{"id":1480,"date":"2009-03-25T08:57:31","date_gmt":"2009-03-25T07:57:31","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2009\/03\/25\/v-mi-u-mu-sarlo-lsi-mi-sungur-savran\/"},"modified":"2009-03-25T08:57:31","modified_gmt":"2009-03-25T07:57:31","slug":"v-mi-u-mu-sarlo-lsi-mi-sungur-savran","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/v-mi-u-mu-sarlo-lsi-mi-sungur-savran\/","title":{"rendered":"V mi, U mu, \u015earlo L\u2019si mi? \/ Sungur Savran"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>11 Minute, 28 Second <\/div>\n\n <\/div>

\"\"Kapitalist d\u00fcnya ekonomisindeki kriz, uzun zamand\u0131r \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz b\u00fct\u00fcn \u00f6zellikleri sergileyerek derinle\u015fiyor. Burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131yla Marksistler aras\u0131nda ya\u015fanan b\u00fct\u00fcn tart\u0131\u015fmalar, ya\u015fanan somut pratik temelinde teker teker sonuca ba\u011flan\u0131yor. Bu yaz\u0131da amac\u0131m\u0131z bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fct\u00fcnsel bir bilan\u00e7osunu \u00e7\u0131karmak de\u011fil. Amac\u0131m\u0131z, krizin bu evresinde \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde genel tablonun nas\u0131l bir geli\u015fme g\u00f6sterece\u011fini, varolan olgu ve e\u011filimlerden hareketle ortaya koymak ve b\u00f6ylece d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ve T\u00fcrkiye’de s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinin ne t\u00fcr bir ekonomik arka plan \u00fczerinde cereyan edece\u011fi konusunda m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca berrak bir kavray\u0131\u015fa ula\u015fmak.<\/p>\n

<\/p>\n

Mavi Defter<\/a><\/strong><\/em> okurlar\u0131n\u0131n hat\u0131rlayaca\u011f\u0131 \u00fczere, bu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131, uzun y\u0131llard\u0131r var oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015f oldu\u011fu depresyon e\u011filiminin Eyl\u00fcl-Ekim 2008’de d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ya\u015fanan finansal \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ile birlikte somut ve g\u00fcncel<\/strong> bir olas\u0131l\u0131k haline geldi\u011fini belirtmi\u015fti. Oysa burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131, yani liberaller, bug\u00fcn adlar\u0131 s\u0131k\u00e7a edilen Nouriel Roubini veya Paul Krugman gibi istisnai \u015fahsiyetler d\u0131\u015f\u0131nda, Eyl\u00fcl ve Ekim aylar\u0131nda ya\u015fanan finansal \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fle bile uyanamad\u0131lar, olay\u0131n d\u00fcnya tarihsel \u00f6nemini fark edemediler, krizin ne derecede derin oldu\u011funu kavrayamad\u0131lar. Aralar\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 tart\u0131\u015fma, esas olarak krizin bir V harfi \u015feklini mi yoksa bir U harfi \u015feklini mi alaca\u011f\u0131yd\u0131. Bu tart\u0131\u015fma, esas olarak, geldi\u011fi g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir olgu halini alm\u0131\u015f olan resesyonun (daralma) k\u0131sa m\u0131 (V), yoksa biraz daha uzun ve derin mi (U) olaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Ger\u00e7ek hayat bu tart\u0131\u015fman\u0131n iki taraf\u0131n\u0131 da ayazda b\u0131rak\u0131yor. D\u00fcnya ekonomisindeki kriz, resesyon kavram\u0131n\u0131n her t\u00fcrl\u00fc klasik tan\u0131m\u0131n\u0131 geride b\u0131rakarak h\u0131zla bir depresyona do\u011fru evriliyor. D\u00fcnyan\u0131n her \u00fclkesinde bir\u00e7ok ekonomik g\u00f6sterge (b\u00fcy\u00fcme, yat\u0131r\u0131mlar, borsalar) h\u0131zla d\u00fc\u015ferken sadece iki g\u00f6sterge h\u0131zla y\u00fckseliyor: \u015firketlerin zararlar\u0131 ve i\u015fsizlik. Ekonomik tahmin yapan b\u00fct\u00fcn uluslararas\u0131 ve ulusal kurulu\u015flar, bir yandan 2009 y\u0131l\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fcme tahminlerini daha da a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekerken, bir yandan da krizin daha erken a\u015famalarda beklenenden daha uzun s\u00fcrece\u011fini teslim ediyorlar. Burjuvazinin s\u00f6zc\u00fcleri korku i\u00e7inde "depresyon" kelimesini dile getiremiyorlar, ama "resesyon" (daralma) diye and\u0131klar\u0131 \u015feyi bir depresyon gibi tarif ediyorlar.<\/p>\n

Depresyon kavram\u0131n\u0131 bu sitedeki yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda ve ba\u015fka yerlerde defalarca ele alm\u0131\u015ft\u0131k. Ama k\u0131saca hat\u0131rlayal\u0131m. Depresyon, kapitalist ekonominin s\u0131n\u0131rl\u0131 ve k\u0131sa s\u00fcreli (alt\u0131 ay veya bir-iki y\u0131l) daralmalar\u0131ndan farkl\u0131 olarak, \u00fcretim ve yat\u0131r\u0131mda \u00e7ok derin bir daralma, i\u015fsizlikte \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir y\u00fckseli\u015f anlam\u0131na gelir ve \u00e7ok daha uzun (bazen on, bazen yirmi y\u0131l) s\u00fcrer. Genellikle, resesyonlardan ekonomi kendi ba\u015f\u0131na \u00e7\u0131kar, ama depresyondan \u00e7\u0131kmak i\u00e7in devletin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde m\u00fcdahalesi ve krizin sona erdirilmesi i\u00e7in belirli siyasal ve toplumsal de\u011fi\u015fiklikler gerekir. Ba\u015fka bir bi\u00e7imde s\u00f6ylersek, iki kavram aras\u0131ndaki ayr\u0131m sadece dar anlamda ekonomik de\u011fildir<\/strong>. Resesyonlar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 toplumsal ve siyasal alanlarda b\u00fcy\u00fck \u00e7alkant\u0131lar\u0131 gerekli hale getirmez. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k depresyon b\u00fcy\u00fck toplumsal ve siyasal alt\u00fcst olu\u015flar\u0131 g\u00fcndeme getirir.<\/p>\n

D\u00fcnya ekonomisi serbest d\u00fc\u015f\u00fc\u015f i\u00e7inde<\/strong><\/p>\n

Depresyonun ilk belirtisi \u00fcretim, sat\u0131\u015flar ve yat\u0131r\u0131mda \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015ft\u00fcr. Bug\u00fcn D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ekonomisinin, yani ABD ekonomisinin 2008’in son \u00fc\u00e7 ay\u0131nda bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 d\u00f6nemine oranla % 6,2 darald\u0131\u011f\u0131 son g\u00fcnlerde a\u00e7\u0131kland\u0131. Bu, \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131ld\u0131r ya\u015fanan en b\u00fcy\u00fck daralma. Ama bundan bile vahimi var. \u00d6zel sekt\u00f6r\u00fcn yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ayn\u0131 d\u00f6nemde % 29’a yak\u0131n bir gerileme g\u00f6steriyor! B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n sonucunda i\u015fsizlik oran\u0131 kriz ba\u015flamadan \u00f6nce % 4,9 iken bug\u00fcn %7,6’ya \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. ABD’de 2008’in ba\u015f\u0131ndan bu yana 3,6 milyon insan i\u015fini yitirdi!<\/p>\n

Gerek bankalar gerekse sanayi \u015firketleri korkun\u00e7 bir durumda. ABD’nin en b\u00fcy\u00fck iki bankas\u0131 (Bank of America ve Citigroup) batman\u0131n e\u015fi\u011findeler. \u00dclkenin sonbaharda zaten k\u0131smen devletle\u015ftirilmi\u015f olan en b\u00fcy\u00fck sigorta \u015firketi AIG rekor zarar a\u00e7\u0131klad\u0131: 60 milyar dolar. Sadece ABD’nin de\u011fil, ge\u00e7en seneye kadar b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck otomotiv \u015firketi olan General Motors, 2008’i 31 milyar dolar zararla kapatt\u0131. Avrupa’da da durum daha iyi de\u011fil. Britanya’da sonbaharda bir kurtarma operasyonu ile ayakta tutulan Royal Bank of Scotland 2008’i 34 milyar dolar zararla kapatt\u0131. \u0130svi\u00e7re’nin \u00fcnl\u00fc bankac\u0131l\u0131k sistemi sars\u0131l\u0131yor. Fortis par\u00e7alara ayr\u0131ld\u0131, k\u0131smen devletle\u015ftirildi. Avrupa’n\u0131n ba\u015f\u0131nda bir de Do\u011fu Avrupa belas\u0131 var. Daha iki ony\u0131l \u00f6nce kapitalizme geri d\u00f6nmeye ba\u015flayan \u00fclkeler (Macaristan, Ukrayna, Litvanya, Polonya ve di\u011ferleri) b\u00fcy\u00fck bir ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc ya\u015f\u0131yorlar. Bu \u00fclkelerin bankac\u0131l\u0131k sistemi neredeyse b\u00fct\u00fcn\u00fcyle Bat\u0131 Avrupa bankalar\u0131n\u0131n, en ba\u015fta Avusturya, Alman, \u0130talyan ve \u0130skandinav bankalar\u0131n\u0131n elinde. Bu \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc bu bankalar\u0131 da pe\u015fi s\u0131ra s\u00fcr\u00fckleme tehdidini do\u011furuyor.<\/p>\n

\u00dcretim ve b\u00fcy\u00fcmede de Avrupa’n\u0131n durumu daha iyi de\u011fil. B\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131 Britanya’da % -1,8, Fransa’da % -1, Almanya’da % -1,6, \u0130talya’da % -2,6. Japonya’da ise 2008’in son \u00fc\u00e7 ay\u0131nda ekonomi bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 d\u00f6nemine g\u00f6re % 3,3 darald\u0131. Sanayi \u00fcretimindeki durum ise b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerde tam anlam\u0131yla fel\u00e2ket olarak nitelenmeli: Sanayideki gerileme, ABD’de % 10, Japonya’da % 20, Britanya’da % 9, Fransa’da % 11, Almanya’da % 12, \u0130talya’da % 14!<\/p>\n

Burada bir hat\u0131rlatma yapmakta yarar var. Eyl\u00fcl-Ekim mali \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden bu yana sadece be\u015f-alt\u0131 ay ge\u00e7ti. Depresyon ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fc zaman i\u00e7inde g\u00f6sterir. Unutulmas\u0131n, 1930’lu y\u0131llar\u0131n depresyonunda, ekonomik \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc en derin noktas\u0131na 1929 borsa \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden tam d\u00f6rt y\u0131l sonra, 1933’te ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

T\u00fcrkiye ekonomisi: 2001den daha derin bir krize do\u011fru<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye’de b\u00fcy\u00fcme rakamlar\u0131 geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerden daha ge\u00e7 a\u00e7\u0131klan\u0131yor. Bu y\u00fczden elimizde d\u00fcnya ekonomik krizinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 Eyl\u00fcl-Ekim aylar\u0131ndan sonraki d\u00f6neme ait bir b\u00fcy\u00fcme rakam\u0131 yok. En son 2008’in son \u00fc\u00e7 ay\u0131nda b\u00fcy\u00fcmenin daha \u00f6nceki y\u00fcksek d\u00fczeylerinden % 0,5’e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011fu a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131. Ama sanayi \u00fcretimi konusunda a\u00e7\u0131klanan rakamlar b\u00fcy\u00fcmenin ba\u015f a\u015fa\u011f\u0131 gitti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor.<\/p>\n

Aral\u0131k 2008’de imalat sanayi \u00fcretimi bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n Aral\u0131k ay\u0131na g\u00f6re tam % 20 d\u00fc\u015ft\u00fc! Sanayide kapasite kullan\u0131m oran\u0131 konusunda daha da yeni bir rakam var elimizde. 2009 Ocak ay\u0131nda kapasite kullan\u0131m oran\u0131 bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 d\u00f6nemine g\u00f6re 16,5 puan gerileyerek % 63,8’e d\u00fc\u015ft\u00fc. Yani sanayi kapasitesinin \u00fc\u00e7te biri kullan\u0131lm\u0131yor! Bu rakam 18 y\u0131l\u0131n en d\u00fc\u015f\u00fc\u011f\u00fc. Bunun anlam\u0131 b\u00fcy\u00fck: Demek ki sanayinin krizi \u015fimdiden 2001’deki krizden beter! Bu daha ba\u015flang\u0131\u00e7!<\/p>\n

Bu geli\u015fmelerin i\u015f\u00e7ilere ilk etkisi elbette i\u015fsizlik alan\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu alanda da rakamlar \u00e7ok ge\u00e7 geldi\u011fi i\u00e7in elimizdeki rakamlar Kas\u0131m 2008’e ait. O d\u00f6nem kriz ve i\u015ften \u00e7\u0131kartmalar daha yeni ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 halde, Kas\u0131m 2008’de i\u015fsizlik oran\u0131 \u00fc\u00e7 ay \u00f6ncenin % 10,3 d\u00fczeyinden % 12,3’e \u00e7\u0131kt\u0131. Mutlak say\u0131 olarak bu, 645 bin yeni i\u015f\u00e7inin i\u015fsizler ordusuna kat\u0131lmas\u0131, i\u015fsiz say\u0131s\u0131n\u0131n 3 milyona yakla\u015fmas\u0131 demek. Kentlerde bu oran daha da y\u00fcksek: % 14,2. Hele 15-24 ya\u015f aras\u0131 gen\u00e7lerde i\u015fsizlik korkun\u00e7 d\u00fczeylere ula\u015f\u0131yor. Bu ya\u015f grubundaki i\u015fg\u00fcc\u00fc toplam 4,3 milyon. Bunun 1 milyondan fazlas\u0131 i\u015fsiz (%24). Yani her d\u00f6rt gencimizden biri i\u015fsiz dola\u015f\u0131yor! Bunlar devletin resmi rakamlar\u0131. Ger\u00e7ek say\u0131lar\u0131n \u00e7ok daha y\u00fcksek oldu\u011funu art\u0131k sa\u011f\u0131r sultan bile duydu.<\/p>\n

Ekonomik milliyet\u00e7ilik y\u00fckseliyor<\/strong><\/p>\n

Bu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131, kriz ufukta g\u00f6r\u00fcn\u00fcr g\u00f6r\u00fcnmez "k\u00fcreselle\u015fme" teorisinin son \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131ld\u0131r yapt\u0131\u011f\u0131 propagandaya ra\u011fmen, ekonomik milliyet\u00e7ili\u011fin ba\u015fta emperyalist devletler olmak \u00fczere, b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin g\u00fcndemine gelece\u011fini belirtmi\u015fti. Daha kriz yeni ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 halde, bu y\u00f6ndeki geli\u015fmeler giderek belirginle\u015fiyor. En \u00f6nemli \u00f6rnek ABD’den: Obama’n\u0131n Kongre’den b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle ge\u00e7irdi\u011fi 800 milyar dolarl\u0131k ekonomiyi canland\u0131rma paketinde, bir "Amerikan mal\u0131 al" h\u00fckm\u00fc mevcut. Buna g\u00f6re, altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda, s\u0131nai girdiler (\u00e7elik, \u00e7imento vb.) tercihen ABD firmalar\u0131n\u0131n yurti\u00e7i \u00fcretiminden tedarik edilecek. Bu t\u00fcr bir h\u00fckm\u00fcn gerek ABD’nin Kanada ve Meksika ile birlikte \u00fcyesi oldu\u011fu NAFTA anla\u015fmas\u0131na, gerekse D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez. Nitekim gerek Kanada gerek Avrupa Birli\u011fi, bu h\u00fckme derhal y\u00fcksek sesle itiraz etmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131 i\u00e7in Obama y\u00f6netimi ve Kongre’deki m\u00fcttefikleri bu h\u00fckm\u00fc yumu\u015fatmak zorunda kald\u0131lar. Ama yasan\u0131n son versiyonununda da ayn\u0131 h\u00fck\u00fcm daha yumu\u015fak bir ifade ile yer al\u0131yor.<\/p>\n

Avrupa Birli\u011fi (AB) de bu e\u011filimden muaf de\u011fil. Burada milliyet\u00e7ilik y\u00f6neli\u015finin en belirgin ata\u011f\u0131, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayan bi\u00e7imde, Avrupa k\u0131tas\u0131nda milliyet\u00e7i ideolojinin en etkili oldu\u011fu bir \u00fclkeden, Fransa’dan geldi. Fransa h\u00fck\u00fcmeti otomotiv \u015firketlerinin ayakta kalabilmesi i\u00e7in 6 milyar avroluk bir paket kabul etti\u011finde, son otuz y\u0131l\u0131n en "serbest piyasac\u0131" program\u0131 ile ba\u015fa gelmi\u015f olan cumhurba\u015fkan\u0131 olan Sarkozy, otomotiv fabrikalar\u0131n\u0131n Fransa topraklar\u0131nda kalmas\u0131n\u0131, yani yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 ba\u015fka \u00fclkelere kayd\u0131rmamas\u0131n\u0131 \u015fart ko\u015ftu. Bu AB "Tek Pazar" kurallar\u0131na b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ayk\u0131r\u0131 ve Frans\u0131z \u015firketlerinden birinin yak\u0131n gelecekte bir fabrika kurmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u00c7ek Cumhuriyeti ba\u015fta olmak \u00fczere, \u00f6teki AB h\u00fck\u00fcmetlerinden ciddi tepki g\u00f6rd\u00fc. \u0130spanya, Britanya ve Hollanda gibi \u00fclkelerde ise, banka kurtarma operasyonlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda h\u00fck\u00fcmetler bankalara kredi verirken \u00f6nceliklerinin \u00fclkenin kendi \u015firketleri ve t\u00fcketicileri olmas\u0131 gerekti\u011fini al\u00e7ak sesle s\u00f6yl\u00fcyorlar. Yunanistan h\u00fck\u00fcmeti ise bankalar\u0131, kendilerine verilen deste\u011fi (yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n yo\u011fun oldu\u011fu) \u00f6teki Balkan \u00fclkelerine transfer etmemeleri konusunda kamu \u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k\u00e7a uyard\u0131. Tar\u0131m alan\u0131nda da bir dizi milliyet\u00e7i refleks (en belirgini Aral\u0131k isyan\u0131 sonras\u0131nda Ocak ay\u0131nda trakt\u00f6rleriyle \u015fehirleri fel\u00e7 eden k\u00f6yl\u00fcleri yat\u0131\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan Yunanistan \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fcld\u00fc) g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda.<\/p>\n

Emperyalist \u00fclkeler d\u0131\u015f\u0131nda da benzer e\u011filimler geli\u015fiyor. Brezilya’da h\u00fck\u00fcmet kendi oto sanayine yard\u0131m i\u00e7in bir dizi \u00f6nleme uygulamaya soktu. Rusya en klasik y\u00f6nteme ba\u015fvurarak ithal mal\u0131 arabalara \u015fimdilik dokuz ay boyunca y\u00fcksek g\u00fcmr\u00fck vergileri koydu. \u00c7in kendi otomotiv sekt\u00f6r\u00fcne g\u00fc\u00e7l\u00fc bir destek sunuyor.<\/p>\n

Devlet m\u00fcdahalesi ve devlet m\u00fclkiyeti yay\u0131l\u0131yor<\/strong><\/p>\n

Kriz ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda "k\u00fcreselle\u015fme" teorisinin "ulus devletin a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131" yolundaki iddias\u0131n\u0131n bir ba\u015fka sonucunun da b\u00fct\u00fcn\u00fcyle iflas edece\u011fine i\u015faret etmi\u015ftik. Devletin ekonomiye anlaml\u0131 bir m\u00fcdahale yapmas\u0131n\u0131n art\u0131k m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 tezi, liberalizmin devletin ekonomiye hi\u00e7bir bi\u00e7imde m\u00fcdahale etmemesi gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki ekonomi politikas\u0131 se\u00e7i\u015fini yeni d\u00f6nemin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ger\u00e7e\u011fi haline getirme ideolojik i\u015flevini g\u00f6r\u00fcyordu. Bilindi\u011fi gibi, kriz ba\u015flar ba\u015flamaz, ABD, Britanya ve k\u0131ta Avrupas\u0131 \u00fclkeleri ekonomiye yo\u011fun bi\u00e7imde m\u00fcdahale etmeye ba\u015flad\u0131. Neoliberalizmin en iddial\u0131 s\u00f6zc\u00fcleri, \u00f6rne\u011fin ABD’de Bush y\u00f6netimi, \u00f6rne\u011fin Britanya’da y\u0131llar boyunca Blair’\u0131n maliye bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaparken AB i\u00e7inde en liberal politikalar\u0131 uygulam\u0131\u015f olan Gordon Brown h\u00fck\u00fcmeti, ard\u0131 ard\u0131na bankalar\u0131, sigorta \u015firketlerini vb. b\u0131rak\u0131n devlet deste\u011fi ile ayakta tutmay\u0131 devletle\u015ftirmek zorunda kald\u0131lar.<\/p>\n

Yukar\u0131da ekonomik milliyet\u00e7ili\u011fin y\u00fckseli\u015fini \u00f6zetlerken verdi\u011fimiz b\u00fct\u00fcn \u00f6rnekler ayn\u0131 zamanda birer devlet m\u00fcdahalesi \u00f6rne\u011fidir. Ama en \u00f6nemli devlet m\u00fcdahaleleri,  son \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131l\u0131n neoliberal stratejisine verilen adda, "Washington Konsens\u00fcs\u00fc" ad\u0131nda, ba\u015fkentiyle yer alan, neoliberalizmin d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki havarisi ABD devletinden gelmi\u015ftir. Bush y\u00f6netimi d\u00f6neminde finans sistemini kurtarmak amac\u0131yla Kongre’den ge\u00e7irilen 700 milyar dolarl\u0131k pakete, Obama’n\u0131n g\u00f6revi devrald\u0131\u011f\u0131 ilk bir ay i\u00e7inde 800 milyar dolarl\u0131k bir ekonomiyi canland\u0131rma paketi eklenmi\u015f, ayr\u0131ca Obama’n\u0131n Hazine Bakan\u0131 Tim Geithner yeniden \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn e\u015fi\u011fine gelen banka sitemini kurtarmak i\u00e7in 2 trilyon dolara (milyar de\u011fil trilyon!) kadar y\u00fckselebilecek bir yeni finansal kurtarma paketinden s\u00f6z etmi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n sonucunda, Obama d\u00f6neminin ilk b\u00fct\u00e7e tasar\u0131s\u0131 ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde Kongre’ye sunuldu\u011funda 1,75 trilyon dolarl\u0131k bir b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. Yani ulusal gelirin % 12’si! Liberallerin ony\u0131llard\u0131r a\u00e7\u0131k b\u00fct\u00e7e uygulamalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 hat\u0131rlan\u0131rsa, bu a\u00e7\u0131k tam bir ideolojik iflast\u0131r! Ama Obama b\u00fct\u00e7esi asl\u0131nda Erdo\u011fan b\u00fct\u00e7esine benziyor. 2010’da ekonominin % 3’\u00fcn \u00fczerinde b\u00fcy\u00fcyece\u011fi varsay\u0131m\u0131 \u00fczerine kurulmu\u015f. (Bizde de varsay\u0131m 2009’da % 4 b\u00fcy\u00fcme!) Bu varsay\u0131m\u0131n ne kadar hayalci oldu\u011funu belirtmeye bile gerek yok. Tabii b\u00fcy\u00fcmenin \u00f6ng\u00f6r\u00fclenin \u00e7ok alt\u0131nda olmas\u0131 halinde vergi gelirleri ciddi bi\u00e7imde azalacak ve b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131 belki de % 20’lere y\u00fckselecek!<\/p>\n

ABD y\u00f6netiminin, kriz ba\u015flayal\u0131 devlet m\u00fcdahalesinde duramam\u0131\u015f, devletle\u015ftirmelere ba\u015fvurmak zorunda kalm\u0131\u015f oldu\u011funu biliyoruz. Ancak bu e\u011filim finans piyasas\u0131 Eyl\u00fcl-Ekim 2008 \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra duruldu\u011funda yava\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi uluslararas\u0131 finans piyasas\u0131n\u0131n ya\u015famakta oldu\u011fu ikinci mali \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f dalgas\u0131yla birlikte devletle\u015ftirme g\u00fcndeme yeniden b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla oturdu. ABD devleti \u015eubat sonunda ABD’nin en b\u00fcy\u00fck iki bankas\u0131ndan biri olan Citigroup’un % 34 hissesini devralarak en b\u00fcy\u00fck hissedar\u0131 haline geldi, yani bu bankay\u0131 fiilen devletle\u015ftirmi\u015f oldu. \u015eu anda d\u00fcnyan\u0131n (baz\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclere g\u00f6re) en b\u00fcy\u00fck bankas\u0131 (Citigroup) ve en b\u00fcy\u00fck sigorta \u015firketi (AIG) Amerikan devlet \u015firketleri! D\u00fcnyan\u0131n (ge\u00e7en y\u0131la kadar) en b\u00fcy\u00fck otomotiv \u015firketi olan General Motors da bu gidi\u015fle belki de devletle\u015ftirilecek. Neoliberal ideolojinin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ac\u0131nas\u0131 durumu g\u00f6r\u00fcyor musunuz?<\/p>\n

S\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri y\u00fckseliyor<\/strong><\/p>\n

Kriz, ayn\u0131 zamanda, \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinde bir sertle\u015fmeye yol a\u00e7maya ba\u015flad\u0131. Hen\u00fcz i\u015fin ba\u015f\u0131nda oldu\u011fumuz ve krizin etkisi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle hissedilmedi\u011fi i\u00e7in bu sadece bir ba\u015flang\u0131\u00e7. En belirgin \u00f6rnekler Avrupa k\u0131tas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Fransa ge\u00e7ti\u011fimiz ay bir aktif genel grevle sars\u0131ld\u0131, \u00fclkenin d\u00f6rt bir k\u00f6\u015fesinde 2,5 milyon i\u015f\u00e7i emek\u00e7i sokaklara \u00e7\u0131kt\u0131. Ayr\u0131ca sekt\u00f6rel grev ve eylemler yap\u0131l\u0131yor. 19 Mart i\u00e7in yeni bir genel grev planlan\u0131yor. Fransa’n\u0131n "deniz a\u015f\u0131r\u0131 topraklar"\u0131 olarak an\u0131lan b\u00f6lgelerden baz\u0131lar\u0131nda (Guadeloupe ve Martinique ba\u015fta olmak \u00fczere) haftalard\u0131r genel grev s\u00fcr\u00fcyor, bu toplumlar patlamaya haz\u0131r birer barut f\u0131\u00e7\u0131s\u0131. \u0130talya’da \u015eubat’ta otomotiv ve kamu sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc kapsyan bir genel grev d\u00fczenlendi. \u0130spanya’da Kas\u0131m ay\u0131nda Hyundai i\u015f\u00e7ileri i\u015flerini yitirmemek i\u00e7in \u015fiddetli eylemler yapt\u0131lar, bunu Ocak ay\u0131nda yine son derecede sert eylemler izledi. Britanya’da bir in\u015faat \u015firketinde ta\u015feronla\u015ft\u0131rma giri\u015fimine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan i\u015f\u00e7iler kendili\u011finden direni\u015fe ge\u00e7ince, \u00fclkenin d\u00f6rt bir yan\u0131nda in\u015faat sekt\u00f6r\u00fc i\u015f\u00e7ileri yine kendili\u011finden dayan\u0131\u015fma grevleri yapmaya ba\u015flad\u0131lar. Litvanya’da Ocak ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda kriz i\u00e7inde i\u015f\u00e7i emek\u00e7i haklar\u0131na sald\u0131r\u0131lar\u0131 protesto etmek \u00fczere yap\u0131lan bir eylem, polis ve g\u00f6stericiler aras\u0131nda sert \u00e7at\u0131\u015fmalarla sonu\u00e7land\u0131.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 finans kapitalin en ileri d\u00fczeyde s\u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapan yay\u0131n organlar\u0131 kriz i\u00e7inde s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinin y\u00fckseli\u015finin ciddi bir tehlike oldu\u011funu tekrarl\u0131yorlar. En son Britanya’da polis \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde i\u015f\u00e7i eylemlerinde sert \u00e7at\u0131\u015fmalar ya\u015fanmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele alan bir rapor yay\u0131nlad\u0131. K\u0131sacas\u0131, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin sertle\u015fmesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alanlar sadece Marksistler de\u011fil, ayn\u0131 zamanda hakim s\u0131n\u0131f\u0131n temsilcileri. Bu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 hesaba katmayanlar sadece Marksist bir analiz \u00e7er\u00e7evesini b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bir kenara b\u0131rakan solcular!<\/p>\n

T\u00fcrkiye, bu y\u00fckseli\u015ften hen\u00fcz nasibini alm\u0131\u015f de\u011fil. Ama krizin ba\u015f\u0131ndan bu yana, \u00f6zellikle metal sekt\u00f6r\u00fcnde be\u015f kez i\u015fgal giri\u015fimi yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 (bu giri\u015fimler ba\u015far\u0131s\u0131z kalm\u0131\u015f da olsa), gelece\u011fin \u00f6nemli i\u015faretleri olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmek zorunda.<\/p>\n

\u015earlo L’si<\/strong><\/p>\n

Yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda burjuvazinin ekonomistlerinin ve gazetecilerinin olay\u0131n vahametini yeterince g\u00f6rememekten, g\u00f6rd\u00fckleri durumda da dile getirmekten korktuklar\u0131ndan dolay\u0131, h\u00e2l\u00e2 bir resesyondan s\u00f6z ettiklerini, "depresyon" kavram\u0131n\u0131 kullanmaktan vebadan ka\u00e7ar gibi uzak durduklar\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftik. Bu durumda tart\u0131\u015fma, resesyonun k\u0131sa m\u0131 (V harfi bi\u00e7iminde) yoksa uzun mu (U harfi bi\u00e7iminde) olaca\u011f\u0131 oluyor. Oysa az \u00e7ok belli olmu\u015ftur ki kriz L harfinin \u015feklini alacakt\u0131r. Yani d\u00fc\u015f\u00fc\u015ften sonra uzun bir durgunluk d\u00f6nemi. Ve daha \u00f6nemlisi (V ve U harflerinin ima etti\u011finden farkl\u0131 olarak) yeniden kendili\u011finden bir b\u00fcy\u00fcmenin hi\u00e7bir g\u00fcvencesi olmamas\u0131. Ama \u00f6yle basit bir L de\u011fil. Alfabede bu krizi anlatacak harf olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in biz \u015earlo L’si diyece\u011fiz. Biliniyor, \u00f6l\u00fcms\u00fcz sinemac\u0131 Charlie Chaplin’in pop\u00fcler olarak \u015earlo diye bilinen karakteri, uzun, sivri u\u00e7lu pabu\u00e7lar giyer. Bu y\u00fczden bu karakterin karikat\u00fcrleri de bu uzun pabu\u00e7lar\u0131 \u00f6zellikle vurgular. \u015earlo biraz yatay \u00e7izgisi uzun bir L gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u0130\u015fte krizin L’sinin yatay \u00e7izgisi, \u015earlo’nun pabu\u00e7lar\u0131 gibi uzun olacakt\u0131r.<\/p>\n

L harfinin \u00f6teki alternatiflere g\u00f6re bir ba\u015fka avantaj\u0131 var. V ve U krizin, eninde sonunda sermaye birikiminin ve b\u00fcy\u00fcmenin toparlanmas\u0131 ile sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 varsay\u0131yor. L harfinde ise krizin sonu belirsizdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck depresyonlar, ba\u015fta s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri olmak \u00fczere, siyasi, ideolojik, askeri, b\u00fct\u00fcn alanlarda dev alt\u00fcst olu\u015flara yol a\u00e7ar. Bunlar\u0131n sonucunda d\u00fcnyan\u0131n nereye varaca\u011f\u0131 ise ancak s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinin sonucuna g\u00f6re belirlenir. Kim bilir bu b\u00fcy\u00fck depresyonun sonunda koskoca bir K harfi d\u00fcnyan\u0131n yeni durumunu en iyi temsil edecek harf haline de gelebilir!<\/p>\n

1 Mart 2009<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kapitalist d\u00fcnya ekonomisindeki kriz, uzun zamand\u0131r \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz b\u00fct\u00fcn \u00f6zellikleri sergileyerek derinle\u015fiyor. Burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131yla Marksistler aras\u0131nda ya\u015fanan b\u00fct\u00fcn tart\u0131\u015fmalar, ya\u015fanan somut pratik temelinde teker teker sonuca ba\u011flan\u0131yor. Bu yaz\u0131da amac\u0131m\u0131z bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fct\u00fcnsel bir bilan\u00e7osunu \u00e7\u0131karmak de\u011fil. Amac\u0131m\u0131z, krizin bu evresinde \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde genel tablonun nas\u0131l bir geli\u015fme g\u00f6sterece\u011fini, varolan olgu ve e\u011filimlerden hareketle ortaya koymak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[35],"tags":[],"class_list":["post-1480","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tye"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1480","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1480"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1480\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1480"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1480"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1480"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}