{"id":13,"date":"2005-06-28T23:00:41","date_gmt":"2005-06-28T21:00:41","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2005\/06\/28\/duenya-1-say-2\/"},"modified":"2005-06-28T23:00:41","modified_gmt":"2005-06-28T21:00:41","slug":"duenya-1-say-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/duenya-1-say-2\/","title":{"rendered":"D\u00fcnya-1 \/ say\u0131 2"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>39 Minute, 27 Second <\/div>\n\n <\/div>

<\/p>\n

Yeni Liberalizmden Sonra: \u0130mparatorluk mu, Sosyal Demokrasi mi, Sosyalizm mi?<\/strong> <\/div>\n

<\/strong><\/p>\n


Minqi Li \/ \u015eubat 2004 <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

1990-1992 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Çin’de politik tutuklu olan Minqi Li Kanada, Toronto’daki York Üniversitesi Politik Bilimler Bölümü’nde ekonomi politik e\u011fitimi veriyor. A\u015fa\u011f\u0131daki makale David Kotz, Robert Pollin, James Crotty, Gerald Epstein, Leo Panitch, Gregory Albo, Samuel Gindin, ve Patrick Bond’la yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalardan yararlan\u0131larak yaz\u0131ld\u0131. <\/div>\n

<\/p>\n

Monthly Review, Ocak 2004 <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

1980’lerin ba\u015flar\u0131ndan bu yana, Kuzey Amerika ve Bat\u0131 Avrupa’daki önde gelen kapitalist devletler yeni liberal politikalar\u0131 ve kurumsal de\u011fi\u015fimleri sürdürüyorlar. Latin Amerika, Afrika, Asya ve Do\u011fu Avrupa’daki çevre ve yar\u0131-çevre ülkeler de, önde gelen kapitalist devletlerin (öncelikle Birle\u015fik Devletler) ve uluslararas\u0131 para kurumlar\u0131n\u0131n (IMF ve Dünya Bankas\u0131) bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda, ekonomilerini yeniden liberal iktisad\u0131n istemleriyle uyumlu biçimde yeniden yap\u0131land\u0131rmak üzere "yap\u0131sal uyumlar", "\u015fok tedaviler" ya da "ekonomik reformlar" uygulad\u0131lar. <\/div>\n

<\/p>\n

Yeni liberal bir rejim tipik olarak enflasyonu dü\u015fürmek ve (ço\u011funlukla kamu harcamalar\u0131n\u0131 azaltmak ve faiz oranlar\u0131n\u0131 yükseltilmek yoluyla elde edilen) mali dengeyi korumak üzere uygulanan parasalc\u0131 politikalar\u0131, (emek piyasas\u0131 düzenlemelerinin iptali ve sosyal refah\u0131n kesilmesi anlam\u0131na gelen) "esnek" emek piyasalar\u0131n\u0131, ticari ve mali serbestle\u015ftirmelerle özelle\u015ftirmeleri içerir. Bu politikalar küresel yönetici elitler (öncelikle de önde gelen kapitalist devletlerin mali sermayesi) taraf\u0131ndan dünyan\u0131n emekçi halklar\u0131na yöneltilmi\u015f olan bir sald\u0131r\u0131d\u0131r. Yeni liberal kapitalizm ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda, onlarca y\u0131ll\u0131k toplumsal ilerleme ve kalk\u0131nma çabalar\u0131 geriletilmi\u015ftir. Küresel gelirdeki ve zenginlikteki adaletsizlik önceden görülmemi\u015f düzeylere ula\u015ft\u0131. Dünyan\u0131n büyük bir ço\u011funlu\u011funda, çal\u0131\u015fan s\u0131n\u0131flar yoksulla\u015fmaya maruz kald\u0131lar. Ülkeler bütünüyle sefalete sürüklendiler. <\/div>\n

<\/p>\n

Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130nsani Geli\u015fme Raporu’na göre, dünyan\u0131n en zengin yüzde 1’i en yoksul yüzde 57’si kadar gelire sahip. En zengin yüzde 20 ile en yoksul yüzde 20 aras\u0131ndaki gelir uçurumu 1960’da 30:1’den, 1990’da 60:1’e ve 1999’da 74:1’e yükseldi ve bu oran\u0131n 2015’de 100:1’e t\u0131rmanmas\u0131 bekleniyor. 1999-2000 aras\u0131nda, 2.8 milyar insan günde 2 dolar\u0131n alt\u0131nda gelirle ya\u015fad\u0131, 840 milyon insan yetersiz beslendi, 2.4 milyar insan hiçbir yeterli sa\u011fl\u0131k hizmeti türünden yararlanamad\u0131 ve dünyada okul ça\u011f\u0131ndaki her alt\u0131 çocuktan birisi okula gidemedi. Küresel tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 emek gücünün yüzde 50 kadar\u0131n\u0131n ya i\u015fsiz ya da gizli i\u015fsiz oldu\u011fu tahmin ediliyor. (1) <\/div>\n

<\/p>\n

Birçok ülkede, çal\u0131\u015fan s\u0131n\u0131flar ya\u015fam standartlar\u0131nda mutlak dü\u015fü\u015fler ya\u015fad\u0131lar. Birle\u015fik Devletler’de, üretimde ve alt düzeylerde çal\u0131\u015fan i\u015fçilerin (1992 dolar de\u011feri üzerinden) gerçek haftal\u0131k gelirleri 1973’de 315 dolardan 1989’da 264 dolara indi. On y\u0131ll\u0131k bir ekonomik geni\u015flemenin ard\u0131ndan, 1999’da, 1962’deki gerçek ortalama ücret düzeyinin alt\u0131na, 271 dolara dü\u015ftü. Latin Amerika’da, 1970’lerden bu yana yeni liberal yeniden yap\u0131land\u0131rmadan muzdarip olan bu k\u0131tada, yakla\u015f\u0131k 200 milyon insan ya da nüfusun yüzde 46’s\u0131 yoksulluk içinde ya\u015f\u0131yor. 1980 ile 1990’lar\u0131n ba\u015flar\u0131 (1991-1994) aras\u0131nda, gerçek ücretler Arjantin’de yüzde 14, Uruguay’da yüzde 21, Venezuela’da yüzde 53, Ekvador’da yüzde 68 ve Bolivya’da yüzde 73 dü\u015ftü.(2) <\/div>\n

<\/p>\n

Yeni liberalizmin savunucular\u0131 yeni liberal "reformlar\u0131n" ya da "yap\u0131sal uyumun" görülmemi\u015f bir ekonomik geli\u015fme, teknolojik ilerleme, yükselen ya\u015fam standartlar\u0131 ve maddi zenginlik ça\u011f\u0131 yarataca\u011f\u0131n\u0131 vaadetmi\u015flerdi. Asl\u0131nda, dünya ekonomisi yeni liberal ça\u011fda durgunlu\u011fa sürüklendi. Dünya GSMH’s\u0131n\u0131n ortalama y\u0131ll\u0131k büyüme oran\u0131 1950 ile 1973 aras\u0131nda yüzde 4.9’dan, 1973 ile 1992 aras\u0131nda yüzde 3.0’a ve 1990 ile 2001 aras\u0131nda da yüzde 2.7’ye indi. 1980 ile 1998 aras\u0131nda, ("geçi\u015f ekonomileri" denilenler de dahil olmak üzere) tüm "geli\u015fmekte olan ülkelerin" yar\u0131s\u0131 ki\u015fi ba\u015f\u0131na gerçek GSMH’lar\u0131nda dü\u015fü\u015fler ya\u015fad\u0131lar. (3) <\/div>\n

<\/p>\n

Küresel ekonomi borçla finanse edilen ABD ekonomisi taraf\u0131ndan ayakta tutuldu. 1995 ile 2002 aras\u0131nda, ABD ekonomisi dünya GSMH’s\u0131ndaki kümülatif büyümenin yüzde 96’s\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. (4) ABD geni\u015flemesi yerel tasarruflar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131, özel sektör borçlar\u0131n\u0131n tarihsel olarak görülmemi\u015f düzeylere yükseltilmesi ile büyük ve giderek de artan cari hesap aç\u0131klar\u0131n\u0131n sürdürülmesi sayesinde finanse edildi. Bu süreç sürdürülebilir nitelikte de\u011fildir. Anormal dengesizlikler \u015fu ya da bu biçimde düzeltilecektir. E\u011fer Birle\u015fik Devletler sürekli olarak yükselen cari hesap aç\u0131klar\u0131 yaratmay\u0131 sürdüremezse ve di\u011fer büyük ekonomilerden hiçbirisi de özerk bir itici güç olarak i\u015flev görmeyi ba\u015faramazsa, yeni liberal küresel ekonomi a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru güçlü bas\u0131nçlar\u0131n etkisi alt\u0131na girecek ve sürekli olarak daha da s\u0131kla\u015fan ve \u015fiddetlenen mali krizler taraf\u0131ndan tehdit edilecektir. <\/div>\n

<\/p>\n

Yeni liberalizmin yolaçt\u0131\u011f\u0131 toplumsal ve ekonomik felaketler daha \u015fimdiden yay\u0131lan ve büyüyen popüler direni\u015flerin önünü açmaktad\u0131r. Küresel ekonomik ko\u015fullar\u0131n daha da bozulmas\u0131 yüz milyonlarca insan\u0131 ho\u015fgörü e\u015fi\u011finin ötesine do\u011fru rahatl\u0131kla sürükleyebilir. Yeni liberalizme ve kapitalizme kar\u015f\u0131 küresel bir isyan ihtimal d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lamaz. Kendilerini solda sayanlar, ilericiler ya da devrimciler, öncelikle dü\u015fünsel olarak, böylesi bir geli\u015fmeye haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmal\u0131d\u0131rlar. <\/div>\n

<\/p>\n

  <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Yeni liberalizm ve Küresel Durgunluk <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Yeni liberalizm sürdürülebilir bir küresel sermaye birikimi için gerekli olan kurumsal çerçeveyi sa\u011flayamamaktad\u0131r. Yeni liberalizm kapitalist ekonomiyi istikrara kavu\u015fturmak ve kapitalist toplumsal çeli\u015fkileri yumu\u015fatmak için kurulmu\u015f olan kurumlar\u0131n alt\u0131n\u0131 bo\u015faltmakta ve bu kurumlar\u0131 çözmektedir. Kapitalist küresel ekonomi bu durumda artan s\u0131kl\u0131k ve \u015fiddetteki mali krizlere aç\u0131k hale gelmektedir. Monthly Review editörlerinin belirledikleri gibi: "Yeni liberal rejimler alt\u0131nda küreselle\u015fme birçok bak\u0131mdan durgunluk e\u011filimlerinin ve mali krizin küreselle\u015fmesi anlam\u0131na gelmi\u015ftir." (5) <\/div>\n

<\/p>\n

Küresel efektif talep küresel özel tüketimin, küresel özel yat\u0131r\u0131m\u0131n ve küresel hükümet harcamalar\u0131n\u0131n toplam\u0131ndan olu\u015fur. Yeni liberalizm alt\u0131nda, küresel e\u015fitsizlik görülmemi\u015f düzeylere ula\u015fm\u0131\u015f ve dünyan\u0131n de\u011fi\u015fik parçalar\u0131ndaki emekçi insanlar mutlak yoksulla\u015fmaya maruz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Yani dünya nüfusunun büyük ço\u011funlu\u011funun sat\u0131n alma gücü ya dü\u015fmü\u015f ya da dünya üretiminden daha yava\u015f büyümü\u015ftür. <\/div>\n

<\/p>\n

Küresel a\u015f\u0131r\u0131 kapasite ko\u015fullar\u0131nda özel yat\u0131r\u0131m durgunlu\u011fa sürüklenmekte ve özel sermaye mali araçlarla yap\u0131lan spekülasyona dönmektedir. Mali serbestle\u015ftirme sonucunda, s\u0131n\u0131r a\u015f\u0131r\u0131 spekülatif sermaye ak\u0131mlar\u0131 büyük oranda artm\u0131\u015f, bu da sermaye kaç\u0131\u015f\u0131 ve mali kriz tehlikesini art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tehlikelere kar\u015f\u0131, baz\u0131 merkez bankalar\u0131, asl\u0131nda küresel mali sermayeye risk primi ödemesi anlam\u0131na gelen yüksek faiz oranlar\u0131n\u0131 ayakta tutmaya zorlanmaktad\u0131rlar. Önde gelen yedi kapitalist ekonomideki GSMH büyüme oran\u0131na denk dü\u015fen ortalama gerçek faiz haddi oran\u0131 1881 ile 1913 aras\u0131nda 0.97, 1919 ve 1939 aras\u0131nda 2.40, 1946 ile 1958 aras\u0131nda 0.36, 1959 ile 1971 aras\u0131nda 0.55, 1971 ile 1984 aras\u0131nda 0.47 ve 1985 ile 1997 aras\u0131nda 2.34’dür. Gerçek faiz oranlar\u0131n\u0131n sadece iki dönemde, iki sava\u015f aras\u0131 depresyon y\u0131llar\u0131yla yeni liberal ça\u011fda ekonomik büyüme oran\u0131ndan daha yüksek oldu\u011funu belirtmek gerekmektedir. 1’den daha yüksek bir oran üretken ve spekülatif yat\u0131r\u0131mlar aras\u0131ndaki rollerin tersyüz oldu\u011funu ima etmektedir ve bu da sistemik krizin bir i\u015faretidir. (6) <\/div>\n

<\/p>\n

Yeni liberalizm ko\u015fullar\u0131nda, hükümetler ço\u011funlukla s\u0131k\u0131 mali ve parasal politikalar uygulam\u0131\u015f, kamu harcamalar\u0131n\u0131 azaltm\u0131\u015flard\u0131r. Mali piyasalar\u0131n serbestle\u015fmesiyle birlikte, mali aç\u0131klar\u0131 sürdüren hükümetlerin, yan\u0131tlar\u0131n\u0131 sermaye kaç\u0131\u015f\u0131 ile ve dövize sald\u0131r\u0131 ile gösteren özel yat\u0131r\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan "cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131" muhtemeldir. Bu durumda, hükümetler (özellikle de çevre ve yar\u0131 çevre ülkelerin hükümetleri) harcamalar\u0131 k\u0131sarak mali denge sa\u011flama yönünde güçlü bir bask\u0131 alt\u0131na girmektedirler. Tüm yeni liberal rejimler hükümet harcamalar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131rmay\u0131 amaçlamaktad\u0131r. Özetle, yeni liberal ça\u011fda, küresel effektif talebin her üç bile\u015feni de güçlü a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru bas\u0131nçlara maruzdur ve ya daralma ya da durgunla\u015fma e\u011filimi göstermektedir. <\/div>\n

<\/p>\n

Ondokuzuncu yüzy\u0131l Marksistleri toplumsalla\u015fan üretim ile [art\u0131\u011fa] özel biçimde el koyman\u0131n kapitalist sistemi aras\u0131ndaki çeli\u015fkiyi kapitalizmin temel çeli\u015fkisi olarak kavrad\u0131lar. Üretimin artan oranda toplumsalla\u015fmas\u0131n\u0131n, kendi ifadelerini sabit sermayenin artan öneminde ve giderek karma\u015f\u0131kla\u015fan ve kar\u0131\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klara sahip olan mali yap\u0131larda buldu\u011fu iddia edilebilir. Keynes’den bu yana, birçok iktisatç\u0131 sabit sermaye yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n temel bir belirsizli\u011fe tabi oldu\u011funu ve bu belirsizli\u011fin de ço\u011funlukla rasyonel hesaplaman\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015ft\u0131r. Mali yap\u0131lar\u0131n giderek karma\u015f\u0131kla\u015fmas\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n güven duygusundaki ya da psikolojik ko\u015fullardaki ani de\u011fi\u015fimlerin, yat\u0131r\u0131mlar ve yat\u0131r\u0131mlar yoluyla da, ekonomi üzerinde h\u0131zl\u0131 ve büyük dalgalanmalar yaratma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 büyük ölçüde art\u0131rd\u0131. Kapitalist ekonomilerin derin resesyon ya da depresyonlara dü\u015fmesini engellemek için, makroekonomik bir istikrarla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olarak etkin biçimde i\u015flev görecek bir "büyük hükümet"e ihtiyaç bulunmaktad\u0131r. (7) <\/div>\n

<\/p>\n

Yeni liberalizm, mali serbestle\u015ftirme ve kamu sektörüne sald\u0131r\u0131 yoluyla, kendi istikrarla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 i\u015flevlerinin alt\u0131n\u0131 önemli ölçüde bo\u015faltm\u0131\u015f ve baz\u0131 örneklerde de tamamen yoketmi\u015ftir. Yeni liberal ça\u011f giderek s\u0131kla\u015fan ve \u015fiddetlenen mali krizlere tan\u0131k oldu. 1995 Meksika krizini 1997’deki Asya krizi, 1998’deki Rusya ve Brezilya krizleri ve 2001’deki Arjantin krizi izledi. Bu süreçte küresel makroekonomik istikrarla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k rolü ABD Hazinesi ile ABD ihracat\u0131n\u0131 sürekli olarak a\u015fan ABD mal ve hizmet ithalat\u0131 taraf\u0131ndan yerine getirildi; bu durum devam edebilir mi? <\/div>\n

<\/p>\n

  <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

ABD Mali Köpü\u011fü ve Dengesizlikler <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Küresel ekonomi bir parça özerk bir talep yaratabilen güçlü bir ekonomi olmasayd\u0131 çoktan a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru inen bir spiralin içine girebilirdi. 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131ndaki ABD ekonomik canlanmas\u0131 ile büyük ve artan ABD ticaret aç\u0131klar\u0131 yeni liberalizmin genel olarak çeli\u015fkili e\u011filimlerine kar\u015f\u0131 dengeleyici güçler olarak i\u015flevlendiler. ABD ekonomik canlanmas\u0131 borçlarla finanse edilen özel sektör tüketimi ve "yüksek teknoloji" sektöründeki \u015firket yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n patlamas\u0131 ile yürütüldü. Özel sektör mali dengesi (harcamalar eksi gelirler) GSMH’n\u0131n yüzde 3-4’ü gibi tarihsel olarak normal bir aral\u0131ktan beklenmedik bir negatif alana do\u011fru kayarak, 2000’in üçüncü çeyre\u011finde eksi yüzde 5.5’e ula\u015ft\u0131. GSMH oran\u0131 olarak hane ve \u015firket borçlar\u0131 da tarihsel zirvelerine ula\u015ft\u0131lar. Haneler büyük gayr\u0131menkul fiyat balonlar\u0131 nedeniyle böylesi bir düzeyde borç alma istek ve yetene\u011findeydiler. Tobin "Q" göstergesi (varl\u0131klar\u0131n piyasa de\u011ferinin sermayenin yenilenme maliyetine oran\u0131) gibi göstergelerle ya da fiyat-kazanç oranlar\u0131na at\u0131fla ölçüldü\u011fünde, ABD hisse senedi piyasalar\u0131n\u0131n 2000’de en büyük \u015fi\u015fme düzeyine ula\u015fan köpü\u011fü, ABD ekonomik tarihindeki en a\u015f\u0131r\u0131 düzeydir.(8) <\/div>\n

<\/p>\n

Hisse senedi piyasalar\u0131n\u0131n köpü\u011fü patlad\u0131\u011f\u0131nda, \u015firketler sektörü harcamalar\u0131 önemli ölçüde duraklad\u0131 (özellikle de "yüksek teknoloji" sektöründe). ABD, derin bir resesyondan kaç\u0131nmak amac\u0131yla, 2000 ve 2003 aras\u0131nda, genel hükümet mali dengesini GSMH’n\u0131n yüzde 1.4’üne ula\u015fan bir fazladan, GSMH’n\u0131n yüzde 4.6’s\u0131na ula\u015fan bir aç\u0131\u011fa ya da GSMH’n\u0131n yüzde 6’s\u0131na ula\u015fan bir orana kayd\u0131rd\u0131 ve ABD Merkez Bankas\u0131 (Federal Reserve) k\u0131sa vadeli faiz oranlar\u0131n\u0131 yüzde 6.5’dan yüzde 1.25’e çekti. Mali ve parasal politikadaki dramatik gev\u015femeye ra\u011fmen, ABD büyümesi tutuk ve istihdam ortam\u0131 durgun kald\u0131. Bu politikalar asl\u0131nda köpü\u011fün sürdürülmesine yard\u0131mc\u0131 oldular. Hane sektörünün borç geni\u015flemesi sürdürüldü, hisse senedi piyasas\u0131 köpü\u011fü tam olarak indirilemedi ve \u015fimdi de bir bar\u0131nma sektörü piyasas\u0131 köpü\u011fü zirvesine ula\u015f\u0131yor. <\/div>\n

<\/p>\n

Büyük ölçüde mal ve hizmetlerin uluslararas\u0131 ticaretindeki sürekli büyümekte olan aç\u0131\u011f\u0131n bir sonucu olan ABD cari hesap aç\u0131\u011f\u0131, 2002 sonlar\u0131nda GSMH’n\u0131n yüzde 5’ine ula\u015ft\u0131. Kapitalist dünyan\u0131n hegemonik gücü için böylesine büyük bir cari hesap aç\u0131\u011f\u0131n\u0131 sürdürmek tarihte e\u015fi benzeri görülmemi\u015f bir durumdur. Tersine, Birinci Dünya Sava\u015f\u0131’n\u0131n arifesinde, Britanya, GSMH’s\u0131n\u0131n yüzde 4’üne yak\u0131n bir cari hesap fazlas\u0131na sahipti. <\/div>\n

<\/p>\n

ABD cari hesap aç\u0131klar\u0131 dünyan\u0131n geri kalan\u0131ndan gelen kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sermaye giri\u015fleri ile kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Sürekli artan ABD cari hesap aç\u0131klar\u0131n\u0131n sürebilmesi için, dünyan\u0131n geri kalan\u0131 mali rezervlerinin giderek daha büyük bölümlerini dolar-temelli varl\u0131klarda tutma iste\u011finde olmal\u0131d\u0131r. Morgan Stanley’in ba\u015fekonomisti Stephen Roach, \u015föyle diyor: \u015eimdi, dünya toplam döviz rezervlerinin yakla\u015f\u0131k yüzde 75’i, Amerika’n\u0131n dünya GSMH’s\u0131 içindeki yüzde 32’l\u0131k (piyasa döviz oranlar\u0131yla) pay\u0131n\u0131n iki kat\u0131ndan fazla dolar-temelli varl\u0131kta tutuluyor. Ayn\u0131 zamanda, yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar ABD Hazine borçlar\u0131n\u0131n yüzde 45’lik bölümünü, ABD \u015firket borçlar\u0131n\u0131n yüzde 35’ini ve ABD hisse senetlerinin yüzde 12’sini ellerinde bulunduruyorlar. Bütün bu oranlar ya rekor ya da rekora yak\u0131n yüksekliktedir. Dünya önceden asla bu kadar büyük bir stoku; hem büyümenin motoru hem de mali de\u011fer deposu olarak Amerika’ya yat\u0131rmam\u0131\u015ft\u0131. Sorun, gelece\u011fe do\u011fru projekte edildi\u011finde i\u015fin matemati\u011finin h\u0131zla belirsizle\u015fmesindedir.(9) <\/div>\n

<\/p>\n

Cari hesap aç\u0131klar\u0131n\u0131n mevcut oranlar üzerinden yap\u0131lan projeksiyonlar\u0131n\u0131n "belirsiz" hale gelmesi için gelece\u011fe gitmeye de gerek yok. Levy Economics Institute’un bir çal\u0131\u015fmas\u0131na göre, makul varsay\u0131mlar alt\u0131nda, ABD ekonomisinin i\u015fsizlik oran\u0131n\u0131 azaltmaya yetecek denli büyüdü\u011fü varsay\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ABD net d\u0131\u015f yükümlülükleri 2010’dan önce GSMH’n\u0131n yüzde 60’dan fazlas\u0131na ve cari hesap aç\u0131\u011f\u0131 da yüzde 8.5-9’una ula\u015facakt\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

  <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Alternatif Küresel Ekonomik Kriz Senaryolar\u0131 <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

ABD cari hesap aç\u0131\u011f\u0131ndaki sürdürülemez büyümenin tersine çevrilmesinin dört olas\u0131 yolu var. Birincisi, e\u011fer dünyan\u0131n geri kalan\u0131 ABD ekonomisinin cari hesap aç\u0131\u011f\u0131ndan daha h\u0131zla, asl\u0131nda çok daha h\u0131zla büyürse, ABD mal ve hizmetlerine daha fazla talep olacak, bu da ABD ihracat\u0131n\u0131n ABD ithalat\u0131 ile aras\u0131ndaki aç\u0131\u011f\u0131 daha h\u0131zla kapatacak kadar artmas\u0131na izin verecektir. \u0130kincisi, ABD cari hesap aç\u0131\u011f\u0131 ABD yerel talebindeki bir daralma ile düzeltilebilir. Üçüncüsü, cari hesap aç\u0131\u011f\u0131ndaki patlay\u0131c\u0131 art\u0131\u015f "göreli fiyatlardaki" düzenlemelerle; yani ABD dolar\u0131n\u0131n devalüasyonu ile düzeltilebilir. Son olarak, politik ve askeri güç icras\u0131 cari hesap aç\u0131\u011f\u0131ndaki büyümenin bile\u015fenlerini Birle\u015fik Devletlerin i\u015fine yarayacak biçimde etkileyebilir. <\/div>\n

<\/p>\n

Önümüzdeki birkaç y\u0131lda ilk olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n gerçekle\u015fmesi, yani dünyan\u0131n geri kalan\u0131n\u0131n Birle\u015fik Devletlerdeki mevcut büyümeden daha h\u0131zl\u0131 bir oranda büyümesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Yük, ula\u015f\u0131labilir olmakla birlikte, devasa riskler ortaya ç\u0131kartan ikinci ve üçüncü seçeneklerin üstüne y\u0131k\u0131lacakt\u0131r. ABD yerel büyüme oran\u0131n\u0131 yerel faiz oranlar\u0131n\u0131 yükselterek s\u0131n\u0131rland\u0131rmak ve böylelikle de ithalat\u0131 ve ticaret aç\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131rmak, elbette ABD karar al\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n teorik yetenekleri aras\u0131ndad\u0131r. Asl\u0131nda kendisini ABD cari hesap sorunlar\u0131 gibi sorunlarla kar\u015f\u0131kar\u015f\u0131ya bulan yeryüzündeki tüm di\u011fer devletlere uygulanacak olan "ortodoks" IMF ilac\u0131 da bu olacakt\u0131r. Ama ABD yeryüzünün di\u011fer öteki devletleri gibi bir devlet de\u011fildir, o hegemondur. Onu bu ilac\u0131 almaya zorlayacak hiçbir kurum mevcut de\u011fildir. Ve ABD yönetici eliti aç\u0131s\u0131ndan da, en az\u0131ndan seçim sürecinin bu a\u015famas\u0131nda, bu seçenek politik olarak olas\u0131 de\u011fildir. Ama daha fazla kayg\u0131 yaratan da ABD tüketici ve ipotek borçlar\u0131n\u0131n beklenmedik ölçüde birikmesininin yaratt\u0131\u011f\u0131 tehlikelerdir. Kendisi de cari hesap sorunlar\u0131n\u0131 derinle\u015ftirecek olan yerel büyümenin olmad\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, yükselen faiz hadleri Büyük Depresyon boyutlar\u0131nda bir ki\u015fisel iflaslar dalgas\u0131 riski yaratabilir. <\/div>\n

<\/p>\n

Geriye kalan seçenek dolar\u0131n devalüsyonudur ve aç\u0131kt\u0131r ki ABD Hazinesi taraf\u0131ndan tercih edilen ve çoktand\u0131r uygulanmakta olan politika da tedrici ve denetimli bir devalüasyondur. Dolar\u0131n de\u011fer kaybetmesi ABD’li haneler ve \u015firketler aç\u0131s\u0131ndan ABD mallar\u0131n\u0131 daha ucuza ve yabanc\u0131 mallar\u0131 daha pahal\u0131ya getirmektedir. \u0130hracat\u0131 canland\u0131rmaya ve ithalat\u0131 ucuzlatmaya yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r. Ama, dolar\u0131n de\u011fer kaybetmesi yabanc\u0131 mallara yönelik ABD talebini azaltmakta ve dünyan\u0131n geri kalan\u0131na deflasyonist bas\u0131nçlar ithal etmektedir. <\/div>\n

<\/p>\n

Asya ekonomileri (Japonya, Çin ve Güneydo\u011fu Asya) hep birlikte y\u0131lda 230-240 milyar dolarl\u0131k cari hesap fazlas\u0131na ya da ABD cari hesaplar aç\u0131\u011f\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131 kadar fazlaya sahiptir. Ama Asya ekonomileri ya döviz kurlar\u0131n\u0131 ABD dolar\u0131na göre düzenlemek ya da döviz kuru de\u011ferlenmesini önlemek için a\u011f\u0131r müdahalelerde bulunmaktad\u0131rlar. Bu da uyarlamalar\u0131n yükünü neredeyse tamamen Avrupa’ya yüklemektedir. <\/div>\n

<\/p>\n

Avrupa ekonomisi yerel talepte hiçbir geni\u015fleme yaratmay\u0131 ba\u015faramam\u0131\u015ft\u0131r ve büyümesi de tamamen ihracata yaslanmaktad\u0131r. Avrupa’n\u0131n en büyük ekonomisi, Alman ekonomisi, resesyondad\u0131r ve di\u011fer yerlerdeki büyüme i\u015faretleri de zay\u0131ft\u0131r. Demek ki dolar\u0131n de\u011fer kaybetmesi Avrupa ekonomileri aç\u0131s\u0131ndan özellikle tehdit edicidir. Üstelik, Euro-bölgesi hükümetleri mali aç\u0131klar\u0131n GSMH’n\u0131n yüzde 3’ünden fazla olmamas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lan sözde "\u0130stikrar ve Büyüme Pakt\u0131" taraf\u0131ndan s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmaktad\u0131rlar. <\/div>\n

<\/p>\n

Mali çevreler Avrupa hükümetlerini, emek ve ürün piyasas\u0131 politikalar\u0131n\u0131 ABD standartlar\u0131na çeken "yap\u0131sal reformlar" yürütmeye zorlanmaktad\u0131rlar. "Yap\u0131sal reformlar" güya "uzun vadede" canl\u0131 bir talep geni\u015flemesi yaratacak olan üretkenlik art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n önünü açacakt\u0131r. Mali kapitalistlerin bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, canl\u0131 birikimin gerçekle\u015fmesi için karl\u0131l\u0131k ve kapitalist güven [ortam\u0131nda] dramatik bir iyile\u015fmenin olmas\u0131 gerekmektedir. Kapitalistlerin güven hissetmesi içinse, i\u015fçi s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n direni\u015fini k\u0131racak "yap\u0131sal reformlar" gerçekle\u015fmelidir. \u015eu anda, Avrupal\u0131 kapitalist s\u0131n\u0131flar\u0131n i\u015fçi s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n direni\u015fini tayin edici biçimde k\u0131r\u0131p k\u0131ramayaca\u011f\u0131 hiç de belli de\u011fildir. Ama e\u011fer bu sözde "yap\u0131sal reformlar" gerçekten de uygulanacak olursa, (çal\u0131\u015fan s\u0131n\u0131flar\u0131n ya\u015fam standartlar\u0131na yönelik daha fazla sald\u0131r\u0131 yoluyla) yerel talep üzerinde yaratacaklar\u0131 olumsuz etkiler, "uzun vadeli" birikim üzerinde yaratabilecekleri hangi türden "olumlu" etki varsa, onu da ortadan kald\u0131racakt\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

Avrupa ekonomisinin daralmayla birlikte, ABD cari hesap aç\u0131klar\u0131n\u0131 düzeltebilmeye yetecek miktarda ABD kökenli ihracat\u0131 emebilmesi inand\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fildir. Tamam\u0131yla dolar\u0131n de\u011fer kayb\u0131na dayanan bir düzeltme dolar\u0131n de\u011ferinde felaket ölçüsünde bir dü\u015fü\u015f gerektirir. Baz\u0131 tahminlere göre, dolar\u0131n yüzde 30-50 oran\u0131nda dü\u015fmesi gerekebilecektir. Böyle bir dü\u015fü\u015f politik, ekonomik ve psikolojik olarak kabul edilebilir de\u011fildir. (10) <\/div>\n

<\/p>\n

E\u011fer ABD dolar\u0131 di\u011fer döviz kurlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda de\u011fer yitirmeyecekse, cari hesap aç\u0131\u011f\u0131n\u0131n düzeltilmesi neden gerekmektedir? E\u011fer dünyan\u0131n geri kalan\u0131n\u0131n merkez bankalar\u0131 dolar\u0131n de\u011fer kaybetmesini engellemek üzere müdahale etmeye, dünyay\u0131 kendi döviz kurlar\u0131 (euro, Japon Yeni, Çin renminbisi) ile doldurmaya devam edeceklerse, neden Birle\u015fik Devletler belirsiz bir zaman süresi için giderek büyüyen bir cari hesap aç\u0131\u011f\u0131na sahip olamaz? Bu belirsiz bir süre için devam edemez, çünkü yükselen ABD cari hesap aç\u0131\u011f\u0131 küresel tasarruflar\u0131n büyüyen bir oran\u0131n\u0131 emmektedir. Tüm dünyan\u0131n tasarruflar\u0131 ABD cari hesap aç\u0131\u011f\u0131n\u0131 finanse etmek için tükendi\u011finde kuramsal bir s\u0131n\u0131ra da ula\u015f\u0131lacakt\u0131r. Ama pratik s\u0131n\u0131ra teorik s\u0131n\u0131rdan çok daha önce ula\u015f\u0131lacakt\u0131r. Bu seyir ABD ve Japonya hükümet borçlar\u0131n\u0131 astronomik düzeylere yükseltecektir. Bu devasa hükümet borçlar\u0131 Birle\u015fik Devletler ve Avrupa’daki muazam hane ve \u015firket borçlar\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra varolacakt\u0131r. (11) <\/div>\n

<\/p>\n

Bu borçlar nas\u0131l finanse edilebilir? \u0130ki olas\u0131l\u0131k vard\u0131r. Birincisi, küresel bir depresyon ve yayg\u0131n bir hane ve \u015firket iflaslar\u0131 özel borçlar\u0131n büyük bir bölümünü ortadan kald\u0131rabilir. Bu kapitalizmin bütün önceki sistemik krizlerinde sunulan tarihsel çözümdür. Teorik olarak, borç devalüe edildikçe daha bile yüksek düzeyde bir yeni kapitalist birikim devresinin ko\u015fullar\u0131 da yava\u015f yava\u015f olu\u015fmaya ba\u015flar. Ama böylesi bir küresel depresyonun sonuncusunda, tekelci sermayenin bugün daha da güçlü biçimde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 özelliklerden dolay\u0131, böylesi bir kendili\u011finden iyile\u015fme yetersiz kalm\u0131\u015ft\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bu seçenek uzam\u0131\u015f bir depresyon dönemini varsayar. Bu hipotezin sonucu her ne olursa olsun, kesin olan tek \u015fey, bu durumda yeni liberalizmin, tamamen olmasa bile, çok uzun bir süreli\u011fine ölmü\u015f olaca\u011f\u0131d\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

\u0130kincisi, bu anormal özel ve kamu sektörü borçlar\u0131, enflasyon yarat\u0131larak, yani para bas\u0131larak finanse edilebilir. \u015ei\u015firilecek anormal borçlar\u0131n büyüklü\u011fü dü\u015fünüldü\u011fünde, bu enflasyon stratejisi küresel ekonomiyi hiperenflasyon ve gö\u011fe t\u0131rmanan faiz oranlar\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131r döngüsüne sürükleyebilir. Çe\u015fitli küresel yönetici s\u0131n\u0131flar\u0131n tümü taraf\u0131ndan konu d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lan herhangi bir seçenek varsa, o da bu seçenektir. <\/div>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Emperyal Bir Çözüme Do\u011fru mu? <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Mevcut sömürücü, bask\u0131c\u0131 çerçeve içinde krize bir çözüm var m\u0131d\u0131r? ABD ekonomisi derin bir kriz içindedir ve dünya ekonomisi içinde oynad\u0131\u011f\u0131 rol dü\u015fünüldü\u011fünde birçok \u015fey ona ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ama ABD emperyalizmi dünyan\u0131n en güçlü, kafa tutulmam\u0131\u015f askeri kuvvetlerini kontrol etmeyi sürdürmektedir. ABD yönetici eliti gücünü sömürücü bir imparatorluk in\u015fa etmek için, dünya üzerinde benzeri görülmemi\u015f bir politik ve askeri egemenlik kurmak için kullanabilir ve bu süreçte de ekonomik krizini idare edebilir mi? Asl\u0131nda, mevcut ABD siyaseti tam da bunu yapmaya yönelik bir giri\u015fimdir. <\/div>\n

<\/p>\n

ABD cari hesap aç\u0131\u011f\u0131ndaki patlamay\u0131 çevreleyebilmek için, ithalat\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Bunu yapman\u0131n bir yolu motorlu e\u015fyalar ve elektronik mallar gibi kilit ithalat kalemlerinin maliyetini yenin ve renminbi’nin yeniden-de\u011ferlenmesi yoluyla ABD dolar\u0131 cinsinden art\u0131rmakt\u0131r. Bu ise ancak politik bask\u0131 ile elde edilebilir ve bu da uygulanmaktad\u0131r. Di\u011fer kayda de\u011fer giysi ve ayakkab\u0131 gibi ithalat kalemleri ise art\u0131k ihtiyaç duyulan miktar\u0131 arz edecek ABD’li üreticiler mevcut olmad\u0131\u011f\u0131 için miktar olarak azalt\u0131lamaz. Burada maliyetler insafs\u0131z bir "cehennemin dibine" siyasetiyle; üretimin hep daha yoksul ve daha umutsuz ülkelere sürekli olarak transferi yolunun dayat\u0131lmas\u0131yla çevrelenebilir. Burada bir miktar askeri güç yeni liberal yoksulla\u015ft\u0131rmay\u0131 dayatmakta i\u015fe yaramaktad\u0131r; Nikaragua ve Afrika’daki ABD müdahalesinin sonuçlar\u0131n\u0131 dü\u015fünün. Ama kilit ithalat kalemleri mineral yak\u0131tlard\u0131r ve burada uzun vadeli maliyetler sadece fiziksel kaynaklar üzerindeki ABD denetimi ile çevrelenebilir. Üretimi (ve dolay\u0131s\u0131yla da fiyatlar\u0131) düzenleyen manivela Birle\u015fik Devletler’ce denetlenmelidir. ABD küresel politik gücünün askeri kuvvet yoluyla elde edilen ekonomik faydalar\u0131n\u0131n bir yönü budur. <\/div>\n

<\/p>\n

Cari hesap aç\u0131\u011f\u0131ndaki sürdürülemez art\u0131\u015f\u0131 çevreleyecek herhangi bir stratejinin öteki yüzü ABD ihracat\u0131ndaki bir art\u0131\u015f olmak durumundad\u0131r. Yine de ölümcül bir çökü\u015f içinde olan ABD imalat temeli ile birlikte, sadece "entelektüel mülkiyet" üzerindeki tekel fiyatlar\u0131 projesi umut vaat edebilir. Burada da lisanslar, genetik olarak oynanm\u0131\u015f tohumlar, ilaçlar, \u015fark\u0131lar ve filmler üzerinde tekel fiyatlar\u0131n\u0131n dayat\u0131lmas\u0131, saf biçimde askeri güce dayal\u0131 politik iktidar sorunudur. <\/div>\n

<\/p>\n

Ama bu emperyalist proje nas\u0131l finanse edilebilir? ABD askeri geni\u015fleme maliyetleri ABD ekonomik krizini hafifletmekten çok art\u0131racak gibi görünmektedir. Morgan Stanley’den Stephen Roach \u015fu soruyu sormaktad\u0131r: "Tasarruf-eksikli bir ABD ekonomisi askeri üstünlü\u011fünün sürekli geni\u015flemesini finanse etmeye nas\u0131l devam edebilir?" Yan\u0131t\u0131 \u015fudur: "Tarihin, jeopoliti\u011fin ve ekonominin birlikte ak\u0131\u015f\u0131 beni her zamankinden daha fazla ABD-merkezli bir dünyan\u0131n sürdürülemez bir yol oldu\u011funa inand\u0131r\u0131yor." (12) <\/div>\n

<\/p>\n

ABD askeri geni\u015flemesi, geni\u015flemenin kendisi taraf\u0131ndan finanse edilebilir mi? Morgan Stanley’den Andy Xie ABD’nin Irak i\u015fgalinin Birle\u015fik Devletler’in y\u0131lda petrol ithalat harcamalar\u0131nda 40 milyar dolarl\u0131k bir tasarruf sa\u011flayan do\u011frudan ve dolayl\u0131 etkilerde bulundu\u011funu tahmin ediyor. (13) Bu "faydalar\u0131n" tamamen gerçekle\u015fti\u011fi varsay\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bile, bu ABD cari hesap aç\u0131\u011f\u0131n\u0131n sadece belirli bir küsurat\u0131d\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

Ama Irak’ta giderek yükselen popüler direni\u015fle kar\u015f\u0131la\u015fan Birle\u015fik Devletler, henüz bu tahmini "faydalar\u0131n" herhangi birisini gerçekle\u015ftirmi\u015f de\u011fildir. "Ana sava\u015f operasyonlar\u0131n\u0131n" bitmesinden aylar sonra ve Birle\u015fik Devletler’in tüm düzenli birliklerinin yar\u0131s\u0131n\u0131 Irak’ta görevlendirmi\u015f oldu\u011fu gerçe\u011fine ra\u011fmen, Birle\u015fik Devletler Irak üzerindeki denetimini yitirmekte, yollar\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131, suyu ve elektrik arz\u0131n\u0131 kontrol edememektedir. <\/div>\n

<\/p>\n

ABD ordusunun otuzüç sava\u015fç\u0131 müfrezesinden onalt\u0131s\u0131 \u015fimdi Irak’ta, ikisi Afganistan’da, ikisi Güney Kore’de ve bir tanesi de Kosova’dad\u0131r. Birle\u015fik Devletler’de bulunan oniki müfrezenin üçü modernizasyon e\u011fitiminde, üçü Kore’deki olas\u0131 bir sava\u015f için yedekte ve ikisi de Afganistan’daki birliklerle yer de\u011fi\u015ftirmek üzeredir. Irak’ta bulunan onalt\u0131 müfrezeyle yer de\u011fi\u015ftirmek için geriye dört müfreze kalm\u0131\u015ft\u0131r. Sonuçta, Birle\u015fik Devletler tüm düzenli ordusunu Afganistan ve Irak gibi tamamen yoksulla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f üçüncü dünya ülkelerini i\u015fgal etmek için tüketmektedir. <\/div>\n

<\/p>\n

Ekonomik "maliyetleri" ya da "faydalar\u0131" her ne olursa olsun, ABD emperyalizmi politik ve ideolojik sava\u015f\u0131 kaybetmektedir. Washington kökenli Pew Global Attitudes Project’in son ara\u015ft\u0131rmas\u0131na göre, "Amerika’n\u0131n dünya üzerindeki imaj\u0131n\u0131n h\u0131zla bozuldu\u011fu bir dönüm noktas\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r."(14) Güce dayal\u0131 bir ABD küresel yeni liberal imparatorlu\u011fu projesi çoktan yenilmi\u015ftir. Sadece kapitalizmin i\u015fleyi\u015fi içindeki içsel s\u0131n\u0131rlar nedeniyle de\u011fil, yeni liberal ekonomik politikalar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ekonomik krizden küresel askeri egemenlik yoluyla kaç\u0131nma giri\u015fimi Irak’taki popüler direni\u015fle birlikte çoktan s\u0131n\u0131rlar\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 için. Bunu yeni liberalizmin krizi izleyecektir. <\/div>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Sosyal Demokrasiye Do\u011fru mu? <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Yeni liberalizm sonras\u0131 dünya neye benzeyecek? Olas\u0131l\u0131klardan birisi sosyal demokratik kapitalizme bir geri dönü\u015ftür. 1950 ile 1973 aras\u0131nda, geni\u015f hükümet, Keynescilik, s\u0131n\u0131f uzla\u015fmas\u0131, gelirin ve zenginli\u011fin yeniden da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve sermayenin düzenlenmesi gibi sosyal demokrat kurumlarla birlikte, dünya kapitalizmi büyük "alt\u0131n ça\u011fa" tan\u0131kl\u0131k etti. Çeyrek yüzy\u0131l boyunca, önde gelen kapitalist ülkeler h\u0131zl\u0131 ekonomik büyüme, dü\u015fük i\u015fsizlik, yükselen ya\u015fam standartlar\u0131 ve toplumsal istikrardan faydaland\u0131lar. Çevresel ve yar\u0131-çevresel ülkeler "ithal ikamesi" ya da "sosyalist" sanayile\u015fme yoluyla ulusal kalk\u0131nmada baz\u0131 ilerlemeler kaydettiler. Sosyal demokrasiye geri dönü\u015f bu büyük alt\u0131n ça\u011fa bir geri dönü\u015f de getirebilir mi? <\/div>\n

<\/p>\n

Kapitalizmin içsel çeli\u015fkileri sosyal demokratik kapitalizm alt\u0131nda da geli\u015fmeyi sürdürdü. Belirli s\u0131n\u0131rlar içinde, sosyal demokrat kurumlar s\u0131n\u0131f çeli\u015fkisinin yumu\u015famas\u0131na ve göreceli olarak yüksek bir toplam talep düzeyinin korunmas\u0131na katk\u0131da bulundular. Belirli tarihsel ko\u015fullar alt\u0131nda, bu kurumlar yüksek ve istikrarl\u0131 kar hadleriyle uyumluydular ve h\u0131zl\u0131 sermaye birikimini kolayla\u015ft\u0131rd\u0131lar. Ama, bu kurumlar varoldukça ve i\u015fledikçe, dünya çap\u0131ndaki birikimin alt\u0131n\u0131 artan oranda oyan yeni ko\u015fullar yaratma e\u011filiminde oldular. Emekle sermaye ve merkez ile çevre aras\u0131nda de\u011fi\u015fen güçler dengesi, karl\u0131l\u0131\u011f\u0131n dünya çap\u0131nda dü\u015fmesiyle sonuçland\u0131 ve 1960’lar ve 1970’lerdeki birikim krizine katk\u0131da bulundu. (15) Küresel yönetici elitin yeni liberalizmi krizin "çözümü" olarak dayatmaya ba\u015flamas\u0131 tam da sosyal demokratik kapitalizmin krizine kar\u015f\u0131 bir tepkiydi. <\/div>\n

<\/p>\n

Mevcut krizin sosyal demokrat bir temelde çözüldü\u011fünü varsayal\u0131m. Ticaret ve sermaye ak\u0131mlar\u0131 üzerindeki ulusal düzenlemeler yeniden kurulsun, emek piyasalar\u0131 ile mali piyasalar yeniden düzenlensin, gelir ve zenginlik önemli ölçüde e\u015fitlikçi biçimlerde yeniden da\u011f\u0131t\u0131ls\u0131n ve kamu sektörü ekonomide yeniden önemli bir rol oynas\u0131n. Bu de\u011fi\u015fiklikler yeni bir alt\u0131n ça\u011f\u0131 getirmek için yeterli olacak m\u0131? Kapitalizmin temel kurumlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeksizin, kapitalizmin i\u015fçel çeli\u015fkilerinin geli\u015fmesini ne engelleyecek? "Yeni" sosyal demokratik kapitalizmi yeni bir birikim krizine girmekten ne al\u0131koyacak? <\/div>\n

<\/p>\n

Sosyal demokratik kapitalizmin kurulmas\u0131 i\u015fçi s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n en az\u0131ndan k\u0131smi bir politik zaferi olmaks\u0131z\u0131n gerçekle\u015femez. Ancak böyle bir \u015fey gerçekle\u015fti\u011finde de, dünyan\u0131n de\u011fi\u015fik yerlerindeki i\u015fçi s\u0131n\u0131flar\u0131 sadece tarihsel toplumsal ve ekonomik haklar\u0131n\u0131 geri almay\u0131 ve mevcut haklar\u0131n\u0131 peki\u015ftirmeyi talep etmekle kalmayacak, ama ayn\u0131 zamanda bu haklar\u0131 büyük ölçüde geni\u015fletmek de isteyeceklerdir. Bu yeni sosyal reformlar nas\u0131l finanse edilecektir? E\u011fer bunlar sermayenin karlar\u0131 üzerindeki ek vergilerle finanse edilecek olurlarsa, sosyal demokrasinin geri dönü\u015fü i\u015fçi s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n pazarl\u0131k gücünün geri dönü\u015fü kar\u015f\u0131s\u0131nda ayakta kalabilecek midir? \u0130kinci Dünya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 alt\u0131n ça\u011f\u0131n büyüme oranlar\u0131 küresel kapitalizmi tekeci evresinde karakterize eden durgunlu\u011fun bir istisnas\u0131d\u0131r. Bu tür büyüme oranlar\u0131 mevcut olmad\u0131\u011f\u0131nda, sosyal demokratik kapitalizm de mümkün de\u011fildir. <\/div>\n

<\/p>\n

Canlanm\u0131\u015f bir sosyal demokratik kapitalizmin çözmeyi ba\u015faramayaca\u011f\u0131 ba\u015fka sorunlar da vard\u0131r. Sosyal demokratik kapitalizm küresel çevresel krizle ba\u015fa ç\u0131kabilecek gerekli kurumsal çerçeveyi sunabilir mi? Çevresel yat\u0131r\u0131mlar ve düzenlemeler kapitalist üretimin toplam maliyetini art\u0131r\u0131r (bu da çevresel i\u015f olanaklar\u0131n\u0131n baz\u0131 tekil kapitalistler için kar yaratabilece\u011fi olgusu ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r). Çevresel maliyetler bütünüyle hesaba kat\u0131ld\u0131ktan sonra geriye kalan karlar\u0131n yeterli bir birikim düzeyini harekete geçirip geçiremeyece\u011fi sorusu aç\u0131kta kalmaktad\u0131r. Ama daha muhtemelen, ulus devletlerin mevcut bulundu\u011fu bir kapitalist dünya ekonomisinde, farkl\u0131 kapitalist devletler aras\u0131ndaki rekabet bunlar\u0131n çevresel maliyetleri bütünüyle hesaba katmalar\u0131n\u0131 önleyecektir. Bu durumda, sosyal demokratik kapitalizm küresel ekolojik felakete giden basit bir "alternatif" yol olacakt\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Sosyalizmi Yeniden De\u011ferlendirmek <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Marks kapitalizmin tarihsel me\u015frula\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 üretici güçleri geli\u015ftirmesinde buldu\u011funu söylemi\u015fti. Kapitalizm üretici güçlerin geli\u015fmesinde aç\u0131kça ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015ftur. Ayn\u0131 zamanda dünya nüfusunun en üst yüzde 15-20’sinin maddi zenginli\u011fini sa\u011flamay\u0131 da ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, çevrede ve yar\u0131 çevrede ya\u015fayan insanl\u0131\u011f\u0131n büyük bir ço\u011funlu\u011funun temel fiziksel ve duygusal ihtiyaçlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamay\u0131 ba\u015faramam\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda, Immanuel Wallerstein kapitalist dünya ekonomisinin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana, dünya nüfusunun yoksul ço\u011funlu\u011funun ya\u015fam kalitesinde herhangi bir ilerleme olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamaktad\u0131r. (16) <\/div>\n

<\/p>\n

Yirminci yüzy\u0131lda, insanl\u0131k iki kez kapitalizmin temel çeli\u015fkilerinden do\u011fan korkunç emperyalist sava\u015f felaketlerinden geçti. Yüzy\u0131l\u0131n son çeyre\u011fi insanl\u0131k tarihinin bir ba\u015fka karanl\u0131k ça\u011f\u0131yd\u0131. Yeni liberalizm alt\u0131nda e\u015fitsizlik, bask\u0131 ve sömürü yeni a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klara vard\u0131. Bu arada, kapitalizm alt\u0131nda insanl\u0131k h\u0131zla küresel bir ekolojik felakete yakla\u015f\u0131yor. <\/div>\n

<\/p>\n

Yeni liberalizmin yolaçt\u0131\u011f\u0131 anormal toplumsal ve ekonomik felaketlerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, sosyalizmin tarihsel deneyimini yeniden de\u011ferlendirmek gereklidir. 10-15 y\u0131l kadar önce, eski Sovyetler Birli\u011fi, Do\u011fu Avrupa, Çin ve Küba’daki devlet sosyalizmi deneyimi genelikle büyük bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k olarak ele al\u0131n\u0131yordu. Devlet sosyalist toplumlar\u0131, demokratik olmayan özelliklerine ek olarak, etkinlik ve teknik yenilenme aç\u0131s\u0131ndan da kapitalizmi yakalamay\u0131 ba\u015faramad\u0131klar\u0131ndan ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015f say\u0131l\u0131yorlard\u0131. Bir süreli\u011fine, birçoklar\u0131 yeni "ya\u015fayabilir" sosyalizm modelleri tasarlama giri\u015fimlerinde bulundular. Bu modellerin ço\u011f\u0131u piyasalar, rekabet ve özel te\u015fvikler gibi kapitalist özellikleri kendileriyle eklemlemede kapitalizm kadar etkin olma iddias\u0131ndayd\u0131lar. <\/div>\n

<\/p>\n

\u015eimdi çok az insan Sovyet ve Do\u011fu Avrupa halklar\u0131n\u0131n ço\u011funlu\u011funun devlet sosyalizmi alt\u0131nda \u015fimdiki "özgür" ve "demokratik" kapitalizmde oldu\u011fundan daha iyi bir hayat sürdüklerinden ku\u015fku duyabilir. Çin’de, dünyan\u0131n en dinamik ekonomisinde bile, 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131ndan bu yana yap\u0131lan kapitalist reformlar köylülerin ve kentli i\u015fçi s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131 büyük ölçüde dü\u015fürdü; böylece birçok aç\u0131dan (sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, i\u015fgüvenli\u011fi ve i\u015fyeri ko\u015fullar\u0131) Çin i\u015fçi s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n önemli bir bölümü \u015fimdi Maocu evredekinden daha dü\u015fük ya\u015fam standartlar\u0131na sahip. <\/div>\n

<\/p>\n

Devlet sosyalizminin tarihsel kazan\u0131mlar\u0131 küçümsenmemelidir. Tam istihdam\u0131n ve i\u015fgüvencesinin (i\u015fsizlik korkusundan özgür olmak) elde edilmesi (tüm i\u015f görebilir kad\u0131n ve erkek yeti\u015fkinler için), muazzam bir önemdedir. Devlet sosyalist ülkelerinin halk\u0131n temel ihtiyaçlar\u0131n\u0131 (beslenme, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, bar\u0131nma ve emeklilik) kar\u015f\u0131lama ve kad\u0131nlar\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirme aç\u0131s\u0131ndan benzer ekonomik geli\u015fme düzeyindeki ülkelerden daha ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131 iyi bilinmektedir. Sovyet, Do\u011fu Avrupa ve Küba sosyalizmleri gerçekten tüm temel toplumsal ihtiyaçlar\u0131 kar\u015f\u0131lamay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r, ki bu ileri kapitalist ülkelerin ço\u011fu taraf\u0131ndan iddia edilemeyecek olan bir kazan\u0131md\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

Sosyalizmin bugünün yeni liberalizme kar\u015f\u0131 mücadelelerindeki önemi ne olacakt\u0131r? Yeni liberalizmin krizi derinle\u015ftikçe, (Latin Amerika gibi) birçok çevre ya da yar\u0131 çevre ülkede, durum öyle bir noktaya varm\u0131\u015ft\u0131r ki uluslararas\u0131 mali sermaye ile, emperyalist devletlerle ve onlar\u0131n ç\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil eden kurumlarla tam bir kopu\u015f olmaks\u0131z\u0131n ölümcül toplumsal sorunlara çözüm bulmak bir yana, (her y\u0131l ulusal ç\u0131kt\u0131n\u0131n önemli bir bölümünü uluslararas\u0131 mali sermayeye ödedikten sonra) toplumun basit yeniden üretimi için gereken kaynaklar bile kalmamaktad\u0131r. Bu durumda, halk\u0131n ço\u011funlu\u011funun ç\u0131kar\u0131na olan tek anlaml\u0131 çözüm mevcut uluslararas\u0131 kapitalist düzenle tam bir kopu\u015fa gidilmesidir. Ulusal ekonomi yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r, öyle ki kaynaklar temel ihtiyaçlara yöneltilebilsin ve ulusal ekonomi, e\u015fitsiz de\u011fi\u015fim ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 elitlerin lüks tüketim mallar\u0131n\u0131n ithalini ve borç ödemelerinin yerine getirilmesiyle mali sermaye kaç\u0131\u015f\u0131na hizmet eden "ticaret fazlalar\u0131n\u0131" yaratan mevcut uluslararas\u0131 i\u015fbölümü modelini yeniden üretmek üzere kullan\u0131lacak olan üretim araçlar\u0131n\u0131n ithalini sa\u011flayan ihracat modeli etraf\u0131nda örgütlenmesin. <\/div>\n

<\/p>\n

Ama bu düzenlemeler kaç\u0131n\u0131lmaz olarak büyük mali ve s\u0131nai kapitalistlerin ç\u0131karlar\u0131yla çeli\u015fecektir. Bir noktada, ekonomik ve sosyal dönü\u015fümün sürdürülebilmesi için temel üretim araçlar\u0131n\u0131n ulusalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve kapsay\u0131c\u0131 bir ekonomik plan\u0131n geli\u015ftirilmesi gerekecektir. <\/div>\n

<\/p>\n

Eski Sovyetler Birli\u011fi, Do\u011fu Avrupa ve Çin’de çürümü\u015f kapitalist özelle\u015ftirme süreçleri a\u015f\u0131r\u0131 ölçüde gayr\u0131 popülerdir. Yeni toplumsal devrimlerin gerçekle\u015fmesi halinde, yasad\u0131\u015f\u0131 biçimde özelle\u015ftirilmi\u015f olan varl\u0131klar\u0131n yeniden ulusalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n en popüler talepler aras\u0131nda olmas\u0131 beklenmelidir. Bu durumda yeniden ulusalla\u015ft\u0131r\u0131lacak olan varl\u0131klar yeni bir sosyalist ekonominin temelini olu\u015fturacakt\u0131r. Çevrede ve yar\u0131 çevrede sosyalizmin geri dönü\u015fü yeni bir dünya sosyalist devrimler dalgas\u0131n\u0131 harekete geçirebilir. <\/div>\n

<\/p>\n

Sosyalist devrimlerin yeni evresi yirminci yüzy\u0131l devrimlerinden daha ba\u015far\u0131l\u0131 olabilir mi? Sosyalizm kapitalizmden daha iyi oldu\u011funu hangi yollarla kan\u0131tlayabilir? David Kotz, Sovyet sosyalizminin tarihsel derslerini özetlerken, merkezi olarak planlanan devlet sosyalizminin, saf ekonomik terimlerle, ya\u015fayabilir bir sistem oldu\u011funu ileri sürmektedir. Sovyet sistemi (bürokratik seçkinlerin ço\u011funlu\u011funu içeren) kapitalizm yanl\u0131s\u0131 bir politik ittifak\u0131n yükseli\u015fi ve güç kazanmas\u0131 nedeniyle çözülmü\u015ftür. Kotz gelecekteki bir sosyalizmin ya\u015fayabilir olmas\u0131 için, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 ve egemen bir elitin geli\u015fmesini engelleyecek demokratik bir devlete ve di\u011fer kurumlara sahip olmas\u0131 gerekti\u011fini savlamaktad\u0131r. (17) <\/div>\n

<\/p>\n

Gelecekteki bir sosyalist toplumun politik demokrasiye yaslanaca\u011f\u0131 dü\u015fünüldü\u011fünde, gelecekteki bir sosyalist ekonomi nas\u0131l örgütlenecek ve yap\u0131land\u0131r\u0131lacakt\u0131r? Konu hakk\u0131ndaki birçok mevcut teorik katk\u0131ya ek olarak, gelecekteki sosyalist hareketler elbette gerçek tarihsel mücadeleler içinde çok çe\u015fitli yeni kurumlar, yeni pratikler geli\u015ftirmeyi ba\u015faracaklard\u0131r. Son olarak, gelecekteki sosyalist ekonomi kapitalizsmin bir çözüm bulmakta ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu tarihsel çeli\u015fkilere çözüm sunücak biçimde örgütlenmelidir. Devlet sosyalizminin tarihsel sicili veri olmak kayd\u0131yla, temelde üretim araçlar\u0131n\u0131n kamusal mülkiyetine ve demokratik planlamaya (toplumsal art\u0131\u011f\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 üzerindeki demokratik denetime) dayal\u0131 bir ekonomik sistemin toplumun tüm üyelerinin temel ihtiyaçlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lama konusunda büyük bir \u015fans\u0131 olaca\u011f\u0131na güven duyulabilir. E\u011fer bu elde edilebilirse, o halde en az\u0131ndan, sosyalizm dünya nüfusunun, temel ihtiyaçlar\u0131 kapitalizm taraf\u0131ndan alsa kar\u015f\u0131lanmam\u0131\u015f olan en yoksul yüzde 60-70’i için daha iyi bir maddi ya\u015fam sa\u011flayabilecektir. <\/div>\n

<\/p>\n

Sosyalizm insanl\u0131k için küresel ekolojik felaketten kurtulman\u0131n ve insanlarla çevre aras\u0131nda uyumlu bir ili\u015fki kurman\u0131n en parlak umudunu sunmaktad\u0131r. Bu aç\u0131dan, devlet sosyalizminin sicili parlak de\u011fildi. Ama bu sicil kendi tarihsel ba\u011flam\u0131 içinde anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Devlet sosyalist planlamas\u0131n\u0131n bürokratik, demokratik olmayan do\u011fas\u0131na ek olarak, devlet sosyalizmi ülkeleri dü\u015fman kapitalist güçlere kar\u015f\u0131 askeri ve ekonomik rekabet yürütmeye zorlanm\u0131\u015flard\u0131. Bu ba\u011flam veri al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, "üretici güçleri geli\u015ftirmek" u\u011fruna her\u015feyi feda etmeye zorlanm\u0131\u015flard\u0131. <\/div>\n

<\/p>\n

Umut gelecekteki sosyalist toplumun, daha iyi (e\u011fer bir dünya sosyalist hükümeti olmayacaksa) genellikle \u0131l\u0131ml\u0131 d\u0131\u015f ko\u015fullara sahip olmas\u0131d\u0131r. Bu durumda, gelecekteki sosyalizmi üretici güçleri h\u0131zla ve dengesiz biçimde geli\u015ftirmeye zorlayan d\u0131\u015fsal bas\u0131nçlar olmayacakt\u0131r. Politik demokrasi ve sosyalist planlama veri olmak üzere, bu toplumlar\u0131n halklar\u0131, kendi tercihlerine dayal\u0131 biçimde, ne kadar art\u0131k yaratmak isteyecekleri kadar, bu art\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l da\u011f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 da tart\u0131\u015fma ve kararla\u015ft\u0131rma yetene\u011finde olacaklard\u0131r. Sürdürülebilir bir çevre ihtiyac\u0131, demokratik süreçler kanal\u0131yla, genel kamuoyu taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131lacak ve maddi konfor ihtiyac\u0131 da dahil olmak üzere, di\u011fer ihtiyaç ve arzular kar\u015f\u0131s\u0131nda dengelenerek planlamaya yans\u0131t\u0131lacakt\u0131r. Halk\u0131n her zaman kapitalist bir zihniyet ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131na, her zaman gelecek ku\u015faklara etkisi ne olursa olsun, daha fazla talepkar olaca\u011f\u0131na inan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sürece, insanlar\u0131n içinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 çevrenin sürdürülmesinin elbette gelecekteki sosyalist planlaman\u0131n en yüksek hedeflerinden birisi olaca\u011f\u0131 da aç\u0131kt\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Notlar <\/div>\n

<\/p>\n

1. Birle\u015fmi\u015f Milletler, \u0130nsani Kalk\u0131nma Raporu (Oxford University Press, 2000 and 2002); James Petras and Henry Veltmeyer, Globalization Unmasked (London and New York: Zed Books, 2001), s. 24; Food and Agricultural Organization of the United Nations,The State of Food Insecurity in the World, 2003 (Rome, FOA, 2003). <\/div>\n

<\/p>\n

2. Bkn Dollars & Sense, Real World Macro (18th edition, Cambridge, Mass.: Dollars & Sense, 2001), Appendix 3; Duncan Green, Silent Revolution (London: Cassell, 1995), s. 91 ve Appendix A. <\/div>\n

<\/p>\n

3. Editors, Monthly Review, "The New Face of Capitalism," Monthly Review, Nisan 2002, 1-14. <\/div>\n

<\/p>\n

4. Stephen Roach, "Global: Do Imbalances Matter?," Morgan Stanley Global Economic Forum, www.morganstanley.com\/GEFdata\/digests\/latest-digest.html, 2 Eylül 2003. <\/div>\n

<\/p>\n

5. Editors, Monthly Review, "The New Face…" <\/div>\n

<\/p>\n

6. Gerçek faiz haddinin ekonomik büyüme oran\u0131ndan yüksek olmas\u0131 halinde, özel ve kamusal borçlar\u0131n gelirler ya da getirilerden (s\u0131f\u0131r ilksel mali denge varsay\u0131m\u0131yla) daha h\u0131zl\u0131 artma e\u011filimde olaca\u011f\u0131 ve bunun da sürekli artan borç-gelir oranlar\u0131na yolaçaca\u011f\u0131 do\u011frudur. Gerçek faiz oranlar\u0131yla ilgili veriler için bkn David Felix, "Asia and the Crisis of Financial Globalization," in Dean Baker, Gerald Epstein, and Robert Pollin (eds.), Globalization and Progressive Economic Policy (Cambridge University Press, 1998), pp. 163-196. <\/div>\n

<\/p>\n

7. Hyman P. Minsky, Stabilizing an Unstable Economy (New Haven and London: Yale University Press, 1986). <\/div>\n

<\/p>\n

8. Yeni liberalizm ve 1990’lardaki ABD geni\u015flemesi için bkn David Kotz, "Neoliberalism and the U.S. Economic Expansion of the 1990s," Monthly Review, April 2003, 15-33. ABD hane ve \u015firket borç istatistikleri için bkn Wynne Codley, "The U.S. Economy: A Changing Strategic Predicament," The Levy Economics Institute www.levy.org, 2003. ABD hisse senedi piyasas\u0131 de\u011ferlenme istatistikleri için bkn John Y. Campbell and Robert J. Shiller. "Valuation Ratios and the Long-Run Stock Market Outlook," Cowles Foundation Discussion Paper No. 1295, Yale University, 2001. <\/div>\n

<\/p>\n

9. Stephen Roach, "The Heavy Lifting of Global Rebalancing," Morgan Stanley Global Economic Forum, May 27, 2003. <\/div>\n

<\/p>\n

10. Bkn Martin Wolf, "The Rake’s Progress of the Dollar Comes under Threat," Financial Times, January 8, 2003. <\/div>\n

<\/p>\n

11. \u0130leri kapitalist ülkelerdeki kamu ve özel sektör borçlar\u0131ndaki mevcut patlama ve hiper enflasyon tehlikesi için bkn Joachim Fels, "Europe-All: Too Much Debt," Morgan Stanley Global Economic Forum, September 5, 2003; Tim Lee, "Inflation Is a Bigger Danger than Deflation," Financial Times, May 27, 2003; Martin Wolf, "The Fine Line between Deflation and Inflation," Financial Times, May 28, 2003. <\/div>\n

<\/p>\n

12. Stephen Roach, "Worldthink, Disequilbirum, and the Dollar," Morgan Stanley Global Economic Forum, May 12, 2003. <\/div>\n

<\/p>\n

13. Bkn Andy Xie, "Asia Pacific: The Ying-Yang World Reloaded," Morgan Stanley Global Economic Forum, June 2, 2003. <\/div>\n

<\/p>\n

14. Financial Times, June 4, 2003. <\/div>\n

<\/p>\n

15. Tekelci kapitalizmin stagnasyon e\u011filimi ve Keynesci politikalar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 için bkn Paul A. Baran and Paul M. Sweezy, Monopoly Capital (Monthly Review Press, 1966) and Harry Magdoff and Paul M. Sweezy, Stagnation and the Financial Explosion (Monthly Review Press, 1987). \u0130leri kapitalist ülkelerdeki emek ve sermaye aras\u0131ndaki de\u011fi\u015fen güçler dengesi, dünya çap\u0131nda karl\u0131l\u0131k dü\u015fü\u015fü ve birikim krizi için bkn Samuel Bowles, David M. Gordon, & Thomas E. Weisskopf, After the Waste Land (Armonk, N.Y.: M. E. Sharpe, Inc., 1990) and Philip Armstrong and Andrew Glyn, Capitalism since 1945 (Cambridge, Mass.: Basil Blackwell, 1991). <\/div>\n

<\/p>\n

16. Immanuel Wallerstein, Historical Capitalism with Capitalist Civilization (London: Verso, 1995). <\/div>\n

<\/p>\n

17. David Kotz, Revolution from Above (London and New York: Routledge, 1997). <\/div>\n

<\/p>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yeni Liberalizmden Sonra: \u0130mparatorluk mu, Sosyal Demokrasi mi, Sosyalizm mi? Minqi Li \/ \u015eubat 2004 1990-1992 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Çin’de politik tutuklu olan Minqi Li Kanada, Toronto’daki York Üniversitesi Politik Bilimler Bölümü’nde ekonomi politik e\u011fitimi veriyor. A\u015fa\u011f\u0131daki makale David Kotz, Robert Pollin, James Crotty, Gerald Epstein, Leo Panitch, Gregory Albo, Samuel Gindin, ve Patrick Bond’la yap\u0131lan […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-13","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-en-son"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}