim ve sosyalizm d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015fliyor, \u00f6z\u00fc ve ruhu bak\u0131m\u0131ndan bu t\u00fcrden bir d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011fa dayan\u0131yor. <\/p>\n

\u0130mral\u0131 \u00e7izgisi a\u00e7\u0131ktan liberal burjuva bir anayasal reformlar \u00e7izgisidir art\u0131k. Mevcut toplum d\u00fczeni iktisadi ve sosyal temelleriyle tart\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131 tutuluyor, ayn\u0131 anlama gelmek \u00fczere benimsenip veri olarak al\u0131n\u0131yor, fakat siyasal yap\u0131s\u0131nda demokratik de\u011fi\u015fimi talep ediliyor. \u0130\u015fte bu kendi t\u00fcr\u00fcnden bir burjuva demokratizm \u00e7izgisi anlam\u0131na geliyor. Devlet iktidar\u0131na dayal\u0131 siyaset alan\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcyle d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karak, bu arada devletle \u00f6zel bir tarzda u\u011fra\u015fmayarak, tersine olanakl\u0131 oldu\u011funca onunla “ilkeli uzla\u015fmalar” arayarak, “sivil toplum alan\u0131”nda e\u011fitim ve k\u00fclt\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yoluyla kendine alan a\u00e7mak (“3. Alan” teorisi bu anlama geliyor), b\u00f6ylece geleneksel ve resmi olan\u0131n s\u00f6zde d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak, bu arada anayasal s\u0131n\u0131rlarda bir m\u00fccadele yoluyla “devleti demokratikle\u015ftirmek” \u00e7izgisi bu. “Devleti demokratikle\u015ftirmek” liberal \u00e7izgisi cumhuriyeti demokratikle\u015ftirmek, dolay\u0131s\u0131yla da “demokratik cumhuriyet” \u00e7izgisi olarak sunulunca, hem daha bir \u00e7ekici hale geliyor ve hem de b\u00f6ylece sorun tarihsel zemine ve \u00e7er\u00e7eveye oturtulmu\u015f oluyor. Cumhuriyetimiz var deniliyor, bu cumhuriyeti zaman\u0131nda birlikte kurmu\u015ftuk, biz bu cumhuriyette asli \u00fcyeyiz, ama bu cumhuriyet demokratik olmay\u0131 ba\u015faramad\u0131, asl\u0131nda ona do\u011fru bir gidi\u015fi vard\u0131 ama K\u00fcrt isyanlar\u0131yla bir provakasyon ortam\u0131 do\u011fdu, bu s\u00fcre\u00e7 kesintiye u\u011frad\u0131, bug\u00fcn gelinen yerde hedef devleti demokratikle\u015ftirmektir, cumhuriyeti demokratikle\u015ftirmektir deniliyor. <\/p>\n

Cumhuriyeti demokratikle\u015ftirme s\u00f6ylemi ve dolay\u0131s\u0131yla “demokratik cumhuriyet” form\u00fcl\u00fc hi\u00e7bir yenilik ta\u015f\u0131m\u0131yor. ‘90’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda T\u00fcrkiye’nin Amerikanc\u0131 neoliberal ayd\u0131nlar\u0131 ortaya atm\u0131\u015flard\u0131 bu \u015fa\u015faal\u0131 ama i\u00e7i bo\u015f form\u00fcl\u00fc. Art\u0131k cumhuriyeti demokratikle\u015ftirmek gerekir diyor ve “\u0130kinci cumhuriyet”e ge\u00e7i\u015f olarak tan\u0131ml\u0131yorlard\u0131 bu ihtiyac\u0131. Bu form\u00fclasyon o zamanlar (‘90’l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131 oluyor bu) t\u00fcm a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ile hissedilen K\u00fcrt sorununa da kendince bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc kaps\u0131yordu. O d\u00f6nemin \u015foven resmi bak\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re K\u00fcrt sorununun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 alg\u0131layan ve hesaba katan, bu \u00e7er\u00e7evede bir \u00e7\u00f6z\u00fcm, bir reform program\u0131 da vard\u0131 “ikinci cumhuriyet\u00e7i” neo-liberallerin. Buna ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar y\u0131llarca s\u00fcrd\u00fc ve sonra geride “ikinci cumhuriyet\u00e7iler” nitelemesi d\u0131\u015f\u0131nda pek de bir iz b\u0131rakmayarak g\u00fcndemden d\u00fc\u015ft\u00fc. <\/p>\n

Abdullah \u00d6calan \u0130mral\u0131 ile birlikte bu form\u00fcl\u00fc K\u00fcrt sorununa uyarlad\u0131. Cumhuriyeti demokratikle\u015ftirmek, yani “demokratik cumhuriyet” K\u00fcrt sorununu \u00e7\u00f6zmenin biricik ger\u00e7ek\u00e7i ve olanakl\u0131 form\u00fcl\u00fc idi art\u0131k. Cumhuriyet bir yere gelmi\u015f ve t\u0131kanm\u0131\u015ft\u0131r, bu noktadan itibaren yoluna ancak demokratikle\u015ferek, yani demokratik cumhuriyete d\u00f6n\u00fc\u015ferek devam edebilir deniliyordu. “\u0130kinci cumhuriyet\u00e7i” neoliberallerin s\u00f6yledi\u011fi de tam\u0131 tam\u0131na buydu. \u015eu farkla ki, onlar i\u00e7in esas kayg\u0131 emperyalist k\u00fcreselle\u015fmeye ve bu \u00e7er\u00e7evede ABD’nin k\u00fcresel ve b\u00f6lgesel politikalar\u0131na \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc uyumdu, demokratikle\u015fmi\u015f cumhuriyet olarak “ikinci cumhuriyet” bu anlama geliyordu. \u0130mral\u0131 ile birlikte K\u00fcrt hareketi i\u00e7inse K\u00fcrt sorununu \u00e7\u00f6zmenin ba\u015f\u0131 ve sonu. <\/p>\n

Abdullah \u00d6calan kemalist a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 da ayn\u0131 \u00e7er\u00e7eve \u00fczerinden yap\u0131yor: T\u00fcrkiye cumhuriyetle birlikte ve cumhuriyet sayesinde, yani kemalist devrimlerin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yoldan bug\u00fcn bir yere gelmi\u015f, fakat art\u0131k \u00f6n\u00fc t\u0131kanm\u0131\u015ft\u0131r; tek neden bu olmamakla birlikte K\u00fcrt sorununu \u00e7\u00f6zm\u00fcs\u00fcz b\u0131rakmak burada temel \u00f6nemdedir. Gelinen yerde cumhuriyet demokratikle\u015ftirilerek, dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrt sorunu \u00e7\u00f6z\u00fclerek daha ileriye gitmek olanakl\u0131 olabilir, bu ise ancak Kemalizm’in g\u00fcncelle\u015ftirilmesi yoluyla ba\u015far\u0131labilir. Abdullah \u00d6calan neo-kemalizm olarak niteliyor, yeni bir Mustafa Kemal \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131na g\u00f6re, yap\u0131lmas\u0131 gereken Kemalizm’i g\u00fcncelle\u015ftirmektir diyor, resmi \u00e7evrelerden kimse bunu i\u015f edinmedi\u011fi i\u00e7in de bu i\u015fi bizzat \u00fcstlenmek durumunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Ama bu \u00e7er\u00e7evede yap\u0131p ettiklerinin halihaz\u0131rdaki biricik ger\u00e7ek i\u015flevi, K\u00fcrtler’i olanakl\u0131 oldu\u011funca resmi tarihle ve dolay\u0131s\u0131yla bir de bu yol \u00fczerinden d\u00fczenle bar\u0131\u015ft\u0131rmaktan ibaret kal\u0131yor. <\/p>\n

K\u00fcrt hareketi bug\u00fcn d\u00fczen i\u00e7ine kaym\u0131\u015f bulunuyor ve kurulu d\u00fczeni esas alan, onda siyasal reformlarla yetinen bir \u00e7izgi izliyor; bunu devleti demokratikle\u015ftirmek ve bu temelde K\u00fcrt sorununa da demokratik \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmek olarak form\u00fcle ediyor. Ne var ki bu \u00e7\u00f6z\u00fcm siyasal alan\u0131 kapsam\u0131yor, ya da siyasal alan\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla bu devletteki genel demokratik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm anlam\u0131na geliyor. Ama K\u00fcrt ulusal sorunu a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu de\u011fi\u015fim program\u0131 siyaset alan\u0131n\u0131 kapsam\u0131yor. Oysa \u00f6z\u00fc ve esas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden ulusal sorun, dolay\u0131s\u0131yla da K\u00fcrt sorunu siyasal bir sorundur. Siyaset alan\u0131n\u0131 d\u0131\u015fta b\u0131rakarak, uluslar aras\u0131ndaki siyasal e\u015fitsizli\u011fi es ge\u00e7erek, sorunu salt k\u00fclt\u00fcrel haklar derekesine indirgeyerek, b\u00f6ylece ulusal soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunabilece\u011fini iddia etmek bo\u015fa konu\u015fmakt\u0131r. Gelgelelim \u0130mral\u0131 \u00e7izgisinin K\u00fcrt sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc ele al\u0131\u015f\u0131 halihaz\u0131rda budur. <\/p>\n

Bir devletin b\u00fcnyesinde ulusal sorunun varl\u0131\u011f\u0131 demek ulusal bask\u0131 ve e\u015fitsizli\u011fin varl\u0131\u011f\u0131 demektir. Bunu gidermeden, ezilen ulusun siyasal \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamadan, uluslar aras\u0131nda tam hak e\u015fitli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirmeden, bu \u00e7er\u00e7evede ezen ulusun t\u00fcm ayr\u0131cal\u0131klar\u0131na son vermeden ulusal sorunu \u00e7\u00f6zemezsiniz. Egemen ulus, devlete ulusal \u00f6zellikleriyle hakim olan, ona rengini verendir; devlete onun ulusal kimli\u011fi, onun siyasal-k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferleri damgas\u0131n\u0131 vurur, devlet onun ad\u0131yla an\u0131l\u0131r, onun bayra\u011f\u0131yla temsil edilir, resmi dili onun dili olur. Devletin ulusal niteli\u011fi kendini bu temel siyasal unsurlar \u00fczerinden g\u00f6sterir. Ulusal bask\u0131n\u0131n i\u015flevi t\u00fcm bunlar\u0131 ezilen ulus ya da uluslara kabul ettirmek, zorla benimsetmektir, b\u00f6yle \u015fekillenmi\u015f bir devlet b\u00fcnyesinde ezilen konumdaki ulus ya da uluslar\u0131 zorla tutmakt\u0131r. Ulusal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik zora dayal\u0131 bu duruma son vermek, ezilen ulus ya da uluslar\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131n\u0131 tan\u0131mak ve fiilen ger\u00e7ekle\u015ftirmek, dolay\u0131s\u0131yla egemen ulusun her t\u00fcrl\u00fc ulusal ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131na son vermektir. Bu ko\u015fullar ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece sorun sorun olarak kal\u0131r, bir dizi reformla sorunun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve \u015fiddeti belki hafifletilebilir, fakat yine de sorun \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f olmaz. <\/p>\n

Bug\u00fcnk\u00fc \u0130mral\u0131 ideolojisi ve \u00e7izgisi egemen ulusun siyasal ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 kapsam\u0131na giren t\u00fcm sorunlar\u0131 tart\u0131\u015fman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tutuyor. Devlet yap\u0131s\u0131 \u00fcniterdir ve bu tart\u0131\u015f\u0131lamaz, devletin resmi dili T\u00fcrk\u00e7e’dir ve bunu tart\u0131\u015fman\u0131n anlam\u0131 yoktur, diyor. Bu, T\u00fcrk \u00fcst kimli\u011fini tart\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131 tutmak ve K\u00fcrtler i\u00e7in siyasal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik istemini bir yana b\u0131rakmak anlam\u0131na geliyor. Devlet ve toplum ya\u015fam\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesinde siyaset alan\u0131 oldu\u011fu gibi T\u00fcrk ulusal kimli\u011fine b\u0131rak\u0131l\u0131yor, ama k\u00fclt\u00fcrel alanda K\u00fcrtler’e bir alt serbesti alan\u0131 a\u00e7\u0131lmak isteniyor. Sorunun dil ve k\u00fclt\u00fcrel haklar derekesine indirgenmesi derken bunu anlatm\u0131\u015f oluyoruz. B\u00fct\u00fcn bunlar Abdullah \u00d6calan’\u0131n kendi form\u00fclasyonlar\u0131. K\u00fcrt sorunu s\u00f6zkonusu oldu\u011funda \u0130mral\u0131 \u00e7izgisi tam da bu yakla\u015f\u0131mda anlam\u0131n\u0131 buluyor. Abdullah \u00d6calan’\u0131n savunma ad\u0131 alt\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm o kitaplar\u0131n\u0131n K\u00fcrt sorununda gelip vard\u0131\u011f\u0131 nokta bu. Yeri gelince biz az\u0131nl\u0131k de\u011filiz asli kurucu \u00fcyeyiz, T\u00fcrkler’in neyi varsa bizim de o olacak diyor, genellikle de avukat g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde. Ama kitaplar\u0131 \u00fczerinden sundu\u011fu ger\u00e7ek \u00e7\u00f6z\u00fcm program\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bunun bo\u015f ve esas olarak da K\u00fcrtler’e y\u00f6nelik aldat\u0131c\u0131 bir s\u00f6ylem oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ile g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n

Programatik \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, siyasal alan\u0131 d\u0131\u015fta b\u0131rakan, sorunu salt k\u00fclt\u00fcrel hak ve taleplere indirgeyen bir tutumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Devlete kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen yar\u0131-liberal yar\u0131-anar\u015fizan o s\u00f6zde yeni felsefenin i\u015flevi de burada a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu, T\u00fcrk egemen kimli\u011fine dayal\u0131 bug\u00fcnk\u00fc siyasal stat\u00fckoyu mazur g\u00f6stermenin ve me\u015frula\u015ft\u0131rman\u0131n, K\u00fcrtler’i alt bir kimlik olarak salt k\u00fclt\u00fcrel hak ve taleplerle s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcme raz\u0131 etmenin teorisi ve felsefesi oluyor. Ulusal devlet hep ulusal bo\u011fazla\u015fma getirmi\u015ftir, halklara mutluluk getirmemi\u015ftir; devlet zaten her zaman bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck ayg\u0131t\u0131 olagelmi\u015ftir, tarih boyunca bu hep b\u00f6yleydi, kapitalizm d\u00f6neminde b\u00f6yle s\u00fcrd\u00fc, sosyalizmde de farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ve olamayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc; dolay\u0131s\u0131yla devlete dair her t\u00fcrl\u00fc istem ve aray\u0131\u015f\u0131 kategorik olarak bir yana b\u0131rakmak gerekir deniliyor. Devlet konusundaki bilimsel teoriyi ve tarihi ger\u00e7ekleri bir yana b\u0131rakan t\u00fcm bu s\u00f6ylemlerin ger\u00e7ekte ikili bir somut hedefi var. Emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131 devrimci iktidar m\u00fccadelesinden ve ezilen uluslar\u0131, somutta K\u00fcrtler’i, siyasal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik aray\u0131\u015f\u0131 ve m\u00fccadelesinden al\u0131koymak. {asmpagebreak}<\/p>\n

K\u00fcrt halk\u0131 kendisine b\u00fcy\u00fck fedakarl\u0131klara malolan 20 y\u0131ll\u0131k m\u00fccadele i\u00e7inde bir arzu, istem ve somut hedef olarak g\u00f6rd\u00fc ulusal \u00f6zg\u00fcrle\u015fmeyi. \u00d6zg\u00fcr ve egemen bir ulus olarak varolma hak ve olana\u011f\u0131n\u0131 elde etmek 20 y\u0131ll\u0131k m\u00fccadele i\u00e7erisinde politikle\u015fmi\u015f K\u00fcrt kitlesinin bilincine i\u015fledi. \u00d6ylesine ki, hi\u00e7 de\u011filse PKK’ye destek veren K\u00fcrt kitlesi 1990’lar\u0131n ortas\u0131nda bu olana\u011f\u0131 elde etmeye \u00e7ok yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131. \u00d6zal’\u0131n cumhurba\u015fkan\u0131yken federasyonun bile tart\u0131\u015f\u0131labilece\u011fini s\u00f6yleyebilmesi bu t\u00fcrden umutlar\u0131 ayr\u0131ca peki\u015ftirdi. B\u00f6lgesel \u00f6zerklik ya da otonomi bir yana, ulusal d\u00fczeyde federatif birlik bile K\u00fcrtler i\u00e7in d\u00fczen cephesinden g\u00fcndeme getirilebilen, hi\u00e7 de\u011filse \u00fczerine tart\u0131\u015f\u0131labilinir denilebilen bir sorun haline gelmi\u015fti o zamanlar. <\/p>\n

Abdullah \u00d6calan’\u0131n ulusal sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc siyasal alandan alt kimlik temeline dayal\u0131 k\u00fclt\u00fcrel haklar alan\u0131na kayd\u0131ran teorile\u015ftirmeleri m\u00fccadelenin K\u00fcrt halk\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 bu bilinci ve umudu k\u0131rmaya y\u00f6nelmi\u015ftir. Onu buna iten nedenler ya da bu \u00e7aban\u0131n gerisindeki ger\u00e7ek saikler \u00fczerine \u00e7ok \u015fey s\u00f6ylenebilir, yayg\u0131n olarak s\u00f6yleniyor da. Fakat kesin olan, onun, ancak bu \u00e7er\u00e7eveye inilirse, yani alt kimli\u011fe ve k\u00fclt\u00fcrel haklar s\u0131n\u0131rlar\u0131nda istemlere raz\u0131 olunursa, devletle bir uzla\u015fma ve dolay\u0131s\u0131yla kurulu d\u00fczen taban\u0131 \u00fczerinde K\u00fcrt sorununa bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesini veri ald\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bunu b\u00f6yle ele ald\u0131ktan sonra yap\u0131lan, bunu, devletin dayatmas\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnden \u00e7\u0131karmak, bunun i\u00e7in de onu s\u00f6z\u00fcmona tarihsel ve felsefi dayanaklarla gerek\u00e7elendirmektir. Burada felsefi ve teorik a\u00e7\u0131l\u0131mlarla bir siyasal sonuca var\u0131lm\u0131yor, tersine, eldeki bir siyasal veriye uygun felsefe ve teori \u00fcretilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Politikle\u015fmi\u015f K\u00fcrt kitlesinde zorlu m\u00fccadeleler i\u00e7inde olu\u015fmu\u015f bir ulusal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik bilinci ancak ger\u00e7ekten tarih ve toplum felsefesi cilas\u0131na bulanm\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnsel aldatmacalarla k\u0131r\u0131labilir, k\u0131r\u0131labilirse e\u011fer. Abdullah \u00d6calan’\u0131n bug\u00fcn \u0130mral\u0131 \u00fczerinden savunma ad\u0131 alt\u0131nda \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 kitaplarla yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu. <\/p>\n

\u0130lkel milliyet\u00e7ili\u011fe kar\u015f\u0131tl\u0131k ad\u0131 alt\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen ideolojik \u00e7abalar\u0131n hedefi de ger\u00e7ekte farkl\u0131 de\u011fil. K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fine kar\u015f\u0131tl\u0131k ad\u0131 alt\u0131nda ger\u00e7ekte K\u00fcrtler’in en temel ve me\u015fru ulusal haklar\u0131na, en ba\u015fta da ayr\u0131 bir devlet olarak varolmak hakk\u0131na kar\u015f\u0131 bir tutum var ortada. Hep vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi Abdullah \u00d6calan’daki s\u00f6zde devlet kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n gerisinde ger\u00e7ekte tam\u0131 tam\u0131na bu var. <\/p>\n

Biz kom\u00fcnistiz ve enternasyonalistiz, biz devrimci s\u0131n\u0131f bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan soruna bak\u0131yoruz ve halklar\u0131n b\u00fcy\u00fck birli\u011fini arzuluyoruz. Bizim ulusal devlet diye bir idealimiz yok, olamaz da. Tersine, biz ayr\u0131 bir ulusal devlet aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u00fcn de bug\u00fcn de K\u00fcrt k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazisinin idealize edilmi\u015f aray\u0131\u015f\u0131 sayd\u0131k, say\u0131yoruz. K\u00fcrt sorununa ili\u015fkin de\u011ferlendirmemizde yeterli a\u00e7\u0131kl\u0131kta var b\u00fct\u00fcn bunlar. Biz K\u00fcrtler’in ayr\u0131 bir devlet kurmas\u0131n\u0131 de\u011fil, fakat T\u00fcrk ve K\u00fcrt halklar\u0131n\u0131n, \u00f6teki az\u0131nl\u0131k milliyetlerle birlikte, ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve tam e\u015fitlik temelinde, birle\u015fik bir Sosyalist Cumhuriyet, bir sosyalist cumhuriyetler birli\u011fi kurmalar\u0131n\u0131 istiyoruz, savunuyoruz, parti olarak bu stratejik hedef u\u011fruna m\u00fccadele ediyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla bizim i\u00e7in sorun, ezilen ulus milliyet\u00e7ili\u011finin ulusal darg\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, bunun \u00fcr\u00fcn\u00fc milliyet\u00e7i arzu ve hedefleri payla\u015fmak de\u011fildir. <\/p>\n

Fakat burada sorun kendi ba\u015f\u0131na bizim ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ya da arzulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z da de\u011fildir. T\u00fcm mesele d\u00fcne kadar var\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve kimli\u011fi bile inkar edilmi\u015f bir halk\u0131n temel \u00f6nemde me\u015fru ulusal haklar\u0131d\u0131r. Ezilen bir ulusun uyan\u0131\u015f\u0131ndan, ulusal bilin\u00e7lenmesinden gelen hakl\u0131 istemleridir. Marksizm-Leninizm bize, ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 demokratik muhtevaya ra\u011fmen ezilen ulus milliyet\u00e7ili\u011finin de belli bir noktadan sonra, \u00f6zellikle de ilk \u00f6nemli hedeflerine ula\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u015foven ve bask\u0131c\u0131 bir kimli\u011fe b\u00fcr\u00fcnebilece\u011fini \u00f6\u011fretir. Bunun ne anlama geldi\u011fini \u00e7ok ge\u00e7meden G\u00fcney K\u00fcrdistan \u00fczerinden izleme olana\u011f\u0131 da bulabilece\u011fiz. Demek istiyorum ki, biz bu konuda fazlas\u0131yla ger\u00e7ek\u00e7iyiz ve ezilen ulus milliyet\u00e7ili\u011fi hakk\u0131nda herhangi bir hayal beslemiyoruz. Ama yine de bug\u00fcnk\u00fc ko\u015fullarda, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n her t\u00fcrl\u00fc ulusal hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn gaspedildi\u011fi, buna ili\u015fkin istemlerinin her yolla bast\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ulusal ve k\u00fclt\u00fcrel kimli\u011finin ezilmeye ve yokedilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, K\u00fcrtler’in deyim uygunsa milliyet\u00e7i olma, dar milli hedefler g\u00fctme, \u00f6rne\u011fin ayr\u0131 bir devlet olarak varolmay\u0131 arzulama ve elbette bunun i\u00e7in \u00e7abalama haklar\u0131 var. Oysa ilkel milliyet\u00e7ili\u011fe kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ad\u0131 alt\u0131nda b\u00fct\u00fcn bunlara kar\u015f\u0131 da bir sava\u015f var. Bu, ezilen ulus milliyet\u00e7ili\u011fine kar\u015f\u0131 devrimci enternasyonalist \u00e7izgide s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bir m\u00fccadele olsa, halklar\u0131n b\u00fcy\u00fck birli\u011fini ve devrimci \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 esas alsa, ezilen ulus devrimcilerinden beklenen, beklenmesi de gereken bir tutum \u00f6rne\u011fi olarak selamlanabilirdi. Ama hay\u0131r, bu, T\u00fcrk burjuvazisi ve devletine eklemlenme \u00e7izgisinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir m\u00fccadeledir ve bu \u00e7er\u00e7evede esas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden gerici bir amaca ve i\u015fleve sahiptir. <\/p>\n

Politikle\u015fmi\u015f K\u00fcrt kitlesi ayn\u0131 m\u00fccadele s\u00fcreci i\u00e7inde iyi-k\u00f6t\u00fc bir tarih bilinci edinmi\u015fti. K\u00fcrtler 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortas\u0131ndan ba\u015flayarak, \u00f6zellikle de cumhuriyetle birlikte kendi ulusal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik arzu ve aray\u0131\u015flar\u0131 do\u011frultusunda bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerini, ba\u015fkald\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131, b\u00fcy\u00fck bedeller \u00f6deyerek bir tarihsel birikim yaratt\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131, bunda ifadesini bulan bir tarih bilinci ta\u015f\u0131yorlad\u0131. Bu bilin\u00e7 de \u0130mral\u0131’n\u0131n ilk savunmalar\u0131ndan beri sistematik bir bi\u00e7imde bir sald\u0131r\u0131ya konu oluyor. K\u00fcrt isyanlar\u0131n\u0131n bilinen sorunlu y\u00f6nleri, bu isyanlar\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 hakl\u0131l\u0131k zeminini g\u00f6rmezlikten gelmenin, onlar\u0131 modernle\u015fmeyi ve ilerlemeyi temsil eden cumhuriyet kar\u015f\u0131s\u0131nda gericili\u011fin ifadesi sayman\u0131n dayana\u011f\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131yor. <\/p>\n

K\u00fcrt isyanlar\u0131 tabii ki karma\u015f\u0131k ve \u00e7eli\u015fik \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Partimizin K\u00fcrt sorununa ili\u015fkin temel de\u011ferlendirmelerinde sorunun bu y\u00f6n\u00fc ele al\u0131n\u0131p irdelenmi\u015f ve sonu\u00e7ta \u015fu yarg\u0131ya var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: <\/p>\n

“Toplumsal i\u00e7eri\u011fi y\u00f6n\u00fcnden K\u00fcrt-feodal burjuva s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n kendi etkinlik alanlar\u0131na ve pazar\u0131na sahip olmak iste\u011finin ifadesi olsa bile, siyasal y\u00f6nden bu m\u00fccadeleler me\u015fru ulusal istemlere dayal\u0131d\u0131r, yabanc\u0131 zulm\u00fcne ve egemenli\u011fine y\u00f6nelmi\u015ftir. Tersinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kemalist T\u00fcrk burjuvazisinin bu hareketlere m\u00fcdahalesi, ulusal e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7in m\u00fccadele eden bir ulusa zorla boyun e\u011fdirmek, K\u00fcrdistan pazar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmek ve K\u00fcrdistan’\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmek amac\u0131na y\u00f6neliktir. A\u015f\u0131r\u0131 gerici, \u015foven ve soyk\u0131r\u0131mc\u0131 bir s\u00f6m\u00fcrgeci politikan\u0131n ifadesidir. Bu politika ve uygulamalar\u0131 resmiyette dine ve feodal gericili\u011fe y\u00f6neltilmi\u015f olarak g\u00f6steren kemalist \u00e7abalar, b\u00fcy\u00fck bir tarihsel ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ifadesidirler. K\u00fcrt ayaklanmalar\u0131n\u0131n kanl\u0131 bir k\u0131r\u0131mla bast\u0131r\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan ve T\u00fcrk s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin K\u00fcrdistan’a tam yerle\u015fmesinden, K\u00fcrt feodalleri s\u0131n\u0131f olarak zarar g\u00f6rmemi\u015flerdir, yaln\u0131zca K\u00fcrt kimlikleriyle bask\u0131, eziyet ve s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn hedefi olmu\u015flard\u0131r. S\u00f6m\u00fcrgeci burjuvazi ayaklanmalar\u0131 bast\u0131rd\u0131ktan sonra, tersine K\u00fcrdistan’daki feodal-a\u015firet\u00e7i geri yap\u0131y\u0131, bundan beslenen dinsel-feodal k\u00fclt\u00fcr\u00fc, s\u00f6m\u00fcrgeci egemenli\u011fin uygun zemini olarak s\u00fcrekli korumu\u015f ve desteklemi\u015ftir.” (K\u00fcrt Ulusal Sorunu<\/em>, Ekim 1. Genel Konferans\u0131, Mart 1991) <\/p>\n

Bu pasaj sorunun \u00f6z\u00fcn\u00fc ve taraflar\u0131n konumunu yeterli a\u00e7\u0131kl\u0131kta ortaya koyuyor. Temelde, son tahlilde, K\u00fcrtler tam da ulusal haklardan yoksun b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131 i\u00e7in ba\u015fkald\u0131rd\u0131lar, feodal yap\u0131 ve ili\u015fkileri korumak ya da hilafeti ve padi\u015fahl\u0131\u011f\u0131 geri getirmek i\u00e7in de\u011fil. Bu ayaklanmalar\u0131n salt K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde ve K\u00fcrtler’i kapsar bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fmesi bile bunun ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na dolays\u0131z bir kant\u0131d\u0131r. Sonu\u00e7ta feodal ve dinsel ideolojik s\u00f6ylemlerle bula\u015f\u0131k, dolay\u0131s\u0131yla bulan\u0131k da olsa, temelde ulusal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik arzusuyla ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f ayaklanmalard\u0131r bunlar ve buradan kaynaklanan hakl\u0131 ve me\u015fru bir zemine sahiptirler. <\/p>\n

Cumhuriyet d\u00f6nemi K\u00fcrt isyanlar\u0131n\u0131, bunlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu hareketleri, soyut bi\u00e7imde ve \u00f6l\u00e7\u00fclerle al\u0131rsan\u0131z, onlar\u0131 Kemalist harekete g\u00f6re belirgin bi\u00e7imde geri bir konum ve kimlikte bulabilirsiniz. Kemalist hareket modern bir burjuva hareket idi; padi\u015fahl\u0131\u011f\u0131 ve hilafeti tasfiye etti, kapitalist geli\u015fmenin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7mak \u00fczere modernle\u015fme do\u011frultusunda bir dizi reform ger\u00e7ekle\u015ftirdi, burjuva geli\u015fimin \u00f6n\u00fcn\u00fc t\u0131kayan bir dizi engeli ortadan kald\u0131rd\u0131. Elbette feodal ili\u015fkilerin k\u00f6kl\u00fc tasfiyesi, bu \u00e7er\u00e7evede bir toprak devrimi yoluna gitmedi, tersine burjuvazi kadar b\u00fcy\u00fck toprak a\u011falar\u0131na da dayanan, onlar\u0131n da s\u0131n\u0131fsal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil eden bir hareketti o. Ama bir dizi reformla, toprak a\u011falar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na esasa ili\u015fkin bir zarar vermeksizin, dahas\u0131 onlar\u0131n da deste\u011fini alarak, sonu\u00e7ta kapitalist geli\u015fmenin \u00f6n\u00fcn\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u00e7t\u0131. O g\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye’siyle bug\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye’si aras\u0131ndaki belirgin fark, yar\u0131-feodal bir \u00fclkeden bug\u00fcn\u00fcn modern kapitalist T\u00fcrkiye’sine ge\u00e7i\u015fte ifadesini bulan b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fim, kemalist hareketin modern burjuva kimli\u011fi ve misyonuyla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Buradan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kemalist hareket o d\u00f6nemin isyanc\u0131 K\u00fcrt hareketleriyle k\u0131yaslanmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde ileri, modern bir burjuva hareketidir. Ne var ki sorunu bu soyutluk i\u00e7inde ele alarak k\u0131yaslamalara gitmek, somut sorunun ger\u00e7ek \u00f6z\u00fcn\u00fc karartmaktan ba\u015fka bir sonu\u00e7 yaratmaz. Sorunu tam da K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n o g\u00fcnk\u00fc ulusal stat\u00fcs\u00fc ve bu stat\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda taraflar\u0131n konumu ve tutumu \u00fczerinden de\u011ferlendirme yoluna gitti\u011finiz takdirde her\u015feyi yerli yerine oturtabilirsiniz. Partimizin konuya ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerinden aktard\u0131\u011f\u0131m pasajda i\u015fte bu do\u011fru y\u00f6ntemsel tutumla hareket ediliyor ve b\u00f6ylece her\u015fey yerli yerine oturtuluyor. <\/p>\n

Kemalist hareket T\u00fcrkiye’yi s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmeyi hedefleyen emperyalist i\u015fgali k\u0131rmak \u00e7abas\u0131 i\u00e7erisinde siyasal inisiyatifi ele alm\u0131\u015f, ba\u015far\u0131s\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde burjuvazi ad\u0131na toplumu y\u00f6netme konumu kazanm\u0131\u015f, iktidar d\u00fcmenine burjuvazinin oturmakta oldu\u011funun tescili olarak cumhuriyeti ilan etmi\u015ftir. \u0130ktisadi ve sosyal a\u00e7\u0131dan ko\u015fullar burjuvazinin s\u0131n\u0131f egemenli\u011fi i\u00e7in yeterli uygunlukta olmad\u0131\u011f\u0131 halde, ulusal kurtulu\u015f sava\u015f\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rol ve elbette ki feodal toprak sahipleriyle kurdu\u011fu ittifak kemalistlerin temsil etti\u011fi burjuva ak\u0131ma bu olana\u011f\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ama i\u015fte tam da bu yeni devletin kurulu\u015fu s\u0131ras\u0131nda farkl\u0131 bir ulusal kimli\u011fin temsilcisi olarak K\u00fcrtler inkar edilmi\u015f, t\u00fcm ulusal siyasal haklar\u0131 gaspedilmi\u015ftir. \u00d6nden K\u00fcrtler’e bir dizi vaate bulunulmu\u015f, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin K\u00fcrtlerle T\u00fcrkler’in ortak meclisi oldu\u011fu s\u00f6ylenmi\u015f, bu sayede K\u00fcrtler’in deste\u011fi al\u0131nm\u0131\u015f, ulusal sava\u015f verilmi\u015f, emperyalist i\u015fgal k\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Lozan’da T\u00fcrkiye’yi temsilen masaya oturan heyetin ba\u015f\u0131 \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc “T\u00fcrkler’i ve K\u00fcrtler’i birlikte temsil ettiklerini”iddia etmi\u015f, bu iddia K\u00fcrt k\u00f6kenli meclis \u00fcyelerinin telgraflar\u0131yla peki\u015ftirilmi\u015ftir. Ama bu i\u015fler bittikten ve devlet ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 elde edildikten sonra K\u00fcrtler’in haklar\u0131 gaspedilmi\u015f, t\u00fcm\u00fcyle T\u00fcrk ulusal kimli\u011fine dayal\u0131 bir devlet olu\u015fumuna ge\u00e7ilmi\u015ftir. Bu da do\u011fal olarak K\u00fcrtler’de tepkiye ve giderek isyanlara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Meselenin \u00f6z\u00fc ve asl\u0131 budur. Bu somut ger\u00e7eklik, olaylar\u0131n bu somut seyri orta yerdeyken, sebep sonu\u00e7 ili\u015fkilerine oldu\u011fu kadar taraflar\u0131n konumuna da buradan bakmak gerekirken, soyut olarak kemalist hareket ile K\u00fcrt hareketlerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yoluna gitmek ve buradan bir yarg\u0131ya varmak ger\u00e7e\u011fi \u00e7arp\u0131tmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. <\/p>\n

Abdullah \u00d6calan \u0130mral\u0131 savunmalar\u0131n\u0131n ilk ad\u0131m\u0131ndan beri bu konumdad\u0131r. O cumhuriyet d\u00f6nemi K\u00fcrt isyanlar\u0131n\u0131 ele al\u0131\u015fta Kemalizmle uyumlu bir yoruma kaym\u0131\u015f bulunuyor. \u00d6calan’\u0131n yeni cumhuriyet tarihi yorumunda burjuva bir demokratik devrim var, toplumu ileriye ta\u015f\u0131yor, buna kar\u015f\u0131 geriyi temsil eden ve geride kalmak isteyen bir tak\u0131m g\u00fc\u00e7ler var ve onlar bu gerici saiklerden hareketle direniyorlar. K\u00fcrt isyanlar\u0131 da kendine \u00f6zg\u00fc yanlar\u0131 t\u00fcmden reddedilmese de sonu\u00e7ta bu kapsamda de\u011ferlendiriliyor. Dahas\u0131 bir de K\u00fcrtler demokratik a\u00e7\u0131l\u0131m yapmaya haz\u0131rlanan ve bunu K\u00fcrtler’in haklar\u0131n\u0131 tan\u0131mayla birle\u015ftirecek olan kemalist hareketi giri\u015ftikleri isyanlarla provokasyona getirmekle su\u00e7lan\u0131yorlar. \u0130mral\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fc bu yeni orijinal tarih yorumuna g\u00f6re K\u00fcrt isyanlar\u0131n\u0131 kanl\u0131 k\u0131r\u0131mlarla bast\u0131ran ve ard\u0131ndan K\u00fcrtler’in inkar\u0131n\u0131 resmi Cumhuriyet ideolojisi ve politikas\u0131 haline getiren kemalistler olaylar\u0131n masum kurbanlar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildirler. Bu yorum mant\u0131ksal olarak K\u00fcrt isyanlar\u0131 olmasayd\u0131 Cumhuriyet \u00e7oktan demokratik bir kimli\u011fe kavu\u015fmu\u015f, “demokratik cumhuriyet” olmu\u015ftu iddias\u0131 i\u00e7ermektedir. Mant\u0131ksal olmaktan \u00f6teye bu iddia dolays\u0131z olarak da ileri s\u00fcr\u00fclebilmektedir. <\/p>\n

Kemalistler feodalizmi tasfiye etmeye y\u00f6nelmi\u015f de kar\u015f\u0131s\u0131nda K\u00fcrt feodal s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n isyanlar\u0131n\u0131 bulmu\u015f de\u011fillerdi. Sorun feodalizmi tasfiye etmek olsayd\u0131 bu feodal toprak a\u011falar\u0131na y\u00f6nelik bir hareket olurdu, oysa biz K\u00fcrdistan’da bile toprak sahiplerinin ve a\u015firet reislerinin feodal s\u0131n\u0131f kimliklerinin de\u011fil fakat K\u00fcrt kimliklerinin hedef al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Kemalist hareket ne genelde ve ne de K\u00fcrdistan’da feodal s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerini hedef alm\u0131\u015f de\u011fildir. Burada sorun T\u00fcrk kimli\u011fine dayal\u0131 bir ulusal homojen devlet kurmakt\u0131 ve K\u00fcrtler’in kendi feodal-burjuva s\u0131n\u0131flar\u0131 \u00fczerinden ve onlar\u0131n liderli\u011fi alt\u0131nda tam da buna itiraz\u0131 vard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bu s\u0131n\u0131rlar i\u00e7erisinde haks\u0131z bir bi\u00e7imde bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, katliamdan ge\u00e7irilmi\u015f, haklar\u0131 gaspedilmi\u015f, dili, ad\u0131 bile yasaklanm\u0131\u015f bir K\u00fcrt tarihi ger\u00e7ekli\u011fi var kar\u0131\u015f\u0131m\u0131zda. <\/p>\n

Abdullah \u00d6calan kemalist \u00e7izgideki yeni yorumunu Mustafa Kemal’in \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bir y\u00fcceltilmesi ile birle\u015ftiriyor son zamanlarda. Bu tutum ku\u015fkusuz toplamdaki tutumunun bir yans\u0131mas\u0131 ve onunla uyumludur. Cumhuriyetin, cumhuriyet de\u011ferlerinin K\u00fcrtler’e benimsetilmesi \u00e7abas\u0131 zorunlu olarak cumhuriyetin kurucusu i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi yapmay\u0131 gerektirir, nitekim yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan da budur. <\/p>\n

Zaman\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz ve ilkesiz bir Mustafa Kemal d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 bizzat K\u00fcrt hareketinin kendisi taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131, T\u00fcrkiye devrimci hareketi olur olmaz Kemalizmle su\u00e7land\u0131. Bu \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc art\u0131k terketmek, T\u00fcrkiye’nin ve T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n yak\u0131n tarihinde \u00e7ok \u00f6zel bir yeri olan Mustafa Kemal konusunda daha nesnel ve so\u011fukkanl\u0131 bir de\u011ferlendirmeye ula\u015fmak K\u00fcrt hareketi i\u00e7in bir ihtiya\u00e7t\u0131. Fakat Abdullah \u00d6calan’\u0131n \u0130mral\u0131’dan beri yapt\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm\u00fcyle farkl\u0131 bir \u015feydir. Onunki nesnel de\u011ferlendirme de\u011fil fakat Kemalizm yanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve propagandas\u0131d\u0131r. O kemalistleri bile geride b\u0131rakabilen bir Mustafa Kemal \u00f6vg\u00fcs\u00fc yolunu tutmu\u015ftur. O Mustafa Kemal’i K\u00fcrtler’e sevdirmeye ve benimsetmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ki bu olacak \u015fey de\u011fildir. Mustafa Kemal’in T\u00fcrkiye tarihinde \u00f6zel bir yeri ve T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcnde tarihsel bir de\u011feri var. Ama K\u00fcrtler kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumu t\u00fcm\u00fcyle farkl\u0131d\u0131r. K\u00fcrtler’in ulusal e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck istemleri bizzat Mustafa Kemal liderli\u011fi alt\u0131nda ac\u0131mas\u0131zca bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrtler kemalist olamazlar, hem tarihsel nedenlerle ve hem mant\u0131ksal nedenlerle olamazlar. Temelleri Mustafa Kemal \u00f6nderli\u011finde at\u0131lm\u0131\u015f inkarc\u0131 ve imhac\u0131 politikalar\u0131n hala da s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir tarihi d\u00f6nemde hi\u00e7 olamazlar. K\u00fcrt hareketinin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz Mustafa Kemal d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir yana b\u0131rakmas\u0131, onun T\u00fcrkiye tarihi i\u00e7erisindeki \u00f6nemli konumunu ve misyonunu yerli yerine oturtmas\u0131 gelinen yerde art\u0131k bir ihtiya\u00e7t\u0131r. Tarihsel inkar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda dikildikleri bir d\u00f6nemde Mustafa Kemal’e abart\u0131l\u0131 bir tepkiyle bakmalar\u0131n\u0131n bir mant\u0131\u011f\u0131 vard\u0131, bug\u00fcn bunun art\u0131k dengeye kavu\u015fmas\u0131nda, konunun nesnel ve b\u00fct\u00fcnsel \u00f6l\u00e7\u00fclerle de\u011ferlendirilebilmesinde fayda var. Ama tarihsel bir ki\u015filik olarak Mustafa Kemal’in T\u00fcrk halk\u0131 i\u00e7in ifade etti\u011fi de\u011ferle K\u00fcrt halk\u0131 i\u00e7in ifade etti\u011fi de\u011fer ayn\u0131 olamaz. Abdullah \u00d6calan K\u00fcrtler’den bir de bunu bekliyor, ki bu olacak \u015fey de\u011fildir. Do\u011fu Perin\u00e7ek Kemalist devrim dizisi i\u00e7inde yeralan K\u00fcrt kitab\u0131nda Mustafa Kemal’i T\u00fcrkler ve K\u00fcrtler i\u00e7in “ortak bir de\u011fer haline getirmek”ten s\u00f6zediyor, ama o bile bu cesareti \u0130mral\u0131 savunmalar\u0131ndan al\u0131yor, nitekim ayn\u0131 b\u00f6l\u00fcmde bu savunmalar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 “olumlu katk\u0131”ya dolays\u0131z at\u0131flarda bulunuyor. <\/p>\n

(Devam edecek…)<\/strong><\/p>\n

www.kizilbayrak.com<\/a> sitesinden alinmistir!<\/strong><\/p>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

K\u00fcrt hareketinde \u0130mral\u0131 s\u00fcreci ve T\u00fcrkiye’de K\u00fcrt sorunu H. F\u0131rat K\u00fcrt hareketi \u0130mral\u0131’yla birlikte k\u00f6kl\u00fc bir kimlik de\u011fi\u015fimi ya\u015fad\u0131, bu herkesin kabul etti\u011fi bir realite. Bizzat bu de\u011fi\u015fimi ya\u015fayanlar\u0131n kendileri k\u00f6kl\u00fc bir konum ve kimlik de\u011fi\u015fimi ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131, ideolojilerini ve programlar\u0131n\u0131 temelden de\u011fi\u015ftirdiklerini, art\u0131k d\u00fcnyaya bir ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bakt\u0131klar\u0131n\u0131, bu \u00e7er\u00e7evede K\u00fcrt sorununu da yeni bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":["post-150","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kurdistan"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/150","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=150"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/150\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=150"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=150"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=150"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}