{"id":110,"date":"2005-06-30T01:29:50","date_gmt":"2005-06-29T23:29:50","guid":{"rendered":"http:\/\/wp.mehmetcanyuece.com\/2005\/06\/30\/tartsma-ocak-subat-2005-say-9\/"},"modified":"2005-06-30T01:29:50","modified_gmt":"2005-06-29T23:29:50","slug":"tartsma-ocak-subat-2005-say-9","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/tartsma-ocak-subat-2005-say-9\/","title":{"rendered":"Tart\u0131\u015fma \/ Ocak-\u015eubat 2005 Say\u0131: 9"},"content":{"rendered":"
\n
\n \t<\/i> Read Time:<\/span>44 Minute, 41 Second <\/div>\n\n <\/div>
Bir Kad\u0131n Olarak Anadolu ve ‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’: <\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Topra\u011f\u0131n ve Kimli\u011fin Genderle\u015fmesi <\/em><\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

<\/div>\n
Kad\u0131nlara her bak\u0131mdan borçlu olarak … <\/div>\n

<\/em> … <\/p>\n

EZ (*)
<\/strong>Anadoluculu\u011fun kavramsal dayanaklar\u0131ndan biridir ‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’. Yaln\u0131zca Anadoluculu\u011fun da de\u011fil, genel olarak Türk ulusçulu\u011funun siyasal yelpazesi içinde her kesimin rahatça ba\u015fvurdu\u011fu bir kavramd\u0131r o. Özellikle Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulu\u015fundan sonra ‘fedakâr ve cefakâr<\/em>’ Türk köylüsünün anas\u0131 olarak portrelendirilen bu soyut Kad\u0131n figürü, pek çok ulusçulukta görüldü\u011fü üzere vatan\u0131n Kad\u0131n olarak genderle\u015fmesinin yaln\u0131zca tipik bir örne\u011fini olu\u015fturmaktad\u0131r (1).<\/div>\n

 O popüler dünyadan akademik çal\u0131\u015fmalara dek her yerde kendisini hissettirir; çünkü Türk ulusunun bekas\u0131 böyle bir kurmaca Kad\u0131n figürüne ihtiyaç duymaktad\u0131r. <\/p>\n

Kurmaca Bir Anne; Anadolu! <\/em><\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Ulusçuluklar genel olarak bir ulusal aile<\/em> icat etme gereksinimi duyarlar. Tavakoli-Targhi buna ulusal-kamusal alan\u0131n ailele\u015ftirilmesi diyor. Baba, anne ve çocuklardan olu\u015fan bu aile, do\u011frudan ulusal lider (ya da devlet), vatan ve ulus mensuplar\u0131n\u0131n (ya da yurtta\u015flar\u0131n) soyut temsilcileridirler. Babaya itaat, anaya ba\u011fl\u0131l\u0131k<\/em> ve karde\u015flik duygular\u0131 <\/em>baz\u0131 ulusçuluk e\u011filimlerine i\u015faret ederken, bu e\u011filimler aras\u0131ndaki ili\u015fki ise ulusçuluk tipini belirlemektedir. <\/div>\n

<\/p>\n

Türk ulusçulu\u011funda Anadoluculuk olarak bilinen ak\u0131m, kimilerine göre tarihsel olarak bu çerçevede geli\u015fmi\u015ftir. Belirtildi\u011fine göre, en ba\u015f\u0131nda Freud Elen mitolojisinden psikanalize uyarlam\u0131\u015f oldu\u011fu Oedipus kompleksini II. Abdülhamit (baba<\/em>) ile Jön Türkler (o\u011ful<\/em>) aras\u0131ndaki mücadeleyi aç\u0131klamada kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Ona göre Abdülhamit, ‘o\u011fullar\u0131’ kendisine isyan etse de, dönemin muhalif ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n bilinçalt\u0131nda ‘baba’ figürünü temsil etmekteydi. Baba’n\u0131n anne’ye (‘vatan’) tutkuyla sahiplenmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, Osmanl\u0131 Oedipuslar\u0131 Baba’y\u0131 öldürmek için birle\u015fip onu annelerinden ay\u0131r\u0131rlar. Mustafa Arma\u011fan’\u0131n yorumuna göre, Anadoluculuk i\u015fte bu sosyo-psi\u015fik ko\u015fullarda ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Böylece, ‘Anadoluculuk, Hilafet ve Devlet’i temsil eden Baba’n\u0131n yoklu\u011funda onun yerine Vatan\u0131 (Anay\u0131) ikame etme gayreti olarak de\u011ferlendirilmelidir<\/em>.” (Arma\u011fan 2003: 340–1; ayr\u0131ca bkz. Arma\u011fan 2003a). <\/div>\n

<\/p>\n

Bir ak\u0131m olarak Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n Anadoluculuktan önce \u015fekillendi\u011fi ve Anadoluculu\u011fun hemen hiçbir dönem politik bir hareket olamad\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, yukar\u0131daki yorumun yetersizli\u011fi ortaya ç\u0131kar; ancak, bu psiko-politik denklemin do\u011fruluk de\u011feri bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, benzer bir di\u011fer denklem belki de Mustafa Kemal ile 1924–1925 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Anadolu mecmuas\u0131n\u0131 ç\u0131karan bir grup Anadolucu ayd\u0131n aras\u0131nda kurulabilir. Zira bilindi\u011fi kadar\u0131yla Mustafa Kemal’in söz konusu grupla herhangi bir ili\u015fkisi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, 1925’teki \u015eeyh Said önderli\u011findeki Kürt ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131 döneminde derginin kendili\u011finden yay\u0131n\u0131na son veri\u015fi de hiç de\u011filse örtük bir gerilime i\u015faretti (2). Dönemin Anadolucular\u0131ndan Halide Edip’in bu tarihten önce ba\u015flayan Mustafa Kemal’in politik çizgisine olan aç\u0131k muhalefeti ayn\u0131 gerilimin bir parças\u0131 say\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda, Atabay’\u0131n ‘Anadoluculuk ile Atatürk milliyetçili\u011fi aras\u0131nda milliyetçili\u011fin co\u011frafi bir gerçekli\u011fe oturtulmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ortak bir nokta bulunmamaktad\u0131r<\/em>,’ \u015feklindeki tespitinin geçerli yanlar\u0131 vard\u0131r (Atabay 1998). Yine de bu görü\u015fün ayr\u0131nt\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir. E\u011fer söz konusu olan sa\u011f muhafazakâr Anadolucular ise, bunlarla Kemalist ulusçuluk aras\u0131nda çok fazla ortak noktan\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 dü\u015füncesi yerindedir; ancak, bir de Mavi Anadolucular<\/em> olarak bilinen kesim ile folklorist Anadolucular<\/em> vard\u0131r. Onlar söz konusu olunca, tespitin gözden geçirilmesi gerekir. Kemalizm ve Anadoluculuk aras\u0131ndaki ili\u015fki, Ö\u011fün’de de daha çok Mustafa Kemal ile döneminin Anadolucular\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fki temelinde de\u011ferlendirilmi\u015ftir:  <\/div>\n

<\/p>\n

“1920’lerin ba\u015flang\u0131c\u0131nda ortak platformda bir araya gelmelerine kar\u015f\u0131l\u0131k, Kemalizm ve Anadolucu milliyetçilik, zaman içinde çat\u0131\u015fan iki ayr\u0131 ak\u0131ma dönü\u015ftü. \u0130lki modernist bir radikalizme evrilirken, ikincisi kültür temelli bir gelenekçili\u011fe ve muhafazakârl\u0131\u011fa evrildi. (…) Bu mücadele özünde modernizm-gelenekçilik tart\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. (…) Örne\u011fin milliyetçi ideolojinin ba\u015fat öneme sahip kavramlar\u0131ndan birisi olan ‘vatan’ kavram\u0131, Kemalizm ad\u0131na Frans\u0131z devriminden esinlenen pozitivist anlamda bir toplumsal ilerlemenin süreçlerini kar\u015f\u0131larken, Anadolucularda ayn\u0131 kavram, yerel-tarihsel kültürel de\u011ferlerin, pozitivizm kar\u015f\u0131s\u0131nda savunulmas\u0131n\u0131 ve korunmas\u0131n\u0131 ifade etmektedir.” <\/div>\n

<\/p>\n

(Ö\u011fün 1992: 45)  <\/div>\n

<\/p>\n

Ö\u011fün’ün yorumu tek ba\u015f\u0131na dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda do\u011fru olabilir; ancak, bu Freud’un yapt\u0131\u011f\u0131 gibi psikolojik bir temele oturtuldu\u011funda, ne denli cazip görünürse görünsün do\u011frulu\u011funu yitirecektir. Zira politik bir milliyetçi Oedipus de\u011fil, ancak mükemmel bir anti-Oedipus say\u0131lmaktad\u0131r; o babay\u0131 öldürmekten çok, anne olarak vatana sahip ç\u0131kacak bir babaya ihtiyaç duyar (Hage 1996: 474) (3). Anadoluculuk daha çok kültürel milliyetçili\u011fin s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde kald\u0131\u011f\u0131ndan, Anadolucular ne Oedipus –çünkü Oedipus politiktir<\/em>-, ne de anti-Oedipus olabilmi\u015flerdir; dolay\u0131s\u0131yla, Mustafa Kemal’inkinden farkl\u0131 görü\u015fleri abart\u0131larak böyle bir senaryonun parças\u0131 haline getirilmeleri zor görünüyor. Aç\u0131ktan herhangi bir politik muhalefet yapmayan bu Anadolucu grup mensuplar\u0131n\u0131n aksine, ba\u015far\u0131s\u0131z olsa dahi, kan\u0131mca hem ironik, hem paradoksal olarak en çok Halide Edip’i Oedipus’a yakla\u015ft\u0131rmak mümkün olabilir! <\/div>\n

<\/p>\n

Her ne kadar Mustafa Kemal ile politik bir hareket say\u0131lmayan söz konusu Anadolucular aras\u0131nda bir uyu\u015fma olmasa da, bu, onunla Anadolu aras\u0131nda bir kar\u015f\u0131tl\u0131k kurmay\u0131 gerektirmez; çünkü Mustafa Kemal’in kendisi Anadolucu <\/em>olmamas\u0131na ra\u011fmen, dü\u015fünce eksenlerinden biri Anadolu merkezc<\/em>iydi (4). Yan\u0131 s\u0131ra Kemalistler de ölümünden sonra ‘Türklerin babas\u0131’n\u0131 mutlaka Anadolu’yla bir araya getirmeye özen göstermi\u015flerdi. Böylece, bu iki figür Kemalist sözlü\u011fün yap\u0131\u015f\u0131k ikilisi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131kmaktad\u0131rlar. Dahas\u0131, Kemalist Türkçülükte Anadolu neredeyse e\u015fsiz <\/em>dü\u015fünülen Mustafa Kemal’in partnerine dönü\u015fmü\u015ftür. Dolay\u0131s\u0131yla, ‘yurt’ kurtarma eyleminden kaynaklanm\u0131\u015f oldu\u011fu vurgulanarak, Kemalizm’in ‘Anadolu ulusal eyleminin ideolojisi<\/em>’ olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015f olmas\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r (bkz. Kili 1981: 192, 195). Burada ‘kurtar\u0131lan’ yurt asl\u0131nda Kad\u0131nd\u0131r; kurtaran ise eril bir topluluk olarak hayal edilmi\u015f olan Türklerin babas\u0131d\u0131r. Namusunu kurtaran \u015ferefli erke\u011fi temsil eden bu tablo ayn\u0131 zamanda do\u011falla\u015ft\u0131r\u0131lma<\/em>ya çal\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Anadolu’nun unik bir sahne olarak haf\u0131zalara yerle\u015fmesi ve bu haliyle toplumsal haf\u0131zada sabitlenmesi için pek çok lider gibi O da bir güne\u015f olarak figürle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu yapay güne\u015fin, üzerinde parlayarak do\u011falla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 mekân tabii ki Anadolu’dur. Sahne burada o denli do\u011fald\u0131r ki, güne\u015f ve topra\u011f\u0131n yan\u0131na siyasal olumsuzluklar olarak bazen sis ve kara bulutlar da eklenebilmektedir (5). <\/div>\n

<\/p>\n

Tablonun do\u011fal simgelerini realize eden aile foto\u011fraf\u0131 ise, geçen yüzy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131n\u0131n Fars ulusçulu\u011funda \u015eah’\u0131n pidar-\u0131 vatan<\/em> (vatan\u0131n babas\u0131) olarak betimlenmesinde oldu\u011fu gibi, Mustafa Kemal’i Türk ulusunun ve vatan\u0131n\u0131n koruyucusu ve kurtar\u0131c\u0131s\u0131 bir baba olarak gösterir. O Atatürk<\/em> soyad\u0131n\u0131 al\u0131\u015f\u0131yla birlikte onomastik olarak ulusal ailenin temel figürlerden birini (baba<\/em>) temsil ederken (6), Anadolu ise ayn\u0131 zamanda ‘popüler’ etimoloji arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla annelik imgesiyle bulu\u015fturulmu\u015f (Ana-dolu<\/em>), böylece Türk ulusal ailesinin ‘tesadüfî’ birlikteli\u011fi ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r (Söz konusu etimoloji için bkz. Araz 2001: 111–115). <\/div>\n

<\/p>\n

Vatan<\/em> sözcü\u011fünün Osmanl\u0131’ya dahil olu\u015fu Frans\u0131z devriminden sonraya rastlar; ancak gittikçe ki\u015filik kazand\u0131\u011f\u0131, dahas\u0131 bir anne ya da bir sevgili olarak ki\u015file\u015ftirildi\u011fi dönem 19. yy’in ikinci yar\u0131s\u0131d\u0131r. Bu ayn\u0131 zamanda edebi bir ö\u011fe olarak Kad\u0131n figürünün de dönü\u015füme u\u011frad\u0131\u011f\u0131 bir dönemdi. Osmanl\u0131 divan \u015fiirinin daha çok bir ide olarak saf estetik planda ele ald\u0131\u011f\u0131 Kad\u0131n, daha Tanzimat döneminde yeryüzüne inmi\u015f, II. Me\u015frutiyet’e (1908–1918) gelinceye dek ete kemi\u011fe bürünmü\u015ftü (Alt\u0131ok 1979: 318). Kad\u0131n\u0131n dünyevile\u015ftirilmesi dönemin ayd\u0131nlar\u0131n\u0131n vatan\u0131 Kad\u0131n olarak betimleyi\u015flerine paralel olarak geli\u015fmi\u015ftir. Sonuçta, di\u011fer milliyetçiliklerde de görüldü\u011fü gibi vatan iki Kad\u0131n olarak bedenle\u015fmi\u015fti; sevgili ve anne olarak. Erkekler onu genel olarak bu iki imgeyle alg\u0131larlarken, Kad\u0131nlarsa yaln\u0131zca anne olarak görürler (Najmabadi 2000: 122).  <\/div>\n

<\/p>\n

En ba\u015fta vatanperver Nam\u0131k Kemal vatan\u0131 kurtar\u0131lmas\u0131 gereken bir anne olarak görüyordu. Fakat onu bir sevgili olarak görenler de yok de\u011fildi. II. Me\u015frutiyet dönemi karikatürlerinde, anne ve sevgili olarak vatan Avrupal\u0131 erkeklerin (devletlerin) cinsel isteklerinin potansiyel kurban\u0131 olarak gösterilmekteydi. Osmanl\u0131l\u0131klar\u0131 ‘geleneksel’ k\u0131yafetleriyle vurgulan\u0131yordu. Bu figürler Osmanl\u0131 erkeklerini –ki karikatürlerin ba\u015fl\u0131ca seyircileri onlard\u0131- vatan\u0131n namusunu korumaya ve kurtarmaya ça\u011f\u0131r\u0131rlard\u0131 (bkz. Brummett 2003: 381, 392-5). Bu iki Kad\u0131n imgesi edebiyatta da vatan\u0131n ruhsal içeri\u011fini olu\u015fturuyordu. Nitekim Tevfik Fikret bazen ‘güzel bir k\u0131z’a, bazen ‘hasta nine’ye benzetmekle birlikte, onu ço\u011funlukla bir anne olarak görüyordu (7). Gökalp bir \u015fiirinde vatan\u0131 kan a\u011flayan bir anne, Mehmet Emin (Yurdakul) ise daha çok bir sevgili olarak betimlemi\u015fti. Herhalde bunlar aras\u0131nda, ulusçuluk ile gender ili\u015fkisini en keskin bir biçimde ifade eden Aka Gündüz’dür. Zira Gündüz Balkanlardaki yenilgiler üzerine yazd\u0131\u011f\u0131 bir \u015fiirinde, ‘erkeksiz vatana dü\u015fman yara\u015f\u0131r<\/em>!’ diye hayk\u0131rmaktayd\u0131. Mehmet Emin, I. Emperyalist Payla\u015f\u0131m sava\u015f\u0131 döneminde yazd\u0131\u011f\u0131 ‘Orduya Selam’ adl\u0131 bir ba\u015fka \u015fiirinde, Suriye ile Anadolu’yu gelin olmu\u015f k\u0131zlara benzetmi\u015fti (bkz. Kavcar 1974: 208–29; Karakoyunlu 1987: 10). Ahmet Refik de 1918–1919 y\u0131llar\u0131ndaki bir tefrika yaz\u0131s\u0131nda, art\u0131k Türkçü ulusal muhayyilede bir ‘vatan’ haline gelmi\u015f olan Anadolu’yu, dolayl\u0131 da olsa ç\u0131plak evlatlar\u0131n\u0131, ba\u011fr\u0131 yan\u0131k çocuklar\u0131n\u0131 serhadlere yollayan bir anne olarak betimlemi\u015ftir (Alt\u0131nay 1994: 12–3). <\/div>\n

<\/p>\n

Zamanla topra\u011f\u0131n genderlili\u011fi o denli peki\u015fmi\u015ftir ki, bu nedenle olsa gerek, bugün Türkçede ‘Anadolu erke\u011fi<\/em>’ tabiri nadiren kullan\u0131lmaktad\u0131r. Her \u015feyden önce Anadolu di\u015fil bir figürdür, dolay\u0131s\u0131yla vurgu daha çok Kad\u0131nda olmal\u0131d\u0131r. Erkeklik söz konusu oldu\u011funda ise, devreye hemen Türklük soku\u015fturularak ‘Türk erke\u011fi<\/em>’ öne ç\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r. Türk bir ulus ad\u0131 olarak özneye, Anadolu ise nesneye tekabül etti\u011finden, erkeklikle nesnenin nadiren bulu\u015fmu\u015f olmas\u0131na \u015fa\u015fmamak gerekir (8); t\u0131pk\u0131 asl\u0131nda e\u015fyay\u0131 niteleyen güzel<\/em> s\u0131fat\u0131n\u0131n ayn\u0131 zamanda Kad\u0131n\u0131 nitelemekle birlikte (‘güzel Kad\u0131n<\/em>’), erkekle nadiren bir araya geli\u015finde oldu\u011fu gibi (9). <\/div>\n

<\/p>\n

\u0130ktidar\u0131n mekânsall\u0131\u011f\u0131, bize Anadolu Kad\u0131n\u0131 ifadesinin do\u011frudan ev kad\u0131n\u0131n\u0131n siyasal bir dönü\u015fümü oldu\u011funu sezinletir; çünkü mekân\u0131n Kad\u0131n\u0131 ifade etmesi mikro düzeyde ev Kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda kendini göstermektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, ev erke\u011fi ‘saçmal\u0131\u011f\u0131’n\u0131 ça\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran Anadolu erke\u011fi tabirinin fazlaca kullan\u0131lmamas\u0131 anla\u015f\u0131labilir; ancak, yine de erkeklerin Anadolulu\u011fu belirtilmek istendi\u011finde güzel çocuk der gibi ‘Anadolu çocu\u011fu<\/em>’ ya da daha çok kente -özellikle \u0130stanbul’a- ve bazen de Bat\u0131’ya kar\u015f\u0131 bir ta\u015fra popülizmi içeren ‘Anadolu delikanl\u0131s\u0131<\/em>’ tabiri kullan\u0131lmaktad\u0131r (10). <\/div>\n

<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, Anadolu Kad\u0131nd\u0131r ve onun Kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131 günlük hayattaki dilin d\u0131\u015f\u0131nda görsel olarak da kurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Turhan Selçuk’un 17 Mart 1967 tarihinde yay\u0131mlanm\u0131\u015f olan “Anadolu: ‘analarla dolu’<\/em> ” adl\u0131 karikatürü -ki 4 Nisan 1983’de Milliyet’te tekrar yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r- bu imgenin görselle\u015ftirilmesinin örneklerinden biridir yaln\u0131zca. Türkiye metropollerinde özellikle bayram arifelerinde sat\u0131lan, elleri ve yüzü topra\u011f\u0131 and\u0131r\u0131rcas\u0131na k\u0131r\u0131\u015f\u0131kl\u0131klarla dolu Kad\u0131nlar\u0131 gösteren kartpostallar pek çok kimseye bu imgeyi hat\u0131rlatmaktad\u0131r. Bunlar, ‘vatan’\u0131n fotografik imgeleridir. <\/div>\n

<\/p>\n

Anadolu’nun göstergelerinden ya da görselle\u015fen imgelerinden biri de Ankara’da Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ndeki ünlü Venüs figürüdür (11). Anaç yani iri gö\u011füslerinin yan\u0131 s\u0131ra, steatopigie<\/em> (kalça ya\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131) ve steatomerie <\/em>(kar\u0131n ya\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131) ile belirgin bir biçimde öne ç\u0131km\u0131\u015f olan bu ana tanr\u0131ça prototipi, Hitit güne\u015finden de öte bir anlam ta\u015f\u0131r. Ziyaretçilerin müzede ilk kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 göstergelerden biri bu figür ve reprodüksiyonlar\u0131 olup, bir anne olarak Anadolu’nun somutla\u015fmas\u0131na arac\u0131l\u0131k etmektedir. Arkeoloji burada ulusal tarihsel anlat\u0131ya olanak tan\u0131y\u0131p, ‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’n\u0131n yaz\u0131l\u0131 tarih öncesinde bile ya\u015fam bulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak, onu ulusal muhayyileye yetecek kadar ezelile\u015ftirmektedir. <\/div>\n

<\/p>\n

Türkçülü\u011fün Anadolu’ya dair tarihsel anlat\u0131\u015f\u0131nda ‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’n\u0131n ayr\u0131 bir yeri vard\u0131r. Bu nedenle, yaln\u0131zca Türk tarihçileri de\u011fil, genel olarak Türk ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar özellikle Hitit dönemi Kad\u0131nlar\u0131ndan söz ettiklerinde otomatikman bu tabiri kullan\u0131rlar. Her halükarda Hititler Türk olmad\u0131klar\u0131na göre, Türk etnisitesinin vatan olarak kurgulad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyaya olan yabanc\u0131l\u0131\u011f\u0131, ancak Anadolu gibi etnik aç\u0131dan nötral bir co\u011frafi terimin arkas\u0131na saklanabilir. Benzer bir i\u015flem Irak Baas Partisi yanda\u015flar\u0131nca 1970’li ve 80’li y\u0131llarda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130deologlar ya da ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Sümerlere ya da Babillilere gönderme yapt\u0131klar\u0131 vakit, s\u0131kça ‘Irak Kad\u0131n\u0131<\/em>’, ‘Irak insan\u0131<\/em>’ gibi çift anlaml\u0131 terimlere ba\u015fvurmu\u015flard\u0131 (Baram 1991: 98).  <\/div>\n

<\/p>\n

Anadolu’yu Kad\u0131nl\u0131kla bulu\u015fturan ve onu Türklü\u011fe ba\u011flayan tarihsel anlat\u0131n\u0131n yak\u0131n zamanlardaki mihengi ise, Eylül 1919’daki Sivas Kongresi’nden sonra muhtemelen Mustafa Kemal’in etki ve yönlendirmesiyle kurulan Anadolu Kad\u0131nlar\u0131 Müdafaa-i Vatan Cemiyeti<\/em>’dir. Nisan 1920’de kurulan Büyük Millet Meclisi<\/em> dahi herhangi bir co\u011frafi etiketten yoksunken ve yan\u0131 s\u0131ra Kürdistan ve Ermenistan’da Kemal’in yanda\u015flar\u0131nca kurulan Vilayet-i \u015earkiye Müdafaa-i Hukuku Milliye Cemiyeti<\/em>’nin ad\u0131 da do\u011frudan Anadolu’ya temas etmezken, Kad\u0131nlar\u0131n kurduklar\u0131 bu cemiyetin Anadolu \u015femsiyesi alt\u0131nda \u015fekillenmesi, Türklü\u011fe ‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’ imgesiyle temellenen bir dayanak olu\u015fturmaktad\u0131r. Mustafa Kemal’in Mart 1923’de Konya’da K\u0131z\u0131lay Kad\u0131nlar Kolu’nun düzenledi\u011fi bir toplant\u0131da söyledikleri buna i\u015farettir ki, bu tarihten k\u0131sa bir süre önce, \u015eubat 1923’de \u0130zmir’deki nutkunda da ayn\u0131 vurguya rastlan\u0131r:  <\/div>\n

<\/p>\n

“…Dünyan\u0131n hiçbir yerinde, hiçbir milletinde Anadolu köylü Kad\u0131n\u0131<\/em>n\u0131n fevkinde Kad\u0131n mesaisi zikretmek imkân\u0131 yoktur ve dünyada hiçbir milletin Kad\u0131n\u0131, ‘ben, Anadolu Kad\u0131n\u0131ndan daha fazla çal\u0131\u015ft\u0131m, milletimi halasa ve zafere götürmekle Anadolu Kad\u0131n\u0131 kadar himmet gösterdim’ diyemez. (…) Çift süren, tarlay\u0131 eken, ormandan odunu, keresteyi getiren, mahsulât\u0131 pazara götürerek paraya kalbeden, aile ocaklar\u0131n\u0131n duman\u0131n\u0131 tüttüren, bütün bunlarla beraber, s\u0131rt\u0131yla, ka\u011fn\u0131s\u0131yla, kuca\u011f\u0131ndaki yavrusuyla, ya\u011fmur demeyip cephenin mühimmat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan hep onlar, hep o ulvi, o fedakâr, o ilahi Anadolu Kad\u0131nlar\u0131 olmu\u015ftur.” (Konya nutkundan) <\/div>\n

<\/p>\n

(Arat 1986: 117, 125; Caporal 1982: 180–1) (abc)  <\/div>\n

<\/p>\n

Muhtemelen Urfa’da, Antep’te, Mara\u015f’ta ya da ba\u015fka yerlerde direni\u015fe kat\u0131lm\u0131\u015f, erkek egemen ifadesiyle kendilerine ‘yard\u0131mc\u0131 olmu\u015f’ köylü Kad\u0131nlar\u0131n aksine, Anadolu Kad\u0131nlar\u0131 Müdafaa-i Vatan Cemiyeti’nin üyeleri asl\u0131nda devlet memuru, ö\u011fretmen ya da mahalli esnaf\u0131n e\u015f ve k\u0131zlar\u0131yd\u0131. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, onlar Mustafa Kemal’in güvendi\u011fi odaklar\u0131 –bürokrat, asker ve esnaf\u0131n Kad\u0131n kanad\u0131n\u0131- temsil etmekteydiler (Abadan-Unat 1979: 20). Yine 19 May\u0131s 1919’da \u0130stanbul’da Fatih alan\u0131ndaki mitingde, ertesi gün ise Üsküdar’da düzenlenen mitingde kalabal\u0131k bir kitleye ajitatif sözlerle seslenenler de köylü Kad\u0131nlar de\u011fillerdi. Hatipler Fatih mitinginde Halide Edip ile Meliha Han\u0131m, Üsküdar’dakinde ise Asri Kad\u0131nlar Cemiyeti<\/em> ad\u0131na Sabahat Han\u0131m’d\u0131. Nakiye (Elgün) Han\u0131m ise, Meclis-i Mebusan’\u0131n çal\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ertesi günü Sultanahmet alan\u0131nda hitap edenler aras\u0131ndayd\u0131 (Caporal 1982: 167). O halde, Mustafa Kemal Konya ve \u0130zmir nutkunda neden bu Kad\u0131nlar\u0131n yerine köylü Kad\u0131n\u0131<\/em> öne ç\u0131kar\u0131yordu? <\/div>\n

<\/p>\n

Mustafa Kemal’in Amerikan mandac\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda Halide Edip’le olan ‘politik sürtü\u015fmesi’ bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, bunun bir nedeni, köyün yaln\u0131zca ulus aç\u0131s\u0131ndan de\u011fil, Kad\u0131n söz konusu oldu\u011funda da safl\u0131\u011f\u0131, temizli\u011fi ve asil de\u011ferleri simgeliyor olmas\u0131d\u0131r ki, bu pek çok zaman Kürt ulusçulu\u011fu aç\u0131s\u0131ndan da geçerli olmu\u015ftur (bkz. Yalç\u0131n-Heckmann-Van Gelder 2000: 308–10). Delaney’in belirtti\u011fi gibi, ‘köy gerçek bir Kad\u0131n\u0131n olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi kapal\u0131, kasaba ile \u015fehir ise aç\u0131k olarak tarif edilir<\/em>. \u015eehir bula\u015f\u0131k, kar\u0131\u015f\u0131k, köy ise temiz, saft\u0131r<\/em>’. Ayr\u0131ca, köy toplulu\u011fun hem köklerinin bulundu\u011fu, hem de ikamet etti\u011fi yerdir. Dolay\u0131s\u0131yla o, Kad\u0131nla simgelenen, ama ata ile tarif edilen topra\u011f\u0131n kendisidir (bkz. Delaney 2001: 240). Sosyalist ikonografide dahi, Kad\u0131n\u0131n endüstriyel eme\u011fi temsil eden erkek kar\u015f\u0131s\u0131nda köylülükle ili\u015fkilendirilmi\u015f olmas\u0131 dikkat çekicidir.   <\/div>\n

<\/p>\n

‘Crane’in çiftinde erke\u011fin yan\u0131nda bir kazma ve kürek varken, Kad\u0131n elinde bir m\u0131s\u0131r sepeti ve yan\u0131nda bir t\u0131rm\u0131kla do\u011fay\u0131 ya da en fazla tar\u0131m\u0131 temsil eder. Yeterince tuhaft\u0131r ki, ayn\u0131 ayr\u0131m Mikhina’n\u0131n 1937 Paris Uluslararas\u0131 Sergisi Sovyet Pavyonu’ndaki ünlü (erkek) i\u015fçi ve (Kad\u0131n) kolhoz heykelinde de vard\u0131r: erkek çekiç, Kad\u0131n orak.’ <\/div>\n

<\/p>\n

(Hobsbawm 1988: 14)   <\/div>\n

<\/p>\n

Bu tablo, temelde Kad\u0131n-erkek farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n do\u011fa-kültür eksenine oturtulmas\u0131yla ili\u015fkili görünmektedir. Köy do\u011fa ve tar\u0131ma, kent ise kültür ve endüstriye tekabül eder. Dolay\u0131s\u0131yla, do\u011fan\u0131n bir izdü\u015fümü olarak köyün safl\u0131k, bozulmam\u0131\u015fl\u0131k ve el de\u011fmemi\u015flik anlamlar\u0131na gelmesi ve erke\u011fin de endüstriyel eme\u011fi temsil ediyor olmas\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r. Bu ba\u011flamda bir kez daha belirtmeliyim ki, ‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’ Türk vatan\u0131 anlam\u0131nda Anadolu’yu temsil etmekle birlikte, do\u011frudan ev ve köy Kad\u0131n\u0131 imgelerinden dönü\u015fmü\u015f politik bir bile\u015fkedir. Türk siyasetinin son y\u0131llardaki tart\u0131\u015fma konular\u0131ndan biri olan türban sorunu bu dönü\u015fümü göstermesi bak\u0131m\u0131ndan turnusol i\u015flevine sahiptir; çünkü bu tart\u0131\u015fmada Kemalistlerin türban\u0131n kamusal alandaki olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin gerekçelerinden biri, Anadolu Kad\u0131n\u0131n\u0131n bir ta\u015fra Kad\u0131n\u0131 olarak görülmesiyle ili\u015fkili olarak temellendirilir. 2003 y\u0131l\u0131nda Türkiye Milli Güvenlik Kurulu’nun genel sekreteri olan bir asker, sorun hakk\u0131nda \u015föyle konu\u015fmaktayd\u0131:  <\/div>\n

<\/p>\n

‘Son zamanlarda siyasi simge haline gelen ba\u015förtüsü problemi var. Anadolu Kad\u0131n\u0131<\/em>, rüzgârdan, ya\u011fmurdan korunmak için ba\u015f\u0131n\u0131 örtmü\u015ftür. Ba\u015förtüsünün dinle bir alakas\u0131 yoktur. Havalar so\u011fuyunca da Anadolu Kad\u0131n\u0131<\/em> ba\u015f\u0131na bir sal alm\u0131\u015ft\u0131r. Olmu\u015ftur \u015fall\u0131 ba\u015förtü. D\u0131\u015far\u0131da isteyen ba\u015f\u0131n\u0131 Anadolu Kad\u0131n\u0131 gibi örter. Kamuda kesinlikle örtemezsiniz.’ (abc)  <\/div>\n

<\/p>\n

‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’n\u0131n yukar\u0131da vurgulanan ta\u015fral\u0131l\u0131\u011f\u0131, gelenekselli\u011fi Naz\u0131m Hikmet’in bir \u015fiirinde de yer alm\u0131\u015ft\u0131r; o, ‘sofram\u0131zdaki yeri öküzümüzden sonra gelen<\/em>’dir (12). \u0130lginç olan, toplumsal hayattaki geli\u015fmelere ve bunun dü\u015fünsel estetik alandaki etkilerine ra\u011fmen –sözgelimi geç bir tarihte de olsa i\u015fçi Kad\u0131n imgesi Türk edebiyat\u0131na girmi\u015ftir- bugün bile bu soyutlamalar\u0131n geçerlili\u011fini korudu\u011fudur. Böylece, bir figür olarak ‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’ hala ta\u015fral\u0131d\u0131r, köylüdür, ev kad\u0131n\u0131d\u0131r. Bu, Anadolu’nun ayn\u0131 zamanda kente kar\u015f\u0131 köy imgesiyle in\u015fa edilmi\u015f olmas\u0131yla ilgili olmal\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla kentin yan\u0131 s\u0131ra, kent ya\u015fam\u0131n\u0131n özneleri Anadolu söz konusu oldu\u011funda e\u011freti durmaktad\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

Anadolu Kad\u0131n\u0131 deyince, köylü Kad\u0131n\u0131n hat\u0131rlat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n arka plan\u0131nda bir ba\u015fka önemli neden de, köylü Kad\u0131n\u0131n kentlilere göre daha anaç görülmesidir. Köy ya\u015fam\u0131n\u0131 anlatan Türk romanlar\u0131nda Kad\u0131n\u0131n ana olu\u015funun hep bir a\u011f\u0131rl\u0131k ta\u015f\u0131m\u0131\u015f olmas\u0131 bu noktayla ili\u015fkili olabilir (bkz. Alt\u0131ok 1979: 324–5). O çocuk do\u011furan ve do\u011furduklar\u0131 çocuklar\u0131na bakan, onlar\u0131 büyüten bir anad\u0131r; ama kesinlikle ‘çal\u0131\u015fan’ bir Kad\u0131n de\u011fil. Anavatan\u0131 simgeleyen ideal Kad\u0131n\u0131n da böyle fedakâr niteliklere sahip olmas\u0131 gerekir! Yani, baban\u0131n ataerkil idaresine bütünüyle boyun e\u011fmi\u015f bir Kad\u0131n olmal\u0131d\u0131r (Hage 1996: 474). Anadolu Kad\u0131n\u0131n\u0131n erke\u011fine sad\u0131k olarak tasavvur edilmesinin alt\u0131nda da bu yatar. <\/div>\n

<\/p>\n

Anadolu Kad\u0131n\u0131, Kemalizm’in s\u0131kça ba\u015fvurdu\u011fu asmbolik referanslardan olsa da, Türk milliyetçili\u011finin bir yorumu olarak Kemalizm’in tek bir Kad\u0131n imgesine at\u0131fta bulunan bir söylemi yoktur. Türk milliyetçili\u011finin üzerinde farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 hars-medeniyet<\/em> ikilemi ba\u011flam\u0131nda, genellikle ‘medeniyet’ (Bat\u0131) yanl\u0131s\u0131 olarak kendini konumland\u0131ran Kemalizm, Bat\u0131l\u0131la\u015fma söz konusu oldu\u011funda ‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’ yerine ‘ça\u011fda\u015f Türk Kad\u0131n\u0131<\/em>’n\u0131 ya da ayn\u0131 anlama gelmek üzere ‘Cumhuriyet Kad\u0131n\u0131<\/em>’n\u0131 öne ç\u0131karmaktad\u0131r; yani, Kemalizm’in Kad\u0131nlar hakk\u0131ndaki söylemi de onun ‘bürokratik seçkincilikle Anadolu popülizminin söylem beraberli\u011fi<\/em>’ oldu\u011funu bir kez daha göstermektedir (Gole 1993: 54). <\/div>\n

<\/p>\n

Bu iki imgenin tarihsel olarak geli\u015fimlerini incelemek ilginç olacakt\u0131r. Konu hakk\u0131nda herhangi bir ara\u015ft\u0131rma yapmam\u0131\u015f olmakla birlikte, Anadolu Kad\u0131n\u0131n\u0131n özellikle Cumhuriyet’in ilk y\u0131llar\u0131nda gerek retorik, gerekse tarihsel olarak bir ‘kurtulu\u015f sava\u015f\u0131’ kurgulamaya dönük kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (millilik\/ milli kültür<\/em>), ça\u011fda\u015f Türk Kad\u0131n\u0131n\u0131n ve onun bir di\u011fer kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan Cumhuriyet Kad\u0131n\u0131n\u0131n ise, 30’lu y\u0131llardaki reformlara asmbolik bir dayanak olarak gittikçe artan bir biçimde öne ç\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (medenilik\/Bat\u0131 medeniyeti<\/em>) kan\u0131s\u0131nday\u0131m. Nitekim TC. Kad\u0131n yurtta\u015flar\u0131na 1930’da belediye, 1933’de muhtarl\u0131k ve köy ihtiyar heyetleri, 1934’de ise milletvekilli\u011fi seçimlerinde seçme ve seçilme haklar\u0131 tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131. Bu hakk\u0131 ilk kez \u015eubat 1935’de kullanan Kad\u0131nlar, kendilerini temsil etsin ya da etmesin, Meclis’te art\u0131k 18 Kad\u0131n milletvekiline sahiptiler. 30’lu y\u0131llar\u0131n söz konusu Kad\u0131n söylemine 1923–1943 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131mlanan ve \u0130stanbul Halkevi yay\u0131n organ\u0131 olan Yeni Türk Mecmuas\u0131<\/em>’nda rastlamaktay\u0131z. Konusu Kad\u0131nlar olup dergide yay\u0131mlanan makalelerden birine göre, Kad\u0131na de\u011fer vermi\u015f uluslar\u0131n daha medeni oldu\u011fuydu. Bir di\u011feri, Ziya Gökalp’den esinlenmi\u015f olarak eski ve yeni Türk Kad\u0131n\u0131 aras\u0131nda e\u015fitlik bak\u0131m\u0131ndan bir mukayese yap\u0131yor ve eski Türk toplumunda Kad\u0131n\u0131n yerinin erkekle e\u015fit oldu\u011fundan söz ederek Cumhuriyet Kad\u0131n\u0131n\u0131n bu statüye tekrar ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyordu. Ayn\u0131 makale Kad\u0131n\u0131n statüsünün Osmanl\u0131 döneminde kötüle\u015fti\u011fini de vurgulayarak, Osmanl\u0131 yine tarihin ‘kara deli\u011fi’ne hapsediliyordu (bkz. Davut 1996: 89) (12). Asl\u0131nda Osmanl\u0131 yaln\u0131zca Cumhuriyet Kad\u0131n\u0131yla de\u011fil, Anadolu Kad\u0131n\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da negatifle\u015ftirilmi\u015fti. Nitekim Kemalist Kad\u0131n hareketi Osmanl\u0131 kozmopolitizmine kar\u015f\u0131 Anadolu Kad\u0131n\u0131n\u0131 yüceltmi\u015ftir (Gole 1993: 56). <\/div>\n

<\/p>\n

Anadolu Kad\u0131n\u0131 ve ça\u011fda\u015f Türk Kad\u0131n\u0131 imgeleri, 19. yy’in son çeyre\u011finde Osmanl\u0131 vatan\u0131n\u0131 temsil eden ana ve sevgili figürlerinin devam\u0131 gibi görünmektedirler ya da en az\u0131ndan onlara ait baz\u0131 ö\u011feleri devralm\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131rlar. Buna göre, genel olarak Anadolu Kad\u0131n\u0131 anaya, ça\u011fda\u015f Türk Kad\u0131n\u0131 ise sevgiliye denk dü\u015fer. Ancak, Brummett’in çal\u0131\u015fmas\u0131na al\u0131p yorumlad\u0131\u011f\u0131 iki karikatür bu denkli\u011fe gölge dü\u015fürmektedir. Anadolu Kad\u0131n\u0131 figürünün bir prototipi oldu\u011fu dü\u015fünülebilecek bir karikatürde, vatan\u0131 temsil eden Kad\u0131n tüketici, taklitçi, ba\u011f\u0131ml\u0131, moda dü\u015fkünü k\u0131z karde\u015fi ‘alafranga Kad\u0131n’\u0131n, tüylü \u015fapkal\u0131, Avustralya mal\u0131 korseli, elinde buz pateni ta\u015f\u0131yan Kad\u0131n\u0131n antitezi olarak betimlenmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, bir ‘sevgili’dir. Bir di\u011fer karikatürdeki Kad\u0131n figür ise, ana olmakla birlikte Osmanl\u0131 kent Kad\u0131n\u0131n\u0131 simgelemektedir (bkz. Brummett 2003: 392). Cumhuriyet döneminin sevgili ve ana olarak bu iki Kad\u0131n figürü, Türk ulusunun babas\u0131 olarak Mustafa Kemal’in ancak belli imgeleriyle bir araya gelmesi gerekirken –ki b\u0131y\u0131kl\u0131, fesli, asker k\u0131yafetli Mustafa Kemal Anadolu Kad\u0131n\u0131na; b\u0131y\u0131ks\u0131z, smokin ve papyonlu, kel Kemal ise ça\u011fda\u015f Türk Kad\u0131n\u0131na uygun dü\u015fmektedir-, en az\u0131ndan benim haf\u0131zamda kompozisyonun yer yer olmas\u0131 gerekenden farkl\u0131 oldu\u011funa ili\u015fkin bir iz var. Yine de bu konuda herhangi bir ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011fundan, elde edilecek bulgular\u0131n ilginç yorumlara vesile olabilece\u011fini \u015fimdiden tahmin edebiliyorum. <\/div>\n

<\/p>\n

I. Emperyalist Payla\u015f\u0131m sava\u015f\u0131 döneminde Anadolu Kad\u0131nlar\u0131 Müdafaa-i Vatan Cemiyeti<\/em>’ni kuran Kad\u0131nlar da, gerçekte ‘Anadolu köylü Kad\u0131n\u0131’ndan çok Cumhuriyet döneminin Bat\u0131l\u0131la\u015fm\u0131\u015f kentli Kad\u0131nlar\u0131n\u0131 and\u0131rmaktayd\u0131. Cemiyetin 6 \u015eubat 1920 günü toplanan genel kurulu vatan\u0131n muhtevas\u0131 ve gelece\u011fi aç\u0131s\u0131ndan önemli konu\u015fmalara sahne olmu\u015ftu. Konu\u015fmalardan anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 üzere, Mustafa Kemal’in ne Sivas, ne Erzurum Kongresi ve ne de Büyük Millet Meclisi’nde ifade edemedi\u011fi gizli niyet, cemiyetin söz konusu genel kurul toplant\u0131s\u0131nda deklere edilmi\u015f, ‘Anadolu’ aç\u0131kça Türk vatan\u0131 addedilmi\u015ftir. Toplant\u0131da konu\u015fan Belk\u0131s Raif Han\u0131m’\u0131n \u015fu cümlelerinde buna rastlamak mümkün:  <\/div>\n

<\/p>\n

‘\u015eimdi de son i\u015fgal Mara\u015f, Han\u0131mefendiler! Mara\u015f, Sivas’a üç gündür. Sivas’\u0131n bir uzvu demektir. Mara\u015f giderse Sivas gider. Sivas giderse Anadolu-\u0131 \u015eark\u0131 ba\u015ftanba\u015fa gider. Anadolu-\u0131 \u015eark\u0131 giderse Türklük biter<\/em>. Mabetlerimiz, mukaddesat\u0131m\u0131z çi\u011fnenir. Camilerimize çan tak\u0131l\u0131r, namuslar\u0131m\u0131z paymal edilir. \u0130\u015fte Han\u0131mefendiler! Kad\u0131n, erkek ittihat edersek, dü\u015fmanlar\u0131m\u0131z\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda kavi bir kitle halinde bulunursak vatan kurtulur<\/em>.’ <\/div>\n

<\/p>\n

(Baykal 1986: 52) (abc)  <\/div>\n

<\/p>\n

Ayn\u0131 toplant\u0131da benzer ifadelere di\u011fer üyelerin konu\u015fmalar\u0131nda da rastlanmaktad\u0131r. Sözgelimi, Asiye Edhem Han\u0131m’\u0131n \u015fu ifadesi yukar\u0131daki cümlelerin neredeyse bir kopyas\u0131d\u0131r: <\/div>\n

<\/p>\n

‘Mara\u015f içinde büyüdü\u011fümüz, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Sivas’\u0131n bir gözüdür. Dü\u015fmanlar\u0131m\u0131z gözümüzü oyup ç\u0131kard\u0131ktan sonra istedikleri gibi istifade ederler. Han\u0131mefendiler, Mara\u015f gitmi\u015f ise Sivas gitmi\u015f demektir. Sivas gidince Anadolu-\u0131 \u015eark\u0131’n\u0131n kap\u0131lar\u0131 aç\u0131lm\u0131\u015f olacak ki, dü\u015fmanlar\u0131m\u0131z miras\u0131m\u0131z\u0131 istedikleri gibi taksim edeceklerdir.’ <\/div>\n

<\/p>\n

(Baykal 1986: 59) <\/div>\n

<\/p>\n

Toplant\u0131daki en ilginç ifadelerden biri ise Makbule R\u0131za Han\u0131m’a aittir. Konu\u015fmas\u0131nda imparatorlukçu dü\u015füncenin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 öylesine belirgindir ki, vatan olarak addedilen topraklar\u0131 bir ‘lokma’ olarak betimleyebilmi\u015ftir: <\/div>\n

<\/p>\n

‘Dünkü Türkiye ile bugünkü Türkiye’nin haritas\u0131n\u0131 bir kere gözünüzün önüne getiriniz. Gözya\u015flar\u0131 kalbini yakmayan bir Müslüman var m\u0131d\u0131r? Elimizde kalan son lokmalar\u0131 da a\u011fz\u0131m\u0131zdan almak istiyorlar. Almak istedikleri lokma, son memleketlerimiz, anavatan\u0131m\u0131z, sevgili Anadolu’muz<\/em>.’ <\/div>\n

<\/p>\n

(Baykal 1986: 57) (abc)  <\/div>\n

<\/p>\n

Anadolu’nun bir Kad\u0131n olarak imgele\u015ftirilmesinde göç ve soyk\u0131r\u0131m da birer hat\u0131rlama figürleri olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu gibi trajik olaylar\u0131n hat\u0131rlanmas\u0131nda, Anadolu çocuklar\u0131 kendisinden zorla uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ac\u0131l\u0131 bir anne olarak hayal edilir. 2004 Sonbahar\u0131nda Almanya’da Soyk\u0131r\u0131m Kar\u015f\u0131tlar\u0131 Derne\u011fi taraf\u0131ndan 1915–1923 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki Asur\/Süryani soyk\u0131r\u0131m ve sürgünüyle ilgili olarak düzenlenen anma toplant\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u015föyleydi: ‘Anadolu, Senin Asur\/Süryani Çocuklar\u0131n Nerede?’ (Anatolien, Wo Sind Deine Syrisch-Aramaischen Kinder?<\/em>) (13). Anadolu’nun yer yer böyle ac\u0131l\u0131 bir anne olarak figürle\u015ftirilmesi, k\u0131y\u0131ma u\u011fray\u0131p yerinden yurdundan olmu\u015f da olsalar, halklar\u0131 birer çocuk olarak onun ete\u011fine tutunmaya meylettirmekte ve Kürtler gibi onlar\u0131n da yurtsuzlu\u011funu peki\u015ftirmektedir. <\/div>\n

<\/p>\n

Anadolu’nun anala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 çift yönlü çal\u0131\u015fmaktad\u0131r. Biri, anne imgesiyle kültürün ünikli\u011fini esas alarak, ayn\u0131 anan\u0131n çocuklar\u0131n\u0131n ayn\u0131 anadil<\/em>i konu\u015fmas\u0131 gerekti\u011fi \u015feklinde homojenle\u015ftirici bir politik ç\u0131kar\u0131mda bulunurken, di\u011feri ise yukar\u0131da görüldü\u011fü üzere, onu farkl\u0131 karde\u015f kültürler<\/em>in birbirlerini kabul ederek birlikte ba\u011fland\u0131klar\u0131 bir dayan\u0131\u015fma figürü olarak in\u015fa etmektedir. Bu çok kültürlü anne<\/em>, resmi bir dil olarak tek bir anadilin, Türkçenin hâkimiyetini k\u0131smen zay\u0131flatmakla birlikte, yine de Türk iktidar\u0131na olan tabiiyeti yeniden tazelemektedir; çünkü çok kültürlü bu bak\u0131\u015f Türk milliyetçili\u011finin referanslar\u0131 üzerinde \u015fekillenmekte –Sözgelimi mekânsal referans-, dolay\u0131s\u0131yla onu me\u015frula\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Ayn\u0131 tutum uzunca bir süre Türk solunca benimsenmi\u015fti. Öyle ki, Türk solu da bu Türk ulusal aile figürlerinden yararlanarak ayn\u0131 anadan (‘Anadolu<\/em>’) olduklar\u0131n\u0131 varsayd\u0131\u011f\u0131 halklar\u0131n birer karde\u015f<\/em> oldu\u011funa fazlaca vurgu yapm\u0131\u015f, böylece hem ulusal iktidar\u0131n Türklü\u011fünü, hem de di\u011fer halklar\u0131n co\u011frafi kimliklerini ‘unutmu\u015f’ ve unutturmaya çal\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r; çünkü çok kültürlülük Türkiye resmi co\u011frafyas\u0131nda daha çok bir söylem olman\u0131n ötesine geçmemi\u015ftir, geçmemektedir. <\/div>\n

<\/p>\n

Anadolu: O Çok kültürlü Seksüel Yatak<\/em><\/strong> !<\/div>\n

<\/p>\n

Anadolucular\u0131n ulusal mekân kurgusunda ulusun ailele\u015ftirilmesi kadar, topluluklar aras\u0131 evlilikler de ayr\u0131 bir öneme sahiptir ve Kad\u0131n burada yine Anadolulu\u011fun ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Farkl\u0131 topluluklardan insanlar\u0131n evlilikleriyle topluluklar\u0131n birbirlerine kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, kayna\u015ft\u0131\u011f\u0131 söylemi Anadolu’nun melezli\u011fine vurgu yaparak, farkl\u0131 etnik gruplar\u0131n Türklük içinde tutulmas\u0131na çal\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Tarih yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da ayn\u0131 dü\u015fünsel yönelime rastlan\u0131r. Bu metinlerde Türkler eril bir tarihsel topluluk olarak ‘Anadolu’nun köylü Kad\u0131nlar\u0131yla evlendirilmektedir. Bu kimseler bugünkü Türklerin otokton atalar\u0131n\u0131n var olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, çünkü atalar\u0131n\u0131n Anadolu’ya gelince Anadolulu Kad\u0131nlarla evlendiklerini öne sürerek, kal\u0131t\u0131m\u0131n ancak erkeklerden gelece\u011fi görü\u015fünü benimasmi\u015flerdir (bkz. Copeaux 1998: 262 dn. 54). \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olsa da benzer bir ifadeye bir Bat\u0131l\u0131 bir yazar\u0131n çal\u0131\u015fmas\u0131nda da rastlamaktay\u0131z. Nitekim Godfrey Goodwin Osmanl\u0131 Kad\u0131n\u0131n\u0131n Özel Dünyas\u0131<\/em> adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda \u015föyle yazmaktad\u0131r: <\/div>\n

<\/p>\n

‘Osmanl\u0131lar Asya’dan gelip, Tunayla Nil aras\u0131na hâkim oldular. Önceleri Anadolu’ya yerle\u015fip köylü kad\u0131nlarla evlendiler.’ <\/div>\n

<\/p>\n

(Goodwin 1998: XV)   <\/div>\n

<\/p>\n

Bu zihniyet baz\u0131 Anadolucularda Kürtler aç\u0131s\u0131ndan i\u015flemekte ve evlilik yine Türk ulusal aidiyetinin önemli bir temeli olarak öne ç\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r. Örne\u011fin, Ali R\u0131za Oktay Kürtleri bir eril topluluk olarak Anadolulu\u011fa davet ederken, onlar\u0131 ‘güzel Türk k\u0131zlar\u0131<\/em>’ ile ödüllendirmektedir: <\/div>\n

<\/p>\n

‘Bir Kürt, Anadolu Türk’ü kald\u0131kça kim ne der? \u0130stedi\u011fi en güzel Türk k\u0131z\u0131n\u0131 al\u0131r, bu memleketin her nimetinden, güzelliklerinden yararlanabilir.’ <\/div>\n

<\/p>\n

(Oktay 1975: 94)  <\/div>\n

<\/p>\n

Goodwin ile Oktay’\u0131n ‘Anadolulula\u015fma<\/em>’ sürecine bak\u0131\u015flar\u0131 ayn\u0131d\u0131r; erkek gözüyle bakarlar. Anadolu Türklü\u011fü ya da Türklük, ayn\u0131 zamanda evlilik yoluyla ortaya ç\u0131kan melezlik üzerine in\u015fa edilir. \u0130lginçtir, bugün melezlik anlam\u0131nda Anadolululuk, Anadolucu olsun ya da olmas\u0131n, Türk ulusal söyleminde özellikle Kürt kimli\u011fini yok saymak ve eritmek amac\u0131yla kullan\u0131l\u0131rken, bu tür evlilikler hakk\u0131ndaki istatistiksel tablo asl\u0131nda mevcut yorumda bir krize yol açabilecek niteliktedir. \u015eöyle ki; yak\u0131n dönemlerde yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya göre, arka plan\u0131nda çe\u015fitli toplumsal nedenleri olsa da, Türkiye resmi co\u011frafyas\u0131nda Kürt Kad\u0131nlar\u0131n\u0131n Türk erkekleriyle evlilikleri Kürt erkeklerinin Türk Kad\u0131nlar\u0131yla evliliklerine göre daha azd\u0131r (Smits-Gündüz-Ho\u015fgör 2003: 830). Kürt erkeklerinin Oktay’\u0131n davetini memnuniyetle kabul ettikleri anla\u015f\u0131l\u0131yor; ancak, bu sonuç ayn\u0131 eril ölçe\u011fe tabi tutuldu\u011funda, bugün Anadolulu\u011fun Kürtlükle özde\u015fle\u015fmesi daha tutarl\u0131 görülebilirdi. <\/div>\n

<\/p>\n

Kimi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar popüler dilde ‘k\u0131z al\u0131p k\u0131z vermek<\/em>’ ya da ‘kan\u0131n kana kar\u0131\u015fmas\u0131<\/em>’ olarak ifade edilen melezlik söyleminin kültür sentezi vurgusunu ele\u015ftirmi\u015flerdir. Bu dü\u015fünceye göre, \u0131rklar\u0131n kar\u0131\u015fmas\u0131 her ko\u015fulda bir kültür ya da kimlik sentezine yol açmayabildi\u011finden, böyle bir anlay\u0131\u015f\u0131n kendisi \u0131rkç\u0131 olmal\u0131d\u0131r (bkz. Millas 1995: 21). Türk tarihçilerinin konu hakk\u0131ndaki yorumunda, nedense yak\u0131n tarihteki Türk milliyetçili\u011finin Türkle\u015ftirme politikalar\u0131na pek de\u011finilmemektedir. Önemli bir örnek olarak \u0130lber Ortayl\u0131’n\u0131n yorumunun da ayn\u0131 ba\u011flamda \u015fekillendi\u011fini gözlemlemekteyiz. O tarihsel olarak dinsel, dilsel ve kültürel birlik içinde olmayan geni\u015f bir toplumsal co\u011frafi ya\u015fam alan\u0131n\u0131 her zaman siyasal bir birli\u011fe sahipmi\u015fçesine ülke<\/em> (‘Anadolu’) olarak nitelerken, Türkle\u015fmenin temelinde ise \u0131rksal bir faktör görmemektedir:  <\/div>\n

<\/p>\n

‘Anadolu’nun Türkle\u015fmesi denen olay \u0131rki bir olay de\u011fildir; hatta tümüyle kültürel bir olay da de\u011fildir. Türk dilinin küçük Asya’n\u0131n büyük bölümünde egemen olmas\u0131, XII. Yüzy\u0131lda biten bir olay da de\u011fildi. Bu uzun zaman içinde gerçekle\u015fmi\u015ftir. Türkçenin Küçük Asya’da tutunmas\u0131 ke\u015fif bir Türk göçünden çok ülkede ya\u015fayan halk\u0131n kültürel bir birlik içinde olmamas\u0131ndan ileri geliyordu. Do\u011fu Anadolu’da çe\u015fitli Ermeni lehçeleri, Kürtçe, güneydo\u011fuda Süryanice gibi Sami diller, Kapadokya’da muhtelif dil ve lehçeler, güneyde Pamfilya, Psidya, Likya’da ve bat\u0131da Karya ve Ionya’da ayr\u0131 Grek lehçeleri konu\u015fuluyordu. Bunlardan ba\u015fka Balkanlardan getirilip, Anadolu’ya yerle\u015ftirilen Uz, Peçenek gibi Türkî gruplar\u0131 da sayal\u0131m. Dil birli\u011fi olmayan ülkede, dini birlikte yoktu. Ortodoks-Roma kilisesinin d\u0131\u015f\u0131nda Ermeniler de yukar\u0131 Mezopotamya kavimleri Nasturi, Monofizist ve haçl\u0131 istilas\u0131ndan sonra k\u0131smen Katolik kilisesine ba\u011fl\u0131 idiler. Bu nedenledir ki, Türkçe bu Babil kulesinin ortas\u0131nda ortak bir anla\u015fma dili (lingua franta) olarak yerle\u015fti. E\u011fer Türkçe salt yo\u011fun Türkmen ak\u0131n\u0131 dolay\u0131s\u0131yla yerle\u015fse idi, ayn\u0131 \u015feyin daha önce \u0130ran’da olmas\u0131 ve Farsçan\u0131n ortadan silinmeye ba\u015flamas\u0131 gerekirdi.’ <\/div>\n

<\/p>\n

(Ortayl\u0131 1979: 67–8).  <\/div>\n

<\/p>\n

Ulusun biyolojik alg\u0131lanmas\u0131na paralel olarak evlilik ya da melezlikle ilgili söylem hiç de\u011filse baz\u0131 Anadolucular\u0131n temel dayanaklar\u0131ndan biri olup, Kürtlerin bir k\u0131sm\u0131nda farkl\u0131 biçimlerde de olsa istenilen etkiyi (Anadolu merkezcilik<\/em>) yarat\u0131r. Ulusu bir soy sop birlikteli\u011fi ya da bir aile olarak alg\u0131layan somut zihniyet, böylece Kürt ve Kürdistan sorununun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 seksüel ölçe\u011fe hapsederek yok sayarken, özellikle bu tür evliliklerin üyeleri olan Kürtler ise, bu indirgemecili\u011fin kurban\u0131 olabilmektedirler. Yine bir k\u0131s\u0131m Kürtler asimilasyoncu ve inkârc\u0131 siyasal iktidar sahiplerinin asl\u0131nda Türk olmad\u0131klar\u0131, aksine baz\u0131 Balkan kökenli dev\u015firmeler olduklar\u0131n\u0131 öne sürerken, kendilerinin ise ‘Anadolu’nun otoktonlar\u0131 oldu\u011funu ispatlamaya kalk\u0131\u015f\u0131rlar. Bu tür bir dü\u015füncenin izlerine Anadolucu ak\u0131ma siyasal bir nitelik kazand\u0131rmaya çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 söylenen Mükrimin Halil (Y\u0131nanç)’de rastlan\u0131r. Ona göre, Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funda zamanla dönme köleler iktidar\u0131 ele geçirince, sultanlar Türk beylerinin k\u0131zlar\u0131yla evlenmez oldular ve sonunda imparatorlu\u011fun gerçek anayurdu Anadolu sömürge statüsüne indirgendi (bkz. Tachau 1999: 246). Burada dev\u015firme iktidar\u0131 kadar bu iktidar\u0131n cinsel temeli olarak görülen evliliklere de itiraz vard\u0131r. Böylece, Anadoluculuk bugüne dek evlilik yoluyla (‘k\u0131z al\u0131p k\u0131z verme<\/em>’) Kad\u0131n kimli\u011fi üzerinden iki farkl\u0131 e\u011filimle kar\u015f\u0131m\u0131za ç\u0131k\u0131yor; biri dev\u015firmeli\u011fe, dolay\u0131s\u0131yla melezli\u011fe kar\u015f\u0131 ç\u0131kan ve Anadolu’yu melezlik kar\u015f\u0131s\u0131nda saf bir kaynak olarak sunarken, di\u011feri ise, gerek \u0131rksal gerekse kültürel temelde tekçili\u011fe kar\u015f\u0131 ç\u0131karak Çok kültürlülü\u011fü ve melezli\u011fi savunmaktad\u0131r. Böylece, melezlik çift yönlü olarak Anadoluculu\u011fa hizmet etmektedir. <\/div>\n

<\/p>\n

Sonuç <\/em><\/strong><\/div>\n

<\/p>\n

Di\u011fer milliyetçiliklerde oldu\u011fu gibi, Türk milliyetçili\u011finin Kad\u0131nlar hakk\u0131nda bir tek söylemi olmad\u0131\u011f\u0131ndan, yukar\u0131daki de\u011ferlendirmeden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 üzere, Anadolu Kad\u0131n\u0131 Türk milliyetçi söyleminin Kad\u0131nlar hakk\u0131nda üretmi\u015f oldu\u011fu figürlerden yaln\u0131zca biridir. Kald\u0131 ki, Yuval-Davis ve Anthias’in belirttikleri üzere, ‘…etnik, milli ya da devletsel politika stratejilerinin ve söylemlerinin merkezine konabilecek sadece bir<\/em> (veya tek- Yalç\u0131n-Heckmann ve van Gelder) Kad\u0131n kategorisi<\/em>’ yoktur; çünkü ‘Kad\u0131nlar s\u0131n\u0131fsal, etnik ve ya\u015fam döngüsüne ili\u015fkin ayr\u0131mlar boyunca farkl\u0131la\u015fmaktad\u0131r<\/em>. Toplumlar\u0131n ço\u011funda de\u011fi\u015fik Kad\u0131n gruplar\u0131na dönük olarak de\u011fi\u015fik stratejiler uygulanmaktad\u0131r<\/em>’ (Yalç\u0131n-Heckmann-Van Gelder 2000: 327). Dolay\u0131s\u0131yla, Anadolu Kad\u0131n\u0131 ve Cumhuriyet Kad\u0131n\u0131 \u015feklindeki asmbolik figürlerin Kemalizm’in ulus projesi kapsam\u0131nda yer alan iki temel figür olmas\u0131n\u0131 ve bunlara ait farkl\u0131 söylemlerin mevcudiyeti bu ba\u011flamda de\u011ferlendirmek gerekir. <\/div>\n

<\/p>\n

‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’n\u0131n rolü, Yuval-Davis ve Anthias’\u0131n Kad\u0131nlar\u0131n etnik ya da ulusal süreçlere kat\u0131l\u0131mlar\u0131ndaki rollerine ili\u015fkin ay\u0131rt etmi\u015f olduklar\u0131 kategoriler dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131r ve bu, kan\u0131mca konunun iyi bir özeti ve sonucu da olur. Her \u015feyden önce o Türk ulusunun gösterenlerinden biri ya da bir simge<\/em>sidir. Yani, Türk ulusal kimli\u011finin asmbolik sermayesine ait bir soyutlamad\u0131r. \u0130kincisi, Türklü\u011fün ideolojik olarak yeniden üretimi<\/em>nde rol oynamaktad\u0131r; bir yandan Türklü\u011fü a\u015fa\u011f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 söylenen Osmanl\u0131’ya kar\u015f\u0131 yeni (Kemalist) rejime me\u015fruiyet sa\u011flarken, öte yandan ba\u015fta Kürt Kad\u0131n\u0131 olmak üzere di\u011fer etnik gruplardan Kad\u0131nlar\u0131n etnik kimliklerinin nötrle\u015ftirilmesine hizmet eder. Anadolu Kad\u0131nlar\u0131 Müdafaa-i Vatan Cemiyeti<\/em>’ örne\u011finde de görüldü\u011fü üzere, ‘Anadolu Kad\u0131nlar\u0131’ ‘Türk milli mücadelesi’ne de kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Ulusun ‘evlatlar\u0131’n\u0131 do\u011furmakla yine Türklü\u011fün biyolojik üretici<\/em>si konumundad\u0131rlar ve yan\u0131 s\u0131ra genderli Türk ulusal kimli\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n yeniden üretimi<\/em> sürecinde de bulunurlar. Sonuç olarak, ‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’ hem kavramsal, hem asmbolik, hem de Türklük projesinin aktif kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 olarak Türk milliyetçili\u011finin can damar\u0131d\u0131r. Yani, k\u0131ssa’dan hisse; Anadolu bir Kad\u0131nm\u0131\u015f! <\/div>\n

<\/p>\n

\n

 <\/p><\/div>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Notlar  <\/u><\/div>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

(*) EZ,<\/strong> Gürdal Aksoy’un bir süreden beri yay\u0131n dünyas\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 ismidir. Yazar\u0131n bu makalesi Halklar Hapishanesi Anadolu, Kürtlerde Anadolu merkezci Yabanc\u0131la\u015fma<\/em> adl\u0131 çal\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yeniden yaz\u0131m\u0131 için haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fu bölümlerden biridir. <\/div>\n

<\/p>\n

(1)\u0130mgesel olarak vatan\u0131n bir anne olarak kurgulan\u0131\u015f\u0131na Kürt ulusçulu\u011funda da rastlan\u0131r. Geçen yüzy\u0131l\u0131n ilk çeyre\u011finde Siverekli Hilmi ile Süleymaniyeli \u015fair Mahmud Nejad’\u0131n \u015fiirlerinde Kürdistan bir ana olarak betimlenmi\u015ftir (Goldas 1991: 92, 121). Nisan 1945’de Komala yeralt\u0131 niteli\u011fine son verirken düzenledi\u011fi törende sergilenen ‘Dayek Nistiman’ adl\u0131 oyunda da Kürdistan ya\u015fl\u0131 bir Kad\u0131n olarak temsil edilmi\u015fti (Jwaideh 1999: 483). <\/div>\n

<\/p>\n

(2)Toplam 12 say\u0131 yay\u0131mlanm\u0131\u015f olan Anadolu Mecmuas\u0131’n\u0131n, “bu fikri destekleyen Hüseyin Avni (Ula\u015f) gibi \u015fah\u0131slar\u0131n yard\u0131mlar\u0131yla te\u015fekkül eden ‘Anadolu Komandit Ne\u015friyat \u015eirketi’ taraf\u0131ndan ç\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f<\/em>” oldu\u011funun belirtilmesi önemlidir (bkz. ‘Anadolu mecmuas\u0131’, Türk Dili ve Edebiyat\u0131 Ansiklopedisi<\/em>, C. I, yy. 1977, Dergâh yay\u0131nlar\u0131, s. 134). Zira Hüseyin Avni 1. TBMM dönemindeki muhalefet grubunun liderlerinden biriydi. Öte yandan, O \u0130slami Anadoluculardan Nurettin Topçu’nun da kay\u0131npederi idi ki, Kemalizm’in radikal modernizasyon politikalar\u0131n\u0131 ele\u015ftiren fikirleriyle Topçu’nun dü\u015fünce dünyas\u0131nda önemli bir iz b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r (bkz. Ogün 1992: 47–8). Bugüne dek söz konusu muhalif grupla Anadoluculuk aras\u0131nda bir ili\u015fki olup olmad\u0131\u011f\u0131, varsa bunun nas\u0131l bir ili\u015fki oldu\u011fu irdelenmedi\u011finden, yukar\u0131daki tespitler TBMM 1. dönemindeki iktidar mücadelesi d\u0131\u015f\u0131nda dü\u015fünülmelidir. <\/div>\n

<\/p>\n

(3)Hage’den aktard\u0131\u011f\u0131m ifadede genel olarak bir milliyetçinin mükemmel bir anti-Oedipus oldu\u011fu belirtilmi\u015fti. Kan\u0131mca milliyetçilerin politik ve kültürel milliyetçiler olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, her örne\u011fi kendi özgülünde de\u011ferlendirmek daha do\u011fru tespitler yapmaya yarayacakt\u0131r. Ayr\u0131ca, tek tip bir milliyetçi olmad\u0131\u011f\u0131na göre, bazen milliyetçiler aras\u0131ndaki çat\u0131\u015fmaya varan ayr\u0131\u015fmalarda her biri kendi babas\u0131n\u0131 yaratabilmek için, ise önce ba\u015fkas\u0131n\u0131n babas\u0131n\u0131 öldürmekle ba\u015flamakta, böylece bir milliyetçi yerine göre hem mükemmel bir Oedipus, hem de anti-Oedipus olabilmektedir. <\/div>\n

<\/p>\n

(4)Landau, Kemalizm’in çok merkezli bir karaktere sahip oldu\u011funu söylüyor (Landau 1981: 182). Bu tespit co\u011frafi ba\u011flamda da geçerlidir. Merkezlerden biri Anadolu oldu\u011funa göre, Mustafa Kemal’in Anadolucu <\/em>olmamakla birlikte, ayn\u0131 zamanda Anadolu merkezci <\/em>oldu\u011fu söylenebilir. Kemalizm’in co\u011frafi merkezlerinden biri de, etnik tarih aç\u0131s\u0131ndan vazgeçilmez olan Orta Asya’d\u0131r. Orta Asya bilindi\u011fi kadar\u0131yla aç\u0131k bir biçimde genderli bir kavrama dönü\u015ftürülememi\u015ftir; o ancak örtük olarak annedir. Bunun nedeni Türk ulusal iktidar\u0131n\u0131n mekânsal gerçekli\u011fi haline gelemeyi\u015fi olsa gerektir. <\/div>\n

<\/p>\n

(5)Volkan ve Itzkowitz, birlikte kaleme ald\u0131klar\u0131 Mustafa Kemal’in psikobiyografisinde, ‘The Sun Shines over Anatolia’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 bölümde \u015föyle yazarlar: ‘Only a few short months after Mustafa Kemal had arrived in Ankara, the city became, for all practical purposes, the capital of the nationalist movement. As Mustafa Kemal’s stronghold, it became the focus of attention for the Turks and the Allies as well. The sun had indeed begun to shine over Anatolia, but some lingering mist still threatened to turn into black clouds<\/em>.’ (Volkan-Itzkowitz 1984: 156) (abc). <\/div>\n

<\/p>\n

(6)Mustafa Kemal ise, 1921 y\u0131l\u0131nda Mehmet Emin (Yurdakul)’e çekti\u011fi telgrafta, onu milletinin ‘mübarek baba<\/em>’s\u0131 olarak selaml\u0131yordu (bkz. Kurdakul 1986: 117). <\/div>\n

<\/p>\n

(7)Tevfik Fikret’in ‘hasta nine’ benzetmesi, Fars ulusçulu\u011funu an\u0131msatmaktad\u0131r. Fars ulusçular\u0131 geçen yüzy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda \u0130ran’\u0131 hasta bir anne olarak görmekteydiler. A\u011fustos 1906 ile May\u0131s 1908 aras\u0131nda Rahnama<\/em>’da ‘Vatan’\u0131n Hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n Hüviyeti ya da \u0130ran’\u0131n Hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n Te\u015fhisi’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 seri bir makaleye yer verilirken, Habl-al-matin<\/em>’de (30 Nisan ve 1 May\u0131s 1907) ise, Farslar\u0131n ‘sevgili annesi \u0130ran’\u0131 hasta bir beden olarak betimleyen makaleler yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131. Avrupal\u0131 emperyalistler ise Osmanl\u0131 iktidar\u0131n\u0131 ‘hasta adam’ olarak ki\u015file\u015ftirmi\u015flerdi. Bunun nedenlerinden biri d\u0131\u015f ili\u015fkilerde devletlerin genellikle bir ki\u015fiymi\u015f (adam<\/em>) gibi alg\u0131lanmalar\u0131 olsa gerektir (bkz.Yuval-Davis 2003: 38). <\/div>\n

<\/p>\n

(8)Benzer olarak, günümüz \u0130ran\u0131’nda Arya<\/em> ad\u0131 daha çok bir erkek ad\u0131 iken, \u0130ran<\/em> ise yaln\u0131zca Kad\u0131n ad\u0131 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bilindi\u011fi üzere, Aryamehr<\/em> \u015eah’\u0131n unvan\u0131yd\u0131. <\/div>\n

<\/p>\n

(9)Güzel s\u0131fat\u0131 erkekler için ancak çocukluklar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r; çünkü henüz cinsel kimlikleri olgunla\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. Tarihsel ba\u011flamda ise, eski Yunan’da bu s\u0131fat\u0131n erkekler için de kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilmektedir ki, bunu da hoasmeksüelli\u011fin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na yorabiliriz. Yani, burada da hoasmeksüelli\u011finden ötürü erke\u011fi cinsel nesne olarak gören erkek egemen bak\u0131\u015f söz konusudur (Aksoy 1998: 206). <\/div>\n

<\/p>\n

(10)Bat\u0131l\u0131la\u015fan ve kendi de\u011ferlerine yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lan kentli gençlere kar\u015f\u0131 ‘Anadolu delikanl\u0131s\u0131<\/em>’ motifi 70’li y\u0131llar\u0131n Türk sinemac\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bir hayli i\u015flenmi\u015ftir. Osman Seden daha 1964’de Frank Kapra’n\u0131n ‘Mr. Deeds Goes to Town’ adl\u0131 filminin uyarlamas\u0131n\u0131 yaparak ‘Anadolu Çocu\u011fu<\/em>’ ad\u0131yla gösterime sokmu\u015ftu (Scognamillo 1987: 89). <\/div>\n

<\/p>\n

(11)Venüsler, ilk kez Yukar\u0131 Paleolitik dönemde görülen Kad\u0131n heykelciklerdir. Müzedeki Venüs figürü ise, Konya’n\u0131n 52 km güneydo\u011fusunda yer alan Çatalhöyük’te bulunan ve MÖ. 6. biny\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131yla tarihlenmi\u015ftir; yani, Neolitik döneme aittir. Oturuyor olarak tasvir edilmi\u015f olmas\u0131, bugün yerle\u015fikli\u011fi ça\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. <\/div>\n

<\/p>\n

(12)‘Geli\u015fmi\u015f’ modern ülkelerde Kad\u0131n\u0131n sofradaki yeri art\u0131k öküzden önce gelmektedir; çünkü modernin öküzü yoktur! <\/div>\n

<\/p>\n

(13)Yukar\u0131daki ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n Almancas\u0131’nda Arami olarak geçen ad, Türkçesi’nde Süryani olarak geçmektedir. Bu farkl\u0131l\u0131k ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n orijinaline ait olup, taraf\u0131mca sonradan de\u011fi\u015ftirilmi\u015f de\u011fildir. <\/div>\n

<\/p>\n

\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

  <\/p><\/div>\n

<\/p>\n

Kaynaklar  <\/div>\n

<\/p>\n

Abadan-Unat, Nermin (1979) ‘Toplumsal De\u011fi\u015fme ve Türk Kad\u0131n\u0131’, Türk Toplumunda Kad\u0131n<\/em>, der. N. Abadan-Unat (Deniz Kandiyoti ve Mubeccel B. K\u0131ray’\u0131n i\u015fbirli\u011fi ile), Ankara: Türk Sosyal Bilimler Derne\u011fi yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Aksoy, Gürdal (1998) A\u015fk\u0131n Sonu mu?<\/em> , Ankara: Yurt Kitap-Yay\u0131n <\/div>\n

<\/p>\n

Alt\u0131ok, Füsun (1979) ‘Türk Yaz\u0131n\u0131nda Kad\u0131n \u0130mgesi’, Türk Toplumunda Kad\u0131n<\/em>, der. N. Abadan-Unat (Deniz Kandiyoti ve Mübeccel B. K\u0131ray’\u0131n i\u015fbirli\u011fi ile), Ankara: Türk Sosyal Bilimler Derne\u011fi yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Arma\u011fan, Mustafa (2003a) “ ‘Babas\u0131z’ Bir Neslin Dram\u0131”, Zaman, 5 A\u011fustos 2003 <\/div>\n

<\/p>\n

Arma\u011fan, M. (2003) Osmanl\u0131. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n Son Adas\u0131<\/em>, \u0130stanbul: Ufuk yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Arat, Necla (1986) Kad\u0131n Sorunu<\/em>, \u0130stanbul: Say yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Araz, Nezihe (2001) Anadolu’nun Kad\u0131n Erenleri<\/em>, \u0130stanbul: Özgür Yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Baram, Amatzia (1991) Culture, History and Ideology in the Formation of Ba’thist Iraq, 1968–89<\/em>, New York: St. Martin Press <\/div>\n

<\/p>\n

Baykal, Bekir S\u0131tk\u0131 (1986) Milli Mücadelede Anadolu Kad\u0131nlar\u0131 Müdafaa-i Vatan Cemiyeti<\/em>, Ankara: AKDTYK. Yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Berktay, Fatmagül (2004) “Anadolu Kad\u0131n\u0131 ‘Avrupa’n\u0131n Ötekisi De\u011fil!”, Özgür Politika<\/em>, 16 Eylül 2004 <\/div>\n

<\/p>\n

Brummett, Palmira (2003) \u0130kinci Me\u015frutiyet Bas\u0131n\u0131nda \u0130mge ve Emperyalizm 1908-1911<\/em>, çev. Ay\u015fe Anadol, \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim <\/div>\n

<\/p>\n

Caporal, Bernard (1982) Kemalizmde ve Kemalizm Sonras\u0131nda Türk Kad\u0131n\u0131 (1919-1970)<\/em>, Ankara: Türkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Copeaux, Etienne (1998) Tarih Ders Kitaplar\u0131nda (1931-1993) Türk Tarih Tezinden Türk-\u0130slam Sentezine<\/em>, çev. Ali Berktay, \u0130stanbul: Tarih Vakf\u0131 Yurt yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Davut, Y\u0131ld\u0131z Akpolat (1996) ‘\u0130stanbul Halkevi Yay\u0131n Organ\u0131: Yeni Türk Mecmuas\u0131 (1923-1943)’, Türkiye Günlü\u011fü<\/em>, sy. 40, May\u0131s-Haziran 1996 <\/div>\n

<\/p>\n

Delaney, Carol (2001) Tohum ve Toprak. Türk Köy Toplumunda Cinsiyet ve Kozmoloji<\/em>, çev. Selda Somuççuo\u011flu-Aksu Bora, \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim <\/div>\n

<\/p>\n

Goodwin, Godfrey (1998) Osmanl\u0131 Kad\u0131n\u0131n\u0131n Özel Dünyas\u0131<\/em>, çev. Sinem Gül, \u0130stanbul: Sabah Kitaplar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Gölda\u015f, \u0130smail (1991) Kürdistan Teali Cemiyeti<\/em>, \u0130stanbul: Doz yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Göle, Nilüfer (1993) Modern Mahrem. Medeniyet ve Örtünme<\/em>, 4. bs. \u0130stanbul: Metis <\/div>\n

<\/p>\n

Hage, Ghassan (1996) ‘The Spatial Imaginary of National Practices: Dwelling-Domesticating\/Being-Exterminating’, Society and Space<\/em>, Vol. 14 <\/div>\n

<\/p>\n

Hobsbawm, Eric (1988) ‘Sosyalist \u0130konografide Erkek ve Kad\u0131n’, çev. Albert Benbasat, Defter<\/em>, sy. 3, \u015eubat-Mart 1988 <\/div>\n

<\/p>\n

Jwaideh, Wadie (1999) Kürt Milliyetçili\u011finin Tarihi, Kökenleri ve Geli\u015fimi<\/em>, çev. \u0130smail Çekem-Alper Duman, yay. haz. Nevzat K\u0131raç, \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Karakoyunlu, Sadri (1987\/der.) Türk Askeri \u0130çin Sava\u015f \u015eiirlerinden Seçmeler (1914-1918)<\/em>, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yay\u0131n\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Kavcar, Cahit (1974) II. Me\u015frutiyet Devrinde Edebiyat ve E\u011fitim<\/em>, Ankara: AÜEF. yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Kili, Suna (1981) Atatürk Devrimi. Bir Ça\u011fda\u015fla\u015fma Modeli<\/em>, Ankara: Türkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Kurdakul, \u015eükran (1986) Ça\u011fda\u015f Türk Edebiyat\u0131 Me\u015frutiyet Dönemi<\/em>, yy. : Broy yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Landau, Jacob M. (1981) Pan-Türkism in Türkey. A Study of Irredentism<\/em>, London: C. Hurst & Company <\/div>\n

<\/p>\n

Millas, Herkul (1995) ‘Türk Kimli\u011fi ve Tarihinin Kaynaklar\u0131’, Toplumsal Tarih<\/em>, Mart 1995, sy. 15 <\/div>\n

<\/p>\n

Najmabadi, Afsaneh (2000) ‘Sevgili ve Anne Olarak Erotik Vatan: Sevmek, Sahiplenmek, Korumak’, <\/div>\n

<\/p>\n

Vatan, Millet, Kad\u0131nlar<\/em> , derleyen Ayse Gül Alt\u0131nay, \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim <\/div>\n

<\/p>\n

Oktay, Ali R\u0131za (1975) Biz Anadolu Türkleri. \u0130ncelemeler-An\u0131lar-Görü\u015fler<\/em>, Ankara <\/div>\n

<\/p>\n

Ortayl\u0131, \u0130lber (1979) Türk \u0130dare Tarihi<\/em>, Ankara: TODAIE yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Ö\u011fün, Süleyman Seyfi (1994) Türkiye’de Cemaatçi Milliyetçilik ve Nurettin Topçu<\/em>, \u0130stanbul: Dergah yay\u0131nlar\u0131 <\/div>\n

<\/p>\n

Scognamillo, Giovanni (1987) Türk Sinema Tarihi (1896-1986)<\/em>, C. I, \u0130stanbul: Metis <\/div>\n

<\/p>\n

Smits, Jeroen-Gunduz-Hosgor, Ayse (2003) ‘Linguistic Capital: Language as a socio-economic resource among Kurdish and Arabic women in Türkey’, Ethnic and Racial Studies<\/em>, Vol. 26. No. 5, September 2003 <\/div>\n

<\/p>\n

Tachau, Frank (1999) ‘Türkler Aras\u0131nda Ulusal Kimlik Aray\u0131\u015f\u0131’, çev. Mehmet H. Do\u011fan, Cogito<\/em>, sy. 21 <\/div>\n

<\/p>\n

Tavakoli-Targhi, Muhamad (2002) ‘From Patriotism to Matriotism: A Tropological Study of Iranian Nationalism, 1870- 1909’, International Journal of Middle Eastern Studies<\/em>, Vol. 34, May 2002 <\/div>\n

<\/p>\n

Volkan, Vamik D. – Itzkowitz, Norman (1984) The Immortal Atatürk. A Psychobiography<\/em>, Chicago: The Univ. of Chicago Press <\/div>\n

<\/p>\n

Yalcin-Heckmann, Lale-Van Gelder, Pauline (2000) “ ‘90’larda Türkiye’de Siyasal Söylemin Dönü\u015fümü Çerçevesinde Kürt Kad\u0131nlar\u0131n\u0131n \u0130maj\u0131: Baz\u0131 Ele\u015ftirel De\u011ferlendirmeler”, Vatan, Millet, Kad\u0131nlar<\/em>, derleyen Ay\u015fe Gül Alt\u0131nay, \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim <\/div>\n

<\/p>\n

Yuval-Davis, Nira (2003) Cinsiyet ve Millet<\/em>, çev. Ay\u015fin Bekta\u015f, \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim <\/p>\n

 <\/p>\n<\/div>\n

<\/p>\n

\n
\n \n
\n \n \"Happy\"\n <\/a>\n
\n Happy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sad\"\n <\/a>\n
\n Sad <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Excited\"\n <\/a>\n
\n Excited <\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Sleepy\"\n <\/a>\n
\n Sleepy <\/div>\n
\n 0<\/span>\n \n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Angry\"\n <\/a>\n
Angry<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n \n <\/div>\n <\/div>\n\n
\n \n \"Surprise\"\n <\/a>\n
Surprise<\/div>\n
\n 0<\/span>\n 0<\/span> %<\/span>\n <\/div>\n <\/div>\n\n <\/div>\n <\/div>\n\n \n
Tweet<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir Kad\u0131n Olarak Anadolu ve ‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’: Topra\u011f\u0131n ve Kimli\u011fin Genderle\u015fmesi Kad\u0131nlara her bak\u0131mdan borçlu olarak … … EZ (*)Anadoluculu\u011fun kavramsal dayanaklar\u0131ndan biridir ‘Anadolu Kad\u0131n\u0131’. Yaln\u0131zca Anadoluculu\u011fun da de\u011fil, genel olarak Türk ulusçulu\u011funun siyasal yelpazesi içinde her kesimin rahatça ba\u015fvurdu\u011fu bir kavramd\u0131r o. Özellikle Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulu\u015fundan sonra ‘fedakâr ve cefakâr’ Türk köylüsünün anas\u0131 olarak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-110","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-en-son"],"blocksy_meta":[],"brizy_media":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=110"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/110\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mcanyuce.net\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}