{"id":113,"date":"2005-06-30T01:37:36","date_gmt":"2005-06-29T23:37:36","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2005\/06\/30\/tartsma-4-ocak-subat-2005-say-9\/"},"modified":"2005-06-30T01:37:36","modified_gmt":"2005-06-29T23:37:36","slug":"tartsma-4-ocak-subat-2005-say-9","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/tartsma-4-ocak-subat-2005-say-9\/","title":{"rendered":"Tart\u0131\u015fma-4 \/ Ocak-\u015eubat 2005 Say\u0131: 9"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>32 Minute, 24 Second <\/div>\n\n <\/div>

<\/p>\n

\n
\n
\u015eeyh Said Ayaklanmas\u0131 ve Unutulmamas\u0131 Gerekenler…
<\/strong>Orkun Y\u0131ld\u0131r\u0131m
yildirimorkun@yahoo.com
<\/strong>“Siz bizleri idam ederek öldürdü\u011fünüz zaman bilmelisiniz ki bir milleti öldüremezsiniz. Onlar\u0131n mücadelesinin önünü geçici olarak kesebilirsiniz, ancak dökece\u011finiz kan, özgürlük bayra\u011f\u0131n\u0131n rengini daha da netle\u015ftirecektir. Çok ya\u015fas\u0131n Kahramanlar… <\/div>\n

<\/p><\/blockquote>\n<\/div>\n

<\/em><\/p>\n

 <\/strong>\u015eeyh Said’in mahkemede idam karar\u0131n\u0131n aç\u0131klanmas\u0131ndan sonraki sözü.<\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

“Ey barbar ve kan dökücü zulümkarlar… Bilmelisiniz ki hakl\u0131 istemler, haks\u0131z kuvvetlerden daha güçlüdür. Biz dara\u011façlar\u0131na çekilirken, bedenimizde s\u0131cakkan oldu\u011fu müddetçe Kürdistan bayra\u011f\u0131 bizim elimizde olacakt\u0131r. Bedenimiz so\u011fumaya ba\u015flay\u0131p elimizden dü\u015fmek üzere oldu\u011funda da onu ard\u0131m\u0131zdakiler al\u0131r. O Ba\u011f\u0131ms\u0131z Kürdistan’\u0131n özgür rüzgâr\u0131nda dalgalanacakt\u0131r. Ya\u015fas\u0131n Kürt milleti, Ya\u015fas\u0131n Fedakâr Özgürlük Sava\u015fç\u0131lar\u0131. Kahrolsun Fa\u015fist Hüküm….” <\/em><\/div>\n

<\/p>\n

 <\/strong>Dr. Fuad’\u0131n as\u0131lmadan önce idam sehpas\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 son konu\u015fma. <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

\u015eeyh Said Ayaklanmas\u0131, Kürdistan Ulusal Kurtulu\u015f Mücadelesi içerisindeki önemi kadar bilinmeyenleriyle de çok tart\u0131\u015fma konusu olmu\u015f, bu konuda çok \u015fey söylenmesine ra\u011fmen vurgulanmas\u0131 gereken esas noktalar hep gözard\u0131 edilmi\u015ftir. Ya kötüleme ve yerme amaçl\u0131 devlet kaynakl\u0131 çarp\u0131tmalar, ya da kaba propaganda amaçl\u0131 abart\u0131lm\u0131\u015f devrimci yay\u0131nlar aras\u0131nda gerçeklere bir türlü ula\u015f\u0131lamam\u0131\u015f, ula\u015f\u0131lsa da do\u011fru dersler bir türlü ç\u0131kar\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu yaz\u0131n\u0131n amac\u0131, \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131 ile ilgili yeni bir tarihsel ara\u015ft\u0131rma yapmak de\u011fil, varolan ve kesinle\u015fen ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n sonuçlar\u0131 ile ilgili kendi bak\u0131\u015f aç\u0131m\u0131 ortaya koymak olacakt\u0131r.<\/div>\n

<\/p>\n

Her \u015feyden önce \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131 Kuzey Kürdistan’daki ne ilk ne de son ayaklanmad\u0131r. \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131 Kürdistan Ulusal Kurtulu\u015f Mücadelesi’nin bir parças\u0131 olarak görülmeli, dolay\u0131s\u0131yla bu olay\u0131 incelerken ve gerekli dersleri ç\u0131kart\u0131rken sorunu tüm boyutlar\u0131yla, bütünlüklü bir bak\u0131\u015fla ele alabilmeliyiz. Bir kere Kürdistan 4 devlet taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f ve i\u015fgal kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131larak Kürdistan sömürgele\u015ftirilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla Kürdistan’\u0131n kurtulu\u015fundan bahsetti\u011fimiz zaman bütünün yani dört parçan\u0131n kurtulu\u015fundan bahsetti\u011fimizi unutmamak gerekir. Birçoklar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi bulundu\u011fumuz parçay\u0131 Kürdistan diye adland\u0131rman\u0131n basit bir yan\u0131lg\u0131 oldu\u011fu dü\u015fünülmemelidir. Zira bu hatal\u0131 sonuca iki temel görü\u015ften yola ç\u0131k\u0131larak gelinmektedir. Birincisi <\/strong>parça-bütün ili\u015fkisinin yanl\u0131\u015f kurulmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Bir parçan\u0131n kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n ve k\u0131smi ç\u0131karlar\u0131n\u0131n bütünün ç\u0131karlar\u0131ym\u0131\u015f gibi sunulmas\u0131, bir parçan\u0131n k\u0131smi ç\u0131karlar\u0131 için di\u011fer parçalar\u0131 feda etme ve bütünün genel ç\u0131kar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131 halinde dahi parçan\u0131n ç\u0131karlar\u0131n\u0131 savunmakt\u0131r. Bu ayn\u0131 zamanda parçalardaki hareketler aras\u0131ndaki birlik, e\u015fgüdüm ve koordinasyonu da bozan bir etki yaratmaktad\u0131r. \u0130kincisi<\/strong> ise dörde bölünen Kürdistan’\u0131n emperyalistlerce çizilen s\u0131n\u0131rlar\u0131 esas al\u0131narak kurtulu\u015f teorileri yap\u0131lmaya kalk\u0131\u015f\u0131lmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Varolan s\u0131n\u0131rlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeden Kürdistan sorunu çözülemez. Ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na Kürdistan sorunu dört ülkenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi anlam\u0131na gelmektedir. Bir parçan\u0131n k\u0131smi kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesinde belki bir sorun yok ama bunu bütünün ç\u0131kar\u0131naym\u0131\u015f gibi sunarak varolan statükoyu yani s\u0131n\u0131rlar\u0131 kutsayan bir anlay\u0131\u015f\u0131 kendi saflar\u0131m\u0131zda mahkûm edebilmek bu aç\u0131dan önemlidir. <\/div>\n

<\/p>\n

Kürdistan toplumunun o zamanki sosyal yap\u0131s\u0131 do\u011fru tahlil edildi\u011finde, ulusal taleplerin toplumun kendini ifade etme biçimi olan geleneksel dini motiflerle önümüze geldi\u011fini gözard\u0131 etmemeliyiz. Ayr\u0131ca \u015eeyhlik kurumunu bugün durdu\u011fumuz yerden bakarak de\u011fil, o zamanda ve o ko\u015fullarda anlam\u0131n\u0131 kavrayarak de\u011ferlendirmemiz gerekmektedir. Örne\u011fin Kürtçe e\u011fitimin verildi\u011fi ve Kürdistan’da ayd\u0131nlanman\u0131n ve ulusalc\u0131 duygular\u0131n medreseler ve \u015feyhlik kurumu ile yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 görmeden yüzeysel bir gericilik söylemi tutturmak ve o ko\u015fullarda oynad\u0131\u011f\u0131 ilerici rolü görmemek, e\u011fer bilinçli bir \u015fekilde dü\u015fman saflar\u0131na kan ta\u015f\u0131mak de\u011filse, en hafif deyimiyle safl\u0131k olacakt\u0131r.<\/div>\n

<\/p>\n

Bir kere Kürdistan 4 parçaya bölünmü\u015f ve 4 devlet taraf\u0131ndan sömürgele\u015ftirilmi\u015f bir ülkedir. Her ne kadar çizilen s\u0131n\u0131rlar Kürdistan co\u011frafyas\u0131n\u0131 ay\u0131rsa da, Kürt ulusu tarihte ço\u011fu zaman beraber hareket etme e\u011filimini ve aidiyet hissini bugüne kadar canl\u0131 bir \u015fekilde göstermi\u015ftir. Bir parçada meydana gelen ulusal bir talep ya da bir ba\u015fkald\u0131r\u0131n\u0131n, di\u011fer parçalarda da yank\u0131s\u0131n\u0131 bulmas\u0131 bu gerçe\u011fi aç\u0131kça göstermektedir. Bu nedenle \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131n\u0131 de\u011ferlendirirken her dört parçadaki ba\u015fkald\u0131r\u0131lar ve geli\u015fmeleri gözard\u0131 etmemeli, birbirleriyle kurduklar\u0131 ili\u015fkileri dikkatlice incelemeli, birbirlerini nas\u0131l tetikledikleri ve bir parçada meydana gelen geli\u015fmelerin, di\u011fer parçalarda nas\u0131l bir hava olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 do\u011fru tahlil edebilmeliyiz. Ancak böyle bütünlüklü bir tablo ile resmin tamam\u0131n\u0131 görebilir ve gerekli dersleri do\u011fru bir \u015fekilde ç\u0131karabiliriz. <\/div>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Ayaklanmada Azadi (Kürt \u0130stiklal Cemiyeti)’nin Rolü… <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eeyh Said Ayaklanmas\u0131, tarihte her ne kadar önderinin ismiyle an\u0131lsa da, ayaklanman\u0131n arkas\u0131ndaki organizasyon ve örgütlü faaliyet atlanarak kapsaml\u0131 ve do\u011fru bir analiz yapmak mümkün olmayacakt\u0131r. Ayaklanman\u0131n arkas\u0131ndaki Azadi<\/strong> örgütü (Kürt \u0130stiklal Cemiyeti)<\/em><\/strong> hakk\u0131nda bugünde elimizde pek fazla bilgi bulunmamaktad\u0131r. Bu durum hem TC’nin bu konudaki bilinçli geçmi\u015finden koparma politikas\u0131 ile hem de Azadi örgütünün yaz\u0131l\u0131 materyallerinin pek olmamas\u0131 ile aç\u0131klanabilir. \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131n\u0131n mahkeme tutanaklar\u0131na TBMM ar\u015fivinden ula\u015f\u0131labilirken, Azadi örgütünün önder kadrolar\u0131n\u0131n yarg\u0131land\u0131\u011f\u0131 ve idam edildikleri Bitlis davas\u0131n\u0131n mahkeme tutanaklar\u0131n\u0131n özel bir kararla MGK özel ar\u015fivine kapat\u0131larak ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n engellendi\u011fini görmekteyiz. Bununla TC birkaç \u015fey amaçlam\u0131\u015ft\u0131r. Birincisi<\/strong> bu mahkemelerde Azadi örgütü ad\u0131na ciddi bir siyasi savunma yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, amaç ve hedeflerin çok net tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 konusunda güçlü bulgular vard\u0131r ve TC böyle bir geçmi\u015fin Kürtlere ve Kürdistan davas\u0131na kan ve deneyim ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 istememektedir. \u0130kincisi<\/strong> ise, \u0130ttihat ve Terakki ile ba\u015flayan, Cumhuriyetin ilan\u0131yla birlikte ete kemi\u011fe bürünen devletin resmi ideolojisi, tek devlet, tek ulus, tek \u015fef anlay\u0131\u015f\u0131 idi. Böyle bir ideolojik tercih içinde Kürtlerin yeri olamazd\u0131. 1925 ayaklanmas\u0131 da, devlet taraf\u0131ndan ancak bu perspektif içinde de\u011ferlendirilecekti. TC’nin kulland\u0131\u011f\u0131 resmi litaratürde Kürt ayaklanmalar\u0131 gibi bir kavram bulunmamakta, \u015eeyh Said isyan\u0131nda oldu\u011fu gibi ya gerici-feodal çevreler<\/em><\/strong> ya da bir avuç e\u015fk\u0131ya<\/em><\/strong> olarak isimlendirilmekteydi. Dolay\u0131s\u0131yla TC’nin Bitlis mahkeme tutanaklar\u0131n\u0131 özel bir gayretle gözlerden uzak tutmas\u0131, ayaklanman\u0131n Kürt ve Kürdistan karakterinin gözlerden uzak tutulmaya çal\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 çabas\u0131d\u0131r ki, bu aç\u0131dan \u015fa\u015f\u0131lacak bir durum de\u011fildir. <\/div>\n

<\/p>\n

Azadi(Kürt \u0130stiklal Cemiyeti)<\/em><\/strong> örgütünün 1922 y\u0131l\u0131nda Erzurum’da, Miralay Cibranl\u0131 Halid Bey, Yusuf Ziya Bey, Doktor Fuad Bey, Tayip Ali Bey, Kemal Fevzi Bey ve Cemil Pa\u015fazade’nin önderli\u011finde kuruldu\u011fu san\u0131l\u0131yor. Kürdistan’\u0131n birçok \u015fehrinde \u015fubeler kurarak örgütlenmeye çal\u0131\u015fan Azadi<\/strong>’nin hedefinin silahl\u0131 bir ayaklanma ile Kürdistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilan edilmesi, hedef kitlesinin de esas olarak Kürt ayd\u0131nlar\u0131, yurtseverleri, \u015feyhleri ve a\u015firet reisleri oldu\u011fu bilinmektedir. Örgütün illegal olarak dar kadro biçiminde örgütlendi\u011fi dü\u015fünülüyor. Haz\u0131rlanan programlar\u0131nda Kemalist Cumhuriyetin kurulmadan ve kurulu\u015fun ilk dönemlerinde Kürt halk\u0131n\u0131n hakl\u0131 talepleri üzerinde var\u0131lan mutabakat\u0131 kabul etmedi\u011fi ve bu yüzden de bir ayaklanmaya kalk\u0131\u015fman\u0131n zorunlu hale geldi\u011fi<\/em><\/strong> ifade edilmektedir. Bunun için Milletler Cemiyetinin Kürtler ile ilgili daha önce verilen haklar\u0131n\u0131n hat\u0131rlat\u0131lmas\u0131 ve ülke içinde de askeri haz\u0131rl\u0131klara ba\u015flan\u0131lmas\u0131<\/em><\/strong> Azadi örgütünün program\u0131n\u0131n bilinen k\u0131s\u0131mlar\u0131ndand\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

Azadi örgütü çal\u0131\u015fmalar\u0131na özellikle askeriye içindeki Kürt subaylar\u0131 kazanarak devam etmekteydi. Birçok Kürt subay Azadi örgütünün üyesi olmu\u015f, a\u015firetler, ayd\u0131nlar ve \u015feyhlerin birço\u011funun deste\u011fi sa\u011flanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Bütün bu çal\u0131\u015fmalar çok gizli bir \u015fekilde sürmekte ve TC’nin dikkatini çekmeyecek tarzda gizlilik içinde hareket edilmekteydi.<\/div>\n

<\/p>\n

1924 y\u0131l\u0131nda 7. Kolorduya ba\u011fl\u0131 bir birlik Ermeni ve Nasturilerin silahlar\u0131n\u0131 toplamak için Hakkâri’ye konu\u015fland\u0131r\u0131ld\u0131. Bu birli\u011fin ba\u015f\u0131ndaki Kürt subaylar Azadi örgütü üyesi olan Binba\u015f\u0131 \u0130hsan Nuri, Yüzba\u015f\u0131 Tevfik Cemil, Yüzba\u015f\u0131 Hur\u015fid, Yüzba\u015f\u0131 Rasim ve Mulaz\u0131m R\u0131za idiler. Azadi önderlerinden Yusuf Ziya Bey’in, karde\u015fi Mulaz\u0131m R\u0131za’ya çekti\u011fi telgraf\u0131 yanl\u0131\u015f anlayarak bir ayaklanman\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Azadi’nin kendilerine ayaklanma talimat\u0131 ilettiklerini dü\u015fünen Binba\u015f\u0131 \u0130hsan Nuri ve arkada\u015flar\u0131 3–4 Eylül 1924’te birliklerindeki Türk bayra\u011f\u0131n\u0131 indirip Kürt bayra\u011f\u0131n\u0131 çekerek Beytü\u015f\u015febap’ta ayakland\u0131lar. Di\u011fer yerlerde beklenen hareketlilik ve deste\u011fi göremeyen birlik, bir kaç günlük TC ile yap\u0131lan sava\u015ftan sonra s\u0131n\u0131r\u0131 geçerek Güney Kürdistan’a geçti ve \u0130ngilizlere siyasi s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 olarak ba\u015fvurdular. 4 Kürt komutan\u0131n iste\u011fi üzerine \u0130ngiltere, komutanlar\u0131 Simko’nun yan\u0131na götürdü. Komutanlar\u0131n amac\u0131 ba\u015flayacak olan isyana Simko ile beraber destek vermek ve Simko’yu harekete geçirmekti. Ancak ayaklanman\u0131n sonuna kadar kendi bildi\u011finden ba\u015fka bir do\u011fru kabul etmeyen ve dinlemeyen Simko’yu ikna etmeleri mümkün olmayacakt\u0131.<\/div>\n

<\/p>\n

TC bütün bu geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda korkuya kap\u0131larak geni\u015f bir istihbarat faaliyetine giri\u015fti. Tehlikenin fark\u0131na vararak Yusuf Ziya Beyi ve Erzurum’da Cibranl\u0131 Halid Beyi tutuklad\u0131 ve Azadi örgütünün üye defteri ve bütün dokümanlar\u0131na ula\u015ft\u0131. <\/div>\n

<\/p>\n

“1 \u015eubat 1925 tarihinde Azadi örgütünün bütün ileri gelenlerinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131k 300 ki\u015fi Çan da\u011f\u0131nda üç gün süren bir toplant\u0131 gerçekle\u015ftirdiler. Örgütün önderlerinin tutuklanmas\u0131 herkeste bir moral bozuklu\u011fu ve gev\u015feklik yaratm\u0131\u015ft\u0131. Kongreye delege olarak kat\u0131lan \u015eeyh Said Kongrenin havas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiren bir konu\u015fma yapt\u0131. <\/div>\n

<\/p>\n

<\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

“Sayg\u0131de\u011fer ayd\u0131nlar, milis komutanlar\u0131, a\u015firet liderleri, siz bu gev\u015fekli\u011finizle tamamen göz önündesiniz. Türkler bizim her hareketimizi ad\u0131m ad\u0131m ve her birimizi izlemektedir… Türkleri de\u011fil siz kendinizi kand\u0131r\u0131yorsunuz. E\u011fer biz bu gev\u015feklikle hareket edersek, hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na Türkler de\u011fil biz u\u011frayaca\u011f\u0131z. Bunlar Ermeni çocuk ve kad\u0131nlar\u0131n\u0131 nas\u0131l Mehmetçi\u011fin süngüsünden geçirerek katlettilerse, bize de ayn\u0131s\u0131n\u0131 yapacaklar\u0131ndan emin olunuz. Peki, siz bu insafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n Kürt milletinin de ba\u015f\u0131na gelmesini mi istiyorsunuz. Kald\u0131 ki kurucumuz Cibranl\u0131 Halid ve Yusuf Ziya’y\u0131 \u015fu anda tutuklam\u0131\u015f ve Mo\u011fol tarz\u0131nda asacaklard\u0131r. E\u011fer bu yap\u0131lmak istenenler kar\u015f\u0131s\u0131nda kay\u0131ts\u0131z kal\u0131p davam\u0131zdan uzak ya da gev\u015fek durursak millete ve tarihe verecek ne cevab\u0131m\u0131z kal\u0131r ki? Ne kadar yi\u011fit sava\u015fç\u0131 varsa çocuktan süvarisine kadar 4 y\u0131l Rusya’ya kar\u015f\u0131 can siperane sava\u015ft\u0131n\u0131z. Peki, bugün neden namus ve \u015ferefinizi korumak için ayn\u0131, hatta daha fazla çabay\u0131 sarfetmeyi göze alam\u0131yorsunuz? \u0130çinizde ben en ya\u015fl\u0131n\u0131z\u0131m. Ya\u015f\u0131m 70’i geçmi\u015f ve elimde tespih. Elimdeki tespihi de atm\u0131\u015f tüfe\u011fe sar\u0131lm\u0131\u015f\u0131m. Mal, mülk, ev ve çocuklar\u0131m sizinkinden daha fazlad\u0131r. Milletimin haklar\u0131 için ben tümünü feda etmeye haz\u0131r\u0131m. Ehmede Xani’nin de aç\u0131klad\u0131\u011f\u0131 üzere “Sava\u015fs\u0131z ve bedelsiz, kah\u0131rs\u0131z ve çabas\u0131z ba\u015far\u0131y\u0131 tasavvur bile etmeyiniz. Bu nedenle kalem ve k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131z\u0131 birlikte kullan\u0131n\u0131z…” <\/em><\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

En iyisi biz atlar\u0131m\u0131za binelim. S\u0131rt\u0131m\u0131zda silah ve erza\u011f\u0131m\u0131z, sava\u015fs\u0131z ve bedelsiz, kah\u0131rs\u0131z ve çabas\u0131z ba\u015far\u0131y\u0131 tasavvur bile etmeyelim. <\/em><\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

En sevdiklerimizi, en gözde de\u011ferlerimizin ba\u015f\u0131na mi\u011fferler, ellerine silahlar tutu\u015ftural\u0131m ve cepheye gönderelim. <\/em><\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Ceviz a\u011façlar\u0131n\u0131 sallar gibi bu i\u015fe de co\u015fkuyla ko\u015fun ve devleti öyle sallay\u0131n. … <\/em><\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Her alanda Dilan ve Gowenda gider gibi co\u015fkunuz ve her ölüm bile size \u015feker gibi tatl\u0131 olmal\u0131.” <\/em><\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Çan Da\u011f\u0131ndaki kongrede al\u0131nan kararlar: <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

<\/div>\n

<\/p>\n

\n
    \n
      \n
    • Merkez komite d\u0131\u015f\u0131nda ayr\u0131ca ona ba\u011fl\u0131 askeri faaliyeti yürütecek komitenin olu\u015fmas\u0131, <\/strong><\/li>\n
    • A\u015firetler aras\u0131nda birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131, bar\u0131\u015f\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve mücadele azminin geli\u015ftirilmesi, <\/strong><\/li>\n
    • \u015eeyh Said’in halk\u0131 uyarmas\u0131 ve ülkede dola\u015fabilmesi için haz\u0131rl\u0131klar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 .” <\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/ul>\n<\/div>\n
      \n
      (Hasan Hi\u015fyar Serdî, Görü\u015f ve An\u0131lar\u0131m, \u0130stanbul 1994, Med Yay\u0131nlar\u0131)<\/div>\n

      <\/p>\n

      Görüldü\u011fü gibi örgütün kurulu\u015funda \u015eeyh Said ismine rastlanmamakta, ama 1925 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan örgütün ilk kongresinde üye ve delege olarak \u015eeyh Said ismini görmekteyiz. Azadi önderlerinin zamans\u0131z tutuklanmas\u0131ndan sonra \u015eeyh Said çal\u0131\u015fmalar\u0131n ba\u015f\u0131na geçmek zorunda kal\u0131r ve haz\u0131rl\u0131klara devam etme karar\u0131 al\u0131n\u0131r. Örgütün bu ilk kongresinde ise Kürdistan’da silahl\u0131 bir ayaklanmay\u0131 ba\u015flatmak için gerekli haz\u0131rl\u0131klar\u0131 ve planlamalar\u0131 yapacak, ili\u015fkileri kuracak komisyonlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131na karar verildi\u011fi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ortakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktalardan biridir. Bu kongreden sonra çal\u0131\u015fmalar h\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, M. Kemal muhalifleriyle görü\u015fülmü\u015f, Mahmud Berzenci ve Simko yard\u0131m\u0131yla a\u015firetler silahland\u0131r\u0131lmaya çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n

      <\/p>\n

      Ayaklanma Ba\u015fl\u0131yor… <\/strong><\/div>\n

      <\/p>\n

      Güney Kürdistan’da Barzaniler 1923 y\u0131l\u0131na kadar aral\u0131ks\u0131z \u0130ngilizlere ve Araplara kar\u015f\u0131 sava\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Direni\u015ften dolay\u0131 Barzan bölgesi harabeye dönmü\u015f, halk yorgun dü\u015fmü\u015ftü. 1930 y\u0131l\u0131na kadar herhangi bir ayaklanmaya kat\u0131lmad\u0131lar. Bu arada Mahmut Berzenci Güney Kürdistan’da 1922 y\u0131l\u0131nda tekrar ayaklanm\u0131\u015f ve Kürdistan Krall\u0131\u011f\u0131’n\u0131 tekrar ilan etmi\u015fti. \u0130ngilizlerin yo\u011fun sald\u0131r\u0131lar\u0131na da 1930 y\u0131l\u0131na kadar kar\u015f\u0131 koymu\u015ftu. Do\u011fu Kürdistan’da ise R\u0131za \u015fah iktidar\u0131, Simko ile ba\u015f edememi\u015f ve Kürt bölgesine Simko’yu vali tayin ederek k\u0131smi bir özerklik vermi\u015fti. Bu durum 1930’lara kadar devam etmi\u015fti. Görüldü\u011fü gibi \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131 ba\u015flamadan önce di\u011fer parçalarda ulusal ba\u015fkald\u0131r\u0131lar olmakta ve bunun yaratt\u0131\u011f\u0131 hava Kuzeydeki Kürt ulusal dinamiklerini de etkilemekte ve harekete geçirmekteydi. Zaten 1921 y\u0131l\u0131ndaki Koçgiri ayaklanmas\u0131 da s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve etkilerini hala hissettirmekteydi. \u0130\u015fte böyle uygun bir hava ve ortamda Azadi örgütünün çal\u0131\u015fmalar\u0131 yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f, çal\u0131\u015fmalara ilgi ve destek artmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. <\/div>\n

      <\/p>\n

      \u015eeyh Said bir yandan o\u011flunu a\u015firet reislerine göndererek destek aramakta, bir yandan da kendisi köy köy gezerek propaganda yapmaktayd\u0131. Bu gezilerinden birinde Piran’da oturan karde\u015fi Abdurrahim’in evine adamlar\u0131yla birlikte misafir olur. Tam bu s\u0131rada Piran’a gelen bir jandarma müfrezesi \u015eeyh Said’in adamlar\u0131ndan birkaç\u0131n\u0131 tutuklamak ister. \u015eeyh Said’in adamlar\u0131 ile jandarmalar aras\u0131nda ç\u0131kan çat\u0131\u015fma sonucu jandarmalar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 öldürülür ve geri kalanlar esir edilirler. 11 \u015eubat 1925 y\u0131l\u0131nda gerçekle\u015fen bu olay ayn\u0131 zamanda ayaklanman\u0131n yeterince haz\u0131rl\u0131k yap\u0131lmadan ba\u015flamas\u0131na neden olur. Bu olay\u0131n hemen ard\u0131ndan \u015eeyh Said ve hareketin di\u011fer ileri gelenleri Darahane’de bulu\u015farak cepheleri düzenlediler. <\/div>\n

      <\/p>\n

      Palo-Harput cephesi<\/strong>, \u015eeyh \u015eerif komutas\u0131nda 18 bin Kürt milisi<\/div>\n

      <\/p>\n

      Varto Cephesi<\/strong>, Baba bey, Melikanl\u0131 Abdullah bey, \u015eeyh Said’in o\u011flu Ali R\u0131za efendi, Xelilê Xeto komutas\u0131nda 12 bin Kürt milisi<\/div>\n

      <\/p>\n

      Diyarbak\u0131r cephesi<\/strong>, Liceli Hakk\u0131 bey ve Emerê Faro komutas\u0131nda 20 bin Kürt milisi<\/div>\n

      <\/p>\n

      Bak\u0131r Maden cephesi<\/strong>, \u015eeyh Said’in karde\u015fi \u015eeyh Abdurrahim komutas\u0131nda 10 bin Kürt milisi<\/div>\n

      <\/p>\n

      Silvan cephesi<\/strong>, \u015eeyh \u015eemsettin ve Silif a\u015fireti lideri \u015eeyh Dodan komutas\u0131nda 10 bin Kürt milisi <\/div>\n

      <\/p>\n

      Ayaklanma ba\u015flad\u0131ktan sonra çok geni\u015f bir alana yay\u0131l\u0131r. Birçok alan dü\u015fmandan kurtar\u0131l\u0131r. Genç ili ele geçirilir ve buradaki vali ve di\u011fer hükümet yetkilileri tutuklan\u0131r. Bundan sonra \u015eeyh Sait’e ola\u011fanüstü yetkiler veren bir yasa yay\u0131nlan\u0131r. "Bu yasaya göre Genç \u015fehri, Kürdistan’\u0131n geçici ba\u015fkenti ilan edildi; her Kürt inanç u\u011fruna mücadele veren ki\u015fi oldu; laik ve dini iktidar\u0131n bütünü \u015eeyh Said’in eline geçti; toplanan vergiler ve tutsaklar Genç \u015fehrine gönderilmeye ba\u015fland\u0131. Ayaklanmac\u0131lar bir ça\u011fr\u0131 da yay\u0131nlad\u0131lar; a\u011f\u0131r ve menfur ö\u015für vergisinin ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan ettiler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k halk, ayaklanmac\u0131lara besin maddesi temin etmeye ça\u011fr\u0131ld\u0131. Bu önemli giri\u015fim, büyük bir bölümü silah elde Türk yöneticilerin bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 ç\u0131kan geni\u015f köylü kitleleri aras\u0131nda ate\u015fli destek buldu."<\/em><\/strong> (Celile Celil, M.S. Lazarev, O. \u0130. Jaganina, M. A. Gasaratyan, \u015e. H. M\u0131hoyan Yeni ve Yak\u0131n Ça\u011fda Kürt Siyaset Tarihi\/ syf: 152) <\/div>\n

      <\/p>\n

      Birçok alan kurtar\u0131ld\u0131ktan sonra \u015eeyh Said adamlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131 Bitlis’te tutuklu bulunan Azadi önderlerinin kurtar\u0131lmas\u0131 için yollar. Ama TC bunu anlar anlamaz Mart 1925’te Azadi önderlerini göstermelik bir \u015fekilde yarg\u0131layarak idam etti. Bundan sonra \u015eeyh Said kuvvetleri esas hedef olan Diyarbak\u0131r üzerine yürüdü. \u015eeyh Said onbinlerce adam\u0131 ile Diyarbak\u0131r’\u0131 ku\u015fatt\u0131 ve büyük bir sald\u0131r\u0131ya giri\u015fti. Diyarbak\u0131r’\u0131 ku\u015fatmalar\u0131na ra\u011fmen dü\u015füremediler ve 27 Mart 1925 y\u0131l\u0131nda geri çekilmeye ba\u015flad\u0131lar. Genç, Lice ve Çapakçur üçgenine çekilen \u015eeyh Said kuvvetleri küçük gruplara ayr\u0131larak gerilla sava\u015f\u0131na ba\u015flad\u0131lar. Cibranl\u0131 a\u015firetinin ileri gelenlerinden Kas\u0131m Bey’in ihbar\u0131 üzerine 14 Nisan 1925 y\u0131l\u0131nda \u015eeyh Said, Mu\u015f’un kuzeyinde Murat nehrini geçmeye çal\u0131\u015f\u0131rken yakalan\u0131r.<\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      TC’nin Ayaklanmaya Kar\u015f\u0131 Tutumu… <\/strong><\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eeyh Said \u0130syan\u0131’ndan bir y\u0131l önce kabul edilen 1924 Anayasas\u0131’n\u0131n 88.maddesi; “Türkiye ahalisine din ve \u0131rk fark\u0131 olmaks\u0131z\u0131n vatanda\u015fl\u0131k itibariyle Türk \u0131tlak olunur”<\/em><\/strong> hükmünü getirmi\u015fti. Tek ulus yaratmak amac\u0131yla getirilen bu madde, Kürt ulusunu ve di\u011fer etnik az\u0131nl\u0131klar\u0131 yok sayan TC’nin gerçek yüzünün aç\u0131kca ortaya ç\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Di\u011fer etnik unsurlar Türk potas\u0131 içinde eritilip tek ulus, yani Türk ulusu yarat\u0131lacakt\u0131. Kürtlerin bu anayasa ile haklar\u0131n\u0131 anla\u015farak ve konu\u015farak alabileceklerine ili\u015fkin bütün umutlar\u0131n\u0131n söndü\u011fü, M. Kemal taraf\u0131ndan verilen vaadlerin pis bir siyasetin parças\u0131 oldu\u011funu anlad\u0131klar\u0131 bir dönem oldu. Kurtulu\u015fun zora dayal\u0131 olarak silahla olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda hemen herkes hemfikirdi.<\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      Mart ay\u0131n\u0131n sonlar\u0131na kadar, ayaklanma genel hatlar\u0131yla Kürtlerin lehine gitmi\u015ftir. 23 \u015eubatta s\u0131k\u0131yönetim ilan edilir. M. Kemal Ba\u015fbakan Fethi Okyar’\u0131 istifa ettirerek, yerine 2 Martta \u0130smet \u0130nönü’yü getirir. Bir kaç gün içinde hükümete geni\u015f yetkiler tan\u0131yan Takrir-i Sükûn Kanunu ç\u0131kar\u0131l\u0131r. Her ne kadar bu kanun \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131n\u0131 bast\u0131rmak için ç\u0131kar\u0131lm\u0131\u015fsa da, muhalifleri ve solcular\u0131 da sindirmek için kullan\u0131lm\u0131\u015f, yüzlerce ki\u015fi tutuklanm\u0131\u015f ve birçok gazete ve derginin yay\u0131n\u0131 durdurulmu\u015ftur. <\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      Ba\u011fdat’a giden demiryolunu kullanmak için Frans\u0131zlardan özel izinle 35-50 bin civar\u0131nda jandarma ve özel birlikler bölgeye sevk edilirler. Bölgeye hava bombard\u0131manlar\u0131 yap\u0131l\u0131r. Baz\u0131 a\u015firetler ile i\u015fbirli\u011fi yap\u0131l\u0131r. Binlerce insan katledilir, binlerce ev ve köy yak\u0131l\u0131r. \u0130stiklal Mahkemeleri kurulur. Bu mahkemelerin özellikleri \u015fudur: Kararlar tek celsede verilecek, san\u0131klar\u0131n avukat tutma ve temyiz isteme haklar\u0131 olmayacak ve karar an\u0131nda infaz edilebilecekti. \u015eahit ve soru\u015fturmalar\u0131n geni\u015fletilmesine yer verilmeyecek, mahkeme idam da dahil her türlü cezay\u0131 verme tasarrufuna sahip olacakt\u0131. \u0130stiklal mahkemelerinde binlerce insan idam edilir. 4 Eylül 1925 y\u0131l\u0131nda \u015eeyh Said ve 47 önder bu mahkemelerde yarg\u0131lanarak idam edilirler.<\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      Türk devleti, siyasal kadrolar ile resmi ideolojinin yarat\u0131c\u0131s\u0131 kurum ve ki\u015filer, bir koro halinde 1925 direni\u015fini “Cumhuriyete yönelik irticai bir ayaklanma” <\/strong>olarak nitelendirmi\u015flerdir. \u015eeyh Said ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n idam\u0131na karar veren Diyarbak\u0131r’daki \u015eark \u0130stiklal Mahkemesi Ba\u015fkan\u0131’n\u0131n karar konu\u015fmas\u0131 ise, bu aç\u0131dan bir itiraf\u0131n belgesi gibidir.<\/div>\n

      <\/p>\n

      <\/strong><\/div>\n

      <\/p>\n

      “Kiminiz hasis ç\u0131karlar\u0131n\u0131za bir zümreyi alet, kiminiz yabanc\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131n\u0131 ve siyasi harisleri rehber ederek hepiniz bir noktaya yani Ba\u011f\u0131ms\u0131z Kürdistan te\u015fkiline do\u011fru yürüdünüz. Senelerden beri dü\u015fündü\u011fünüz ve tertipledi\u011finiz genel ayaklanmay\u0131 yaparak bu bölgeyi ate\u015f içinde b\u0131rakt\u0131n\u0131z. Cumhuriyet hükümetinin kesin hareketi, Cumhuriyet ordusunun öldürücü darbeleri ile irtican\u0131z ve ayaklanman\u0131z derhal yok edildi ve hepiniz yakalanarak hesap vermek üzere adalet huzuruna ç\u0131kar\u0131ld\u0131n\u0131z. Herkes bilmelidir ki, genç Cumhuriyet hükümeti k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131k ve irtica, her türlü lanetli faaliyetlere kesin surette göz yummayaca\u011f\u0131 gibi, hatta kesin tedbirleri sayesinde bu gibi e\u015fk\u0131ya hareketlerine yol vermeyecektir. Senelerden beri \u015feyhlerin, a\u011falar\u0131n, beylerin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda sömürülen, eriyen, inleyen bu bölgenin zavall\u0131 halk\u0131 art\u0131k sizin k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan ve kötülü\u011fünüzden kurtularak Cumhuriyetimizin verimli ilerleme ve saadet vaad eden yollar\u0131nda yürüyerek refah ve saadet içinde ya\u015fayacakt\u0131r.<\/em><\/strong>(E. Aybars, \u0130stiklal Mahkemeleri, Dokuz Eylül Üniversitesi yay\u0131nlar\u0131 1988, s.325-326)<\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eeyh Said Ayaklanmas\u0131 ve D\u0131\u015f Destek Söylemleri… <\/strong><\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      TC resmi tezinde, bu ayaklanmay\u0131 gerici bir ayaklanma olarak göstermeye çal\u0131\u015fmakla birlikte, tam ayaklanman\u0131n oldu\u011fu s\u0131ralarda süren Musul görü\u015fmeleri sebebiyle bu ayaklanmay\u0131 \u0130ngilizlerle ili\u015fkilendirerek Musul görü\u015fmelerinde bir avantaj sa\u011flamaya çal\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130talya Anadolu’yu kendisi terk etmi\u015f, Frans\u0131zlarla ili\u015fkiler iyi duruma getirilmi\u015f, \u0130zmir \u0130ktisat Kongresi ile \u0130ngiltere ba\u015fta olmak üzere Bat\u0131 ile temel çeli\u015fkiler giderilmi\u015f ve geriye bir tek \u0130ngiltere ile Musul problemi kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngilizlerin ve di\u011fer d\u0131\u015f güçlerin Kürt güçlerine b\u0131rak\u0131n siyasi ve askeri destek vermesini, en az\u0131ndan dü\u015fmanlar\u0131na yani TC’ye yard\u0131m etmemeleri bile ayaklanman\u0131n kaderini de\u011fi\u015ftirecek bir durum yaratabilirdi. Zira Diyarbak\u0131r’\u0131n ku\u015fat\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda ve Diyarbak\u0131r’a giden bütün yollar\u0131n \u015eeyh Said kuvvetlerince tutulmas\u0131 yüzünden bu bölgeye ula\u015famayan TC, Frans\u0131zlar\u0131n denetiminde olan ve Suriye’den geçen ve do\u011fuya giden tek tren hatt\u0131 olan güney demiryolunu kullanarak büyük miktarda asker ve silahlar\u0131n\u0131 Frans\u0131zlar\u0131n izniyle ayaklanma alan\u0131na geçirdi. Hatta Fransa ile \u0130ngiltere aras\u0131nda varolan antla\u015fma gere\u011fi, bu tür asker kayd\u0131rmalara \u0130ngilizlerin onay vermesi gerekmekteydi. \u0130ngilizler Musul bunal\u0131m\u0131na ra\u011fmen bu onay\u0131 vermi\u015flerdir. Kald\u0131 ki Musul asl\u0131nda Lozan’da kaybedildi\u011fi için \u0130ngilizler çok rahatt\u0131r. Musul ve Kerkük meselesinde Lozan’da antla\u015fma sa\u011flanamamas\u0131 durumunda ikili görü\u015fmeler ile sorunun çözülmeye çal\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, yine olmazsa sorunun Cemiyet-i Akvam’a (Birle\u015fmi\u015f Milletler) getirilmesinde anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130ngiltere ikili görü\u015fmelerde meseleyi erteleyerek ve uzla\u015fmaz bir tutum tak\u0131narak çözümü Cemiyet-i Akvam’a b\u0131rakmaya çal\u0131\u015fmaktayd\u0131, zira \u0130ngiltere Cemiyet-i Akvam’\u0131n kurucu üyesi olmas\u0131na ra\u011fmen, o zamanlar TC devleti üye bile de\u011fildi. Böyle bir ortamda Cemiyet-i Akvam’dan \u0130ngiltere’nin aleyhine bir karar\u0131n ç\u0131kmas\u0131n\u0131n mümkün olmad\u0131\u011f\u0131 dü\u015fünülünce, \u0130ngilizlerin Musul ve Kerkük için bu ayaklanmay\u0131 ç\u0131kartt\u0131klar\u0131 sav\u0131 kolayca çürütülebilmektedir. <\/div>\n

      <\/p>\n

      Azadi, örgütü d\u0131\u015f destek aram\u0131\u015ft\u0131r. Bunda ay\u0131planacak ya da a\u015fa\u011f\u0131lanacak bir durum yoktur. Ulusal kurtulu\u015f mücadelesi veren bir hareketin destek aramas\u0131 ve görü\u015fmeler yapmas\u0131 kadar do\u011fal bir durum yoktur. Burada esas ay\u0131p, üstlendikleri misyon gere\u011fi ezilen halklar\u0131n tutarl\u0131 destekçisi ve savunucusu olmas\u0131 gereken TKP ve Bol\u015fevikler’indir. Zira Cibranl\u0131 Halid Bey’in bizzat Lenin’e mektup yazarak yard\u0131m talebinde bulundu\u011funu, hatta Erzurum’daki Rus elçili\u011fi üzerinden Bol\u015feviklere bir protokol önerdi\u011fini, Bol\u015feviklere yard\u0131m etmeleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kendilerinin Kürdistan’da Bol\u015feviklerin örgütlenmesine yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131, önerilen protokolde aç\u0131kça garantilendi\u011fi halde Bol\u015feviklerin de Kemalistlerle olan flörtlerinden dolay\u0131 Kürtlere s\u0131rt çevirdi\u011fi aç\u0131kça görülmektedir. \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131nda TKP, SSCB ve Komünist Enternasyonal’in yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya yan\u0131lt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi s\u0131\u011f ve gerçekçi olmayan aç\u0131klamalar yerine, bizler için ne kadar ac\u0131 olsa da gerçekleri cesaretle söyleyebilmeliyiz. Komünist Enternasyonal ve Bol\u015fevikler, SSCB devlet ç\u0131kar\u0131 için sosyalizm, komünizm davas\u0131na ve ilkelerine büyük bir darbe vurarak, Kemalist iktidarla ili\u015fkilerini geli\u015ftirmi\u015fler, Mustafa Suphilerin ba\u015f\u0131na gelenleri görmelerine ra\u011fmen Kürtleri Kemalistlerin ellerine teslim etmi\u015flerdir. TKP ise Mustafa Suphi’lerden sonra rotas\u0131n\u0131 tamamen Kemalist bir hatta çekmi\u015f, \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131n\u0131 aynen Kemalist devlet teziyle aç\u0131klayarak, hareketi feodalizmin tasfiyesine direnen gerici irticac\u0131 güçlerin \u0130ngiltere ba\u011flant\u0131l\u0131 ayaklanmas\u0131 olarak de\u011ferlendirmi\u015ftir.<\/strong><\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      Azadi örgütünün destek almak için Sovyetlere iletilen mektubu aynen \u015föyle idi.<\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      “Siz Kürdistan co\u011frafyas\u0131na s\u0131n\u0131rda\u015f bir ülkesiniz. Her Avrupa ülkesinden daha iyi bizi tan\u0131maktas\u0131n\u0131z. Mesele ve tarihimizi bilmektesiniz. 19.yy daki ayaklanmalar\u0131m\u0131z\u0131 ad\u0131m ad\u0131m izlemi\u015f ve gayemizi anlam\u0131\u015f bulunmaktas\u0131n\u0131z. Yine siz bilmektesiniz ki yabanc\u0131 milletler, \u0130slam inan\u0131\u015flar\u0131na göre t\u0131pk\u0131 Mo\u011follar\u0131n istilas\u0131 gibi ülkemize el koymu\u015flard\u0131r. Bize hükmetmektedirler, tarihimize sayg\u0131s\u0131zl\u0131k yapmaktad\u0131rlar. Hiçbir hukuk tan\u0131mad\u0131klar\u0131 gibi bizi de kendi ülkemizde asimilasyona tabi tutup eritmek istiyorlar. Kendi ana dilimizde okuyup yazmam\u0131za bile engel oluyorlar ve f\u0131rsat vermiyorlar. Tüm insan haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rakt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f durumday\u0131z. Toplumsal ve ekonomik silahlar bize kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r. \u0130deolojiniz gere\u011fi ezilen halklar\u0131n yan\u0131nda oldu\u011funuzu biliyoruz. Biz kendi hakl\u0131 davam\u0131z için kalk\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda sizlerden siyasi bir destek beklentisi içinde oldu\u011fumuzu belirtiriz. Yaz\u0131ya son vermeden önce size sayg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 sunar\u0131z. Yan\u0131t\u0131n\u0131z\u0131 gözetledi\u011fimizi bilmelisiniz. Uygun bir zamanda bir toplant\u0131 ile bizi yak\u0131nen tan\u0131ma f\u0131rsat\u0131n\u0131 yakalama olana\u011f\u0131 sizin elinizdedir.”<\/strong>(Hasan Hi\u015fyar Serdî, Görü\u015f ve An\u0131lar\u0131m, \u0130stanbul 1994, Med Yay\u0131nlar\u0131)<\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      Bu mektuba Sovyetlerin verdi\u011fi cevap ise \u015föyledir.<\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      “Biz biliyoruz ki siz Arî \u0131rk\u0131ndan ve Ortado\u011fu halklar\u0131n\u0131n en eskilerindensiniz. Eski ça\u011flardan bu yana bu topraklarda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabilen ender halklardans\u0131n\u0131z. Kendi topraklar\u0131n\u0131zda yerle\u015fik ve zaman zaman bask\u0131ya maruz kalman\u0131za ra\u011fmen, kimsenin sizi inkâr edecek gücü yoktur. Ancak biz devletlerin içi\u015flerine kar\u0131\u015fmay\u0131z. Size siyasi destek vermeye haz\u0131r de\u011filiz. Ancak sizin ayaklanman\u0131z üzerine Türkiye’ye destek vermeyece\u011fimizi bildirebiliriz.”<\/strong>(Hasan Hi\u015fyar Serdî, Görü\u015f ve An\u0131lar\u0131m, \u0130stanbul 1994, Med Yay\u0131nlar\u0131)<\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      Azadi örgütü, \u0130stanbul’da bulunan ve 1880 y\u0131l\u0131ndaki büyük ayaklanmaya önderlik eden \u015eeyh Ubeydullah’\u0131n o\u011flu \u015eeyh Abdülkadir arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u0130ngilizlerden yard\u0131m istemeye çal\u0131\u015fm\u0131\u015f, TC’nin gizli polisinin oyunu ile görü\u015fme gerçekle\u015femeden yakalan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eeyh Abdülkadir de di\u011fer Kürt yurtseverleri ile birlikte idam edilmi\u015ftir.<\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      Ayr\u0131ca \u015eeyh Said Ayaklanmas\u0131’n\u0131n önderlerinin imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bir mektup Cemiyet-i Akvam’a gönderilmi\u015ftir. Tahmin edildi\u011fi gibi (uygar ve medeni)<\/strong> devletlerin cevap vermedi\u011fi bu mektupta \u015funlar yaz\u0131l\u0131yd\u0131.<\/div>\n

      <\/p>\n

      <\/strong><\/div>\n

      <\/p>\n

      “…\u0130ki ayd\u0131r ülkemizde kan dereleri ak\u0131yor. Kürt halk\u0131 barbarlar\u0131n zulmü alt\u0131ndad\u0131r. Kürtler bu zulüm ve boyunduru\u011fa art\u0131k tahammül edemez noktaya geldiklerinde özgürlüklerine kavu\u015fmak ve kaderlerini ellerine almak için, silaha sar\u0131ld\u0131lar. Varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n gelece\u011fini tahakkuk etmeye, ancak ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z mücadeleler olanak veriyor. Mücadelemiz ulusald\u0131r ve aç\u0131kt\u0131r. Kürt milleti Cemiyet-i Akvam’dan ve medeni milletlerden acele olarak aktif ve gerçek yard\u0131m istiyor…” <\/strong><\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      . <\/div>\n

      <\/p>\n

      Ayaklanman\u0131n Yenilmesinin Sebepleri Üzerine… <\/strong><\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131n\u0131n yenilgisi üzerine birçok \u015fey söylenebilir. Birçok sebep öne sürülebilir. Ama bence bu sebepleri \u015eeyh Said isyan\u0131na sava\u015fç\u0131 olarak kat\u0131lm\u0131\u015f, daha sonra A\u011fr\u0131 isyan\u0131nda görev alm\u0131\u015f bir büyük Kürt komutan\u0131n\u0131n an\u0131lar\u0131ndan dinlemek san\u0131r\u0131m en anlaml\u0131 ve do\u011fru olan\u0131d\u0131r.<\/div>\n

      <\/p>\n

       <\/p>\n

      “Bizim ayaklanmada siyasi ve askeri olarak çok büyük hatalar\u0131m\u0131z vard\u0131. Özetle hatalar: <\/strong><\/div>\n

      <\/p><\/blockquote>\n

      \n
        \n
          \n
        • A\u011f\u0131r silahlarla donat\u0131lm\u0131\u015f, arkada güçlü bir cephanelik ve erzaka sahip olan düzenli bir orduya kar\u015f\u0131, biz birer kütüklük ve tüfek ile hiçbir erzak, cephanelik haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olmaks\u0131z\u0131n da\u011fdan Diyarbak\u0131r ovas\u0131na inmi\u015f, iman gücü ile sava\u015fa tutu\u015fmu\u015ftuk. Yaral\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 tedavi edecek ilaçlardan yoksunduk… E\u011fer biz elimizdeki olanaklarla ovada de\u011fil de da\u011flarda gerilla tarz\u0131nda konumlan\u0131p sava\u015fsayd\u0131k, kar\u015f\u0131 tarafa daha büyük zayiatlar verirdik. Tahribat\u0131 da düzenli sava\u015f ordusunu tümden üzerimize yürütecek tarzda seferber etmemi\u015f olacakt\u0131k. Ayr\u0131ca yabanc\u0131 askerin, co\u011frafyay\u0131 avuç içi kadar iyi bilen bizler kar\u015f\u0131s\u0131nda, da\u011f, ta\u015f, orman, engebeli arazide tutunmas\u0131 mümkün olmayacakt\u0131. Bizde düzlük arazide elde silahlarla uçaktan at\u0131lan bombalar kar\u015f\u0131s\u0131nda etkisiz kalmazd\u0131k. <\/strong><\/li>\n
        • Biz ele geçirdi\u011fimiz co\u011frafyay\u0131 koruma konusunda titiz davranmad\u0131k. Korumay\u0131 örgütleyemedik ve alanlar\u0131m\u0131z\u0131 geni\u015fletemedik. \u0130dari olguyu tam oturtma konusunda gev\u015fek kald\u0131k. Ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z alanlar bize aittir bilinci ile hareket etmedik ve s\u0131n\u0131r belirlemedik. Sava\u015f sürüp ba\u015far\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z oranda d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131 ve diplomaside zay\u0131f hatta yok denecek bir giri\u015fim söz konusu idi. Bu nedenle d\u0131\u015f siyasi deste\u011fi almasayd\u0131k bile kar\u015f\u0131 taraf\u0131n d\u0131\u015fardan yard\u0131m almas\u0131n\u0131 engelleyebilirdik ancak bunu yapamad\u0131k. Toplumumuzun sosyolojik yap\u0131s\u0131ndan ve özelli\u011finden dolay\u0131 birli\u011fimizi sa\u011flayamam\u0131\u015ft\u0131k. H\u0131zl\u0131 geli\u015fmeler bunu engelledi. Diyarbak\u0131r’a girmek için surlar\u0131 zorlamak yerine, Urfa, Mardin hatt\u0131na do\u011fru ilerleseydik daha büyük avantajlar sa\u011flayabilirdik. <\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/ul>\n<\/div>\n
          \n
          <\/div>\n

          <\/p>\n

          Sonuçta bu önemli hatalar\u0131 i\u015flememiz nedeniyle hakl\u0131 bir davan\u0131n sava\u015fç\u0131lar\u0131 olarak yenildik. O \u015fehitlere ve ruhlar\u0131na sonsuz minnettar oldu\u011fumuzu belirteyim. O gün ya\u015fanan önümüzü ayd\u0131nlat\u0131yor. \u015eayet iyi de\u011ferlendirilirse her yenilgi bir muhasebeye tabi tutulursa gelecekte ba\u015far\u0131n\u0131n müjdecisi olur.”<\/strong> (Hasan Hi\u015fyar Serdî, Görü\u015f ve An\u0131lar\u0131m, \u0130stanbul 1994, Med Yay\u0131nlar\u0131)<\/div>\n

          <\/p>\n

           <\/p>\n

          Her ne kadar \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131nda, Azadi önderlerinin di\u011fer parçalardaki Kürt karde\u015fleriyle bir i\u015fbirli\u011fi çabas\u0131 olduysa da bu yeterli olmam\u0131\u015f, Kürdistan tarihinde bir büyük isyan daha parça-bütün ili\u015fkisi kurulamad\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131r\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda ayaklanman\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131nda bir di\u011fer önemli etken ise mezhepsel ve a\u015firetsel farkl\u0131l\u0131k ve çat\u0131\u015fmalar\u0131n ulusal birli\u011fi engelleyici bir etkisinin olmas\u0131d\u0131r. Dersim’deki Alevi a\u015firetler ayaklanmaya kat\u0131lmam\u0131\u015flar, hatta Hormek ve Lolan gibi baz\u0131 a\u015firetler devletin yan\u0131nda ayaklanmaya kar\u015f\u0131 sava\u015farak hareketin yenilmesinde etkili olmu\u015flard\u0131r. \u015eeyh Said ayaklanmas\u0131n\u0131n yenilgisinden sonra da\u011f\u0131lan kuvvetler, 1930 A\u011fr\u0131 \u0130syan\u0131 yenilgisine kadar küçük gruplar halinde gerilla mücadelesi vermi\u015fler ve teslim olmam\u0131\u015flard\u0131r. <\/div>\n

          <\/p>\n

           <\/p>\n

          \u015eeyh Said’in \u015eahs\u0131nda Karalanmaya Çal\u0131\u015f\u0131lan Ayaklanma… <\/strong><\/div>\n

          <\/p>\n

           <\/p>\n

          Özellikle daha önce okudu\u011fumuz kitaplar ve bize aktar\u0131lan bilgilerde, \u015eeyh Said’in gerek mahkeme, gerekse tutsakl\u0131k dönemlerinde gösterdi\u011fi tav\u0131rlar\u0131n tutarl\u0131 ve onurlu bir duru\u015fu göstermedi\u011fi yans\u0131t\u0131ld\u0131. Bu konuda biraz daha derin bir ara\u015ft\u0131rma içine girince ve özellikle 1. a\u011f\u0131zdan tan\u0131k ve dönemin gazetelerinde yay\u0131nlanan röportajlardan edindi\u011fim izlenim bu tablonun yanl\u0131\u015f oldu\u011funu bana gösterdi. \u015eeyh Said’in bu ayaklanmaya kat\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan itibaren tereddüt ya da pi\u015fmanl\u0131k gösteren tek bir tutars\u0131z davran\u0131\u015f veya söylemine as\u0131l\u0131ncaya kadar rastlamak mümkün olmad\u0131. \u015eeyh Said, gerçekten yapt\u0131\u011f\u0131 eylemin hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131na sonuna kadar inanm\u0131\u015f ve bu davan\u0131n gerektirdi\u011fi bedeli cesaretle ödemeyi göze alm\u0131\u015f önemli bir Kürt önderidir. A\u015fa\u011f\u0131daki röportaj bu dü\u015füncemizi kan\u0131tlayan önemli bir belge niteli\u011findedir. <\/div>\n

          <\/p>\n

           <\/p>\n

          \u015eeyh Said’in idam edilmeden k\u0131sa bir süre önce Zaman ve Ak\u0131\u015f gazetesinde yay\u0131nlanm\u0131\u015f röportaj\u0131ndan bir bölüm. <\/strong><\/div>\n

          <\/p>\n

           <\/p>\n<\/blockquote>\n

          \n